Кіріспе

Кәсіптік телефон жүйесі – бұл негізгі телефон жүйесінен (KTS) жеке филиалдық биржаға (PBX) дейінгі технологиялар ауқымын қамтитын, көбінесе кәсіпорында қолданылатын телефон жүйесі. Кәсіптік телефон жүйесі бірнеше орталық кеңсе (CO) желілерімен жабдықталған бірнеше телефондарды орнатудан өзгеше, себебі қолданылатын CO желілерін негізгі телефон жүйелерінде бірнеше телефон станцияларынан тікелей басқаруға болады, сондай-ақ мұндай жүйелер қоңырауларды өңдеуге арналған қосымша мүмкіндіктермен жабдылған. Кәсіптік телефон жүйелері көбінесе негізгі телефон жүйелері және жеке филиалдық биржалар деп жіктеледі, бірақ олардың көптеген комбинациялары (гибридтік телефон жүйелері) да бар. Басты телефон жүйесі бастапқыда жеке филиалдық биржадан орталық кеңсе мен станциялар арасында немесе станциялар арасында байланыс орнату үшін коммутаторда оператор немесе диспетчердің қатысуын қажет етпеуімен ерекшеленді. Технологиялық тұрғыдан алғанда, жеке филиалдық биржалар орталық кеңсе телефон жүйелерімен байланысты, ал үлкен немесе күрделі жүйелерде орталық кеңсе жүйесімен сыйымдылығы мен мүмкіндіктері жағынан бәсекелесе алады. Басты телефон жүйесінде станция пайдаланушысы желілердің күйін көрсететін шамдармен жабдықталған желі батырмаларын пайдаланып, байланыстарды тікелей басқара алады.

Кілт телефоны жүйесі

Кілтті телефон жүйелері негізінен әрбір қолжетімді телефон желісі үшін жеке желіні таңдау батырмаларымен анықталады. Ең алғашқы жүйелер сымдау жоспарлары деп аталды және олар телефон аппараттары, кілттер, шамдар мен сымдардан ғибарат болды. "Кілт" термині Bell System жүйесінде клиент бақылауымен жұмыс істейтін коммутациялық жүйеге, мысалы, мұндай жүйелерге қосылған телефондардағы желілік батырмаларға қатысты қолданылды. Сымдау жоспарлары 1930 жылдары Bell System жүйесінде жасалған 1A кілтті телефон жүйесінде әртүрлі функционалдық мүмкіндіктер мен қызметтерге ие модульдік аппараттық құрылымдық элементтерге айналды. Кілтті жүйелер үш негізгі архитектураны қолдана отырып құрастырылуы мүмкін: электромеханикалық ортақ басқару, электрондық ортақ басқару немесе тәуелсіз кілттер жиынтығы. Кілтті телефон жүйелерін жаңадан орнату азайып барады, себебі гибридтік жүйелер мен салыстырмалы көлемдегі жеке филиалдық телефон станциялары ұқсас құнға ие және көбірек мүмкіндіктер ұсынады.

Электромеханикалық ортақ басқару кілт жүйесі

Үлкен ауқымды интегралдық схемалардың жасалуына дейін негізгі жүйелер көбінесе релелер сияқты электромеханикалық компоненттерден тұратын, мысалы, ірі телефондық коммутациялық жүйелер. Солтүстік Америкада 1A, 1A1, 1A2 кілт жүйелері және 6A аттарымен сатылған жүйелер осыған ұқсас мысалдар болып табылады және ондаған жылдар бойы қолданылып келді. Western Electric 1A кілттік телефондық құрылғылар (KTU) отбасы 1930 жылдардың соңында ұсынылып, 1950 жылдарға дейін қолданыста болды. 1A жабдығы қарапайым болды және әрбір желіге кем дегенде екі KTU талап етті; біреуі желіні қосу үшін, екіншісі станцияны (телефон аппаратын) қосу үшін. 1A жүйелерімен жиі қолданылатын телефон аппараты WECo 300/400 сериялы телефон болды. 1953 жылы ұсынылған 1A1 кілт жүйелері желі және станцияны қосу үшін бір KTU арқылы сымдауды жеңілдетіп, мүмкіндіктерді арттырды. 1A1 жүйелері кеңінен таралған сайын, интерком мүмкіндіктеріне қажеттілік те артты. Алғашқы интерком KTU, WECo Model 207, бір сөйлесу желісіне, яғни интеркомда бір уақытта бір ғана әңгіме үшін сымдалған. WECo 6A тікелей қоңыраулы интерком жүйесі екі сөйлесу желісін қамтамасыз етті және көбінесе 1A1 немесе 1A2 кілт жүйесінде тікелей қоңыраулы интерком ретінде орнатылды. 6A жүйелері күрделі, қиын және қымбат болды, сондықтан ешқашан танымал болған жоқ. 1964 жылы 1A2 технологиясының пайда болуы кілт жүйені орнатуды және күтіп-ұстауды жеңілдетті. Бұл жүйелер 1980 жылдарға дейін қолданылып келді, содан кейін оңай орнатылатын және кең мүмкіндіктері бар электрондық кілт жүйелерінің пайда болуы электромеханикалық кілт жүйелерінің соңына белгі берді. Әуежайларда әуе қозғалысын басқару байланысы үшін 102 және 302 кілт жүйелері сияқты екі аса танымал емес кілт жүйесі қолданылды. Олар әуе қозғалысын басқару мұнарасы мен радиолокациялық бақылау (RAPCON) немесе жердегі бақылау (GCA) арасындағы байланыс үшін арнайы жобаланған және радио желілік қосылымдарды қамтыды. Automatic Electric Company да кілттік телефондық жабдықтар отбасын өндірді, олардың кейбіреулері Western Electric жабдықтарымен үйлесімді болды, бірақ Western Electric жабдықтарына қарағанда кеңінен қолданылмады.

Гибридті кілт телефоны жүйесі

ХХІ ғасырда кілт жүйелері мен PBX жүйелерінің арасындағы шекара көріне бастады. Алғашқы электрондық кілт жүйелері арнайы телефондарды қолданып, барлық қосылған PSTN желілері мен абоненттік станцияларына қатынау мүмкіндігін берді. Қазіргі заманғы кілт жүйесі SIP, ISDN, аналогтық телефондарды (кәдімгідей цифрлық телефондардан өзге) және дәстүрлі түрде ірі PBX жүйелерінде кездесетін көптеген мүмкіндіктерді қолдайды. Аналогтық және цифрлық сигналдауды, сондай-ақ кейбір PBX функционалдығын қолдауы гибридтік жүйе деп аталуына себеп болады. Гибридтік жүйеде әдетте жеке желілерге және/немесе абоненттік станцияларға тікелей сәйкес келетін шалу индикаторлары болады, бірақ желі индикаторын таңдамай-ақ ішкі нөмірлерге немесе сыртқы желілерге тікелей қоңырау шалуға да мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы кілт жүйесі көбінесе толыққанды цифрлық болып келеді, алайда аналогтық түрлері де сақталып қалған, ал кейбір жүйелер VOIP қызметтерін жүзеге асырады. PBX жүйесі мен гибридтік кілт жүйесін ажырататын негізгі фактор – ұсынылатын мүмкіндіктердің және қызметтердің мөлшері, көлемі және күрделілігі.

Жеке филиалдар биржасы

PBX – жеке ұйымға қызмет көрсететін телефон алмасуы немесе коммутациялық жүйе. PBX ішкі орнатылған телефондар арасында орталық кеңседегі арналарды ортақ пайдалануға мүмкіндік береді және ұйым ішіндегі телефондардың бір-бірімен сыртқы желілерді пайдаланбастан байланысуын қамтамасыз етеді. Орталық кеңсе желілері қоғамдық телефон желісіне (PSTN) қосылуды қамтамасыз етеді, ал PBX-тың шоғырландыру мүмкіндігі ұйымның барлық абоненттері үшін осы арналарды ортақ пайдалануға мүмкіндік береді. Оның ішкі байланыс қабілеті екі немесе одан көп абоненттің сыртқы желіні пайдаланбастан тікелей байланысуына мүмкіндік береді. Бұл әдіс ұйымнан қоғамдық телефон желісіне қажетті желілер санын азайтады. PBX-қа қосылған әрбір құрылғы, мысалы телефон, факс машинасы немесе компьютер модемі, абоненттік құрылғы деп аталады және оған тағайындалған абоненттік телефон нөмірі бар, ол автоматты түрде орталық кеңсе нөмірлеу жоспарымен және PBX-қа бөлінген телефон нөмірі блогымен сәйкес келуі мүмкін немемесе келмейді. Бастапқыда PBX жүйелері ішкі телефон қоңыраулары үшін шығындарды үнемдеудің басты артықшылығын ұсынды: жергілікті коммутацияны жүзеге асыру арқылы орталық кеңсе желілері арқылы телефон қызметі үшін төлемдерді төмендетуге мүмкіндік берді. PBX жүйелері танымал бола бастаған сайын, олар қоғамдық желіде қол жетімді емес қызметтерді де ұсына бастады, мысалы, топтық іздеу, қоңырауды бағыттау және абоненттік нөмірді теру. 1960 жылдардан бастап, Centrex деп аталатын симуляциялық PBX орталық телефон станциясынан ұқсас мүмкіндіктерді ұсынды. PBX кілтті телефон жүйесінен (KTS) соның арқасында ерекшеленеді, кілтті жүйедегі пайдаланушылар осы мақсатқа арналған батырмаларды басқаратын арнайы телефон аппараттарында шығатын желілерін қолмен таңдайды, ал PBX шығатын желіні автоматты түрде таңдайды. PBX-қа қосылған телефон аппараттарында әдетте орталық кеңсе желісін басқаруға арналған арнайы кілттер болмайды, бірақ кілтті жүйелердің қызметтерін кеңейту үшін PBX-қа қосылуы жиі кездеседі. PBX кілтті жүйеге қарағанда өз абоненттері үшін ұйымдық нөмірлеу жоспарын қолданады. Сонымен қатар, қоңырау шалу кезінде орталық кеңсеге қосылу үшін қосымша цифрлар тізбегін қосу қажеттігін анықтайтын қоңырау жоспары бар. Қазіргі заманғы нөмірді талдау жүйелері пайдаланушыларға ішкі және сыртқы телефон нөмірлерін арнайы кодтарсыз теруге мүмкіндік береді.

Тарих

PBX термині байланыс тақтасының операторлары компанияның байланыс тақталарын қолмен, сымдық тізбектерді пайдалана отырып басқаратын кезде пайда болды. Автоматтандырылған электромеханикалық коммутаторлар және кейіннен электрондық коммутациялық жүйелер қолмен жүзеге асырылатын жүйелерді біртіндеп алмастырғандықтан, жеке автоматты филиалдық биржа (PABX) және жеке қолмен филиалдық биржа (PMBX) терминдері оларды ажыратуға мүмкіндік берді. Қатты күйдегі цифрлық жүйелер кейде электрондық жеке автоматты филиалдық биржалар (EPABX) деп аталды. Бірақ, PBX термині ең көп танылған. Бұл аббревиатура қазір барлық күрделі, ішкі телефонияны коммутациялайтын жүйелерге қолданылады. 1990 жылдары болған екі маңызды оқиға PBX жүйелерінің жаңа түрлеріне әкелді. Бірі – деректер желілерінің үлкен өсуі және пакеттік коммутацияны түсінудің жалпыға тарауы. Компанияларға деректерді жіберу үшін пакеттік желілер қажет болды, сондықтан оларды телефон қоңыраулары үшін пайдалану тартымды болды, ал Интернеттің жаһандық жеткізу жүйесі ретінде қолжетімділігі пакеттік байланысты одан да әсерлі етті. Осы факторлар IP PBX, яки IP PBX-тің дамуына әкелді. Екінші тенденция – негізгі құзыреттерге назар аудару идеясы. PBX қызметтерін кіші компаниялар үшін ұйымдастыру әрқашан қиын болды, және көптеген компаниялар өздерінің телефониясын басқару олардың негізгі құзыреті емес екенін түсінді. Осы ойлар хостингтік PBX тұжырымдамасына әкелді. Сымдық телефонияда бастапқы хостингтік PBX – 1960 жылдардан бері телекоммуникациялық компаниялар ұсынатын Centrex қызметі болды; кейін бәсекелестік ұсыныстар қазіргі заманғы бәсекелестік жергілікті байланыс операторына айналды. IP арқылы дауыс беруде хостингтік шешімдерді іске асыру оңайырақ, себебі PBX кез келген телефон қызметін ұсынатын провайдерде орналасуы және басқарылуы мүмкін, ол жеке абоненттерге Интернет арқылы қосылады. Осы ретте, жоғары деңгейдегі провайдерге қызмет көрсетілетін үй-жайларға тікелей, жергілікті жалға алынған желілерді жүргізудің қажеті жоқ.

Үй және шағын бизнес пайдалану

Тарихи тұрғыдан алғанда, толыққанды PBX жүйелерінің құны оларды шағын бизнес пен жеке тұлғалар үшін қол жетімсіз етеді. Алайда, 1990 жылдардан бері көптеген шағын, тұтынушы деңгейіндегі және тұтынушыға арналған PBX жүйелері қолжетімді болды. Бұл жүйелер коммерциялық деңгейдегі PBX-термен салыстырғанда өлшемі, сенімділігі және икемділігі жағынан кемшіліктері бар, бірақ көптеген мүмкіндіктерді ұсынады. Тұтынушыларға арналған алғашқы PBX жүйелері аналогты (POTS) телефон желілерін пайдаланды, әдетте төрт жеке аналогты және бір жалпы аналогты желіні қолдайтын. Олар шағын темекі қорабының көлемінде болды. Еуропада аналогты телефондарға арналған жүйелерден кейін ISDN үшін тұтынушы деңгейіндегі PBX жүйелері пайда болды. ISDN үшін шағын PBX-терді пайдалану логикалық қадам болды, себебі ISDN негізгі жылдамдық интерфейсі екі логикалық телефон желісін (екі ISDN B арнасы арқылы) ұсынады, оларды параллель пайдалануға болады. VoIP-ті тұтынушылар қабылдағаннан кейін, тұтынушылық VoIP PBX пайда болды, ал PBX функциялары тұтынушы деңгейіндегі маршрутизаторлар мен коммутаторлардың қарапайым қосымша бағдарламалық мүмкіндіктеріне айналды. Сонымен қатар, көптеген телекоммуникация провайдерлері қазір хостингтік PBX жүйелерін ұсынады, онда провайдер PBX-ті иеленеді және телефон аппаратурасы интернет қосылысы арқылы оған қосылады. 1990 жылдардан бері ашық кодты жобалар PBX сияқты мүмкіндіктерді ұсынып келеді. Бұл жобалар икемділік, мүмкіндіктер және бағдарламалау мүмкіндіктерін қамтамасыз етеді.

Қонақжайлық PBX провайдерлері

Көптеген ірі телекоммуникациялық операторлардың IP-негізделген желілерге көшуі және бұлтты коммуникациялардың дамуы хостталған PBX шешімдерін пайдаланудың күрт өсуіне себеп болды.

Ұялы байланыс станциясы

Мобильді PBX – ұялы телефондар, смартфондар және PDA телефондары сияқты мобильді құрылғыларға кеңейтілген стационарлық PBX функционалдығын ұсынатын хостингтік PBX қызметі. Мобильді PBX қызметтері стационарлық телефондарды да қамтуы мүмкін. Мобильді PBX жүйелері, қарапайым түрде мобильді телефондарға деректерді немесе қоңырауларды жіберумен шектелетін басқа хостингтік PBX жүйелерінен өзгеше, мобильді телефонның өзіне, батырмалар, пернелер және басқа да енгізу құрылғыларын пайдалану арқылы PBX телефондық функцияларын басқаруға және жүйеге қоңырау шалу қажеттілігін жоққа шығара отырып, байланыстарды басқаруға мүмкіндік береді. Мобильді PBX, смартфондардағы мүмкіндіктерді пайдаланып, PBX-ке қатысты арнайы функцияларды іске асыру үшін қосымша қолданбаларды іске қосуға болады. Бұдан өзге, мобильді PBX әрбір телефон үшін PSTN нөмірінің орнына, PBX ішіндегі басқа ұялы телефондарға кеңейту нөмірін пайдаланып қоңырау шалуға мүмкіндік беретін кеңейту идентификаторын жасауға болады.

IP-PBX

IP PBX Интернет-протоколы (IP) арқылы дауыстық қоңырауларды жүзеге асырады, бұл компьютерлік телефонияны интеграциялаудың (CTI) артықшылықтарын ұсынады. IP PBX физикалық құрылғы ретінде немесе өз функцияларын виртуалды түрде орындай алады, дәстүрлі PBX немесе кілттік жүйенің қоңырауды бағыттау функцияларын бағдарламалық жүйе ретінде атқарады. Виртуалды нұсқа "Жұмсақ PBX" деп те аталады.