Кіріспе

Треви (ˈtrɛːvi; Trebiae) – Италияның Умбрия аймағындағы ежелгі қала және коммуна (муниципалитет), Монте-Серано тауының төменгі бөлігінде, Клитуно өзен жүйесінің кең жазығына қарай орналасқан. Перуджа провинциясында орналасқан, ол Фолиньодан 10 км (6 миль) оңтүстік-шығысқа қарай және Сполетодан 20 км (12 миль) солтүстікке қарай жатыр. Бұл «Италияның ең әдемі ауылдары» (I Borghi più belli d'Italia) тізіміне енген елді мекендердің бірі. 2004 жылғы мәлімет бойынша коммуна халқы шамамен 8000 адамды құрады, оның жартысы қаланың өзінде тұрады, ал қалғаны Борго, Бовара, Каннайола, Косте, Пигге, Манчано, Матигге, Паррано, Пикчиче, Сан-Лоренцо және Санта-Мария-ин-Валле шағын ауылдарында (frazione) тұрады. Треви қаласының тарихи бөлімдері – Кастелло, Матиггия және Пиано терциерлері; олар тек Палио фестивалі кезінде маңызға ие. Қаланың көп бөлігі тығыз құрылыспен, айқын ортағасырлық архитектурамен және тік беткейде орналасқан, тек орталық бөлігі ғана көбінесе тегіс. Бұл қаладан Умбрияның ең әдемі көріністерінің бірін көруге болады, ол батыс бағытта 50 км-ден астам қашықтыққа созылады. Треви Римнен Анконаға және Флоренциядан Перуджа арқылы Римге дейінгі негізгі теміржол желілерімен байланысады.

География

Коммунаның аумағы 71 км²-ді құрайды, ол (210 м) биіктіктегі аңғардан бастап Брунетт (1422 м) және Серано (1429 м) тауларына дейін созылады және үш шамамен тең бөлікке бөлінеді: жазық, төбелер және тау; әрқайсысының өзіне тән өсімдік жамылғысы бар. Жазықтағы өте құнарлы жер көптеген су арналарымен жақсы суарылады, олардың көпшілігі ежелгі Лакус Клиториус су қоймасының мұрагерлері болып табылады және бір жылдық егінге өте қолайлы. Төбелердегі өте кеуекті сілтілі әктас топырағының дренажы өте жақсы, ол зәйтүн ағаштарын өсіруге арналған өте қолайлы жағдай тудырады, нәтижесінде ерекше және жоғары бағаланған зәйтүн майы алынады. Соңында, таулар шалғындықтар мен, негізінен, жапырақты ормандармен жабылған. Аумақтың табиғи ортасы, мыңжылдықтар бойы едәуір халқы болғанына қарамастан, көбінесе табиғи күйінде сақталған. Таулы аймақтарда қазір халық санының азаюы байқалуда, Италияның басқа да аймақтарындағыдай, 20 ғасырдың екінші жартысында ең биік биіктіктегі елді мекендер тұрғындарын жазыққа жылдам қоныстырып жатыр. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде ең қарқынды дамыған аймақтар Борго Треви (сауда, тұрғын үй және кеңселер), Пиетраросса (өнеркәсіптік) және Матигге (жеңіл және орташа өнеркәсіп, сауда) болды. Көптеген өзендер мен арналар, олардың ешқайсысы да аса үлкен емес, жалпы оңтүстіктен солтүстікке қарай ағып, Беваньяның жанындағы бір өзенге құяды. Олардың арналары қазірдің өзінде толығымен жасанды түрде жасалған, өйткені жерді және суды басқару жобалары ғасырлар бойы жүргізіліп келеді, олардың алғашқы жазбалары кем дегенде Ұлы Теодорих (6 ғасыр) тұсында қалдырылған және біздің заманымызға дейін бөгеттер салу және Мароггияның маусымдық суларын реттеу жұмыстарымен жалғасты. Жыл бойы суы толыққан өзендердің ең маңыздысы – Клитуно өзені, ежелгі заманда Клитумнус деп аталып, оның қасиетті сулары керемет күшке ие деп есептелген және Плиний Кіші, Проперций, Клавдий, Аддисон, Байрон және Кардуччи оны проза мен поэзияда мақтаған. Треви муниципалитеті келесі муниципалитеттермен шектеседі: Кампелло-суль-Клитунно, Кастель-Ритальди, Фолиньо, Монтефалько, Селлано, Сполето.

Тарих

Ежелгі дәуірде Плиний Үлкен Тревиді ежелгі Умбриялықтардың қаласы деп атаған, және бұл 1950 жылдары Боварада коммуна аумағында Умбрия жазуының табылуымен расталды. Тревия V ғасырғы Бордо саяхат жол картасында да еске алынған. Тарихы көбінесе белгісіз болған ең ерте кезеңнен кейін, бірақ қаланың төбелік бөлігіндегі қабырғалар б.з.д. I ғасырға дейін салынғанын көрсетеді, Тревидің дамуының алғашқы кезеңі Империя кезінде өтті, сол кезде Адриан аумақ арқылы өтетін маңызды жол – Via Flaminia-ны қалпына келтірді, бұл қазіргі Pietrarossa деп аталатын жазықтағы қала маңының өсуіне түрткі болды. Онда жүзделген қазба жұмыстарының нәтижесінде көптеген ескерткіштер табылды: олардың ішінде Әулие Францисктің кезінде де толыққанды қолданылған римдік моншалар бар, ол бұл аймаққа келгені және онда шомылуға кеңес бергені мәлім. Ежелгі заманда Треви төменгі аңғардың көп бөлігіне, Умбрияның орталық тірегін құрайтын Монти Мартани тауларына дейін билік еткені айтылады. 11 ғасырға дейін епископтық орын болған Треви Ломбард гастальдаты болды, содан кейін 13 ғасырдың басында сыртқы биліктен босатылып, еркін коммунаға айналды. Әдетте, жақын орналасқан Сполетодан қорғану үшін Перуджамен одақтасып, басқа көрші коммуналармен бірнеше соғыстар жүргізді, олардың нәтижелері әртүрлі болды, соның ішінде 14 ғасырда Сполетоның басып кіруі және Фолиньоның Тринци әміршілерінің қысқа, бірақ бақытсыз үкімділігі. 1438 жылы Треви Перуджа легациясының құрамында Шіркеудің уақытша билігіне өтті, содан кейін оның тарихы алдымен Шіркеу мемлекеттерімен, содан кейін (1860) біріккен Италия Корольдігімен бірікті. Тревидің ең гүлденген кезеңі 15 ғасырда болды, сол кезде оның коммерциялық маңызы соншалық болды, оны "il porto secco" – "құрғақ порт" деп атады. 1470 жылы Треви, Фолиньомен бірге, Италияда баспаханасы бар төртінші қала болды, оны алғашқы белгілі баспа компаниясы басқарды. Осы кезеңнің байлығы қаладағы бірқатар Ренессанс сарайларында әлі де көрініп тұр. Дурастанте Наталуччи (1687–1772) – Треви тарихында маманданған итальяндық тарихшы.

Мұражайлар

Тревидің басты мұражайы – қазір секуляризацияланған, сол аттас готикалық шіркеумен біріктірілген Museo S. Francesco мұражайы. Онда аз ғана римдік лапидарлық материалдар бар, бірақ одан да маңыздысы – орта ғасырдың соңынан 17 ғасырға дейінгі Умбрия суреттерінің жинағы: ең басты туындысы – Ло Спаньяның Сан-Мартино шіркеуінде болған «Көктің патшайымының тәж кигізуі» алтарьлық суреті. Ерекше назар аударарлықтайы – 16-18 ғасырлардағы халықтық өнерді көрсететін экс-вотолар тобы. Museo della Civiltà dell'Olivo мұражайы зәйтүн өсіруден бастап майға дейін өңдеу процесін қамтитын зәйтүн өнеркәсібі туралы білім береді. Ал Треви Flash Art мұражайы (қазір Палаццо Лукарини мұражайы) заманауи өнер көрмелерін ұсынады.

Экономика

Треви экономикасының негізгі тірегі – зәйтүн майы мен туризм. Треви және Сполето коммуналары мұнай сапасымен әйгілі, бұл жақсы дренажға ие, кальцийлі топырақтың тиімділігінің нәтижесі, зәйтүн ағаштарын өсіруге қолайлы биіктік және Апеннин тауларының батыс беткейлеріндегі жағымды климаттық жағдайлардың арқасында мүмкін болады. Тревидің қолайлы теміржол және тас жол қатынасы, қоғамдық көлікке тәуелді саяхатшылар үшін Орталық Умбрияны аралау үшін ең ыңғайлы орынға айналдырды; коммунадағы көптеген сапалы мейрамханалардың болуының себебі, бір жағынан, туризмнің өсуімен байланысты, екінші жағынан – оның салдары. Тревиде зәйтүн майынан басқа жеңіл өнеркәсіп және тамақ өңдеу салалары да дамыған.

Мерекелік күндер мен жергілікті іс-шаралар

Тревидің қамқоршысы – Әулие Эмилиано; оның мерекесі 27 қаңтарда «Иллюмината» шеруімен тойланады, онда оның мүсіні Дуомодан шығарылып, қаланың ең ерте ортағасырлық қабырғаларының бойымен айналып өтеді. Соңғы той күні қаланың басты алаңында халықтық той өтеді, ал тамызда 3 аптаға созылатын музыка фестивалі ұйымдастырылады; алайда, жылдық маңызды фестивальдар қазан айында өтеді: Palio – бірінші жексенбіде, «Қара сельдерей мен шұжық жәрмеңкесі» (Sagra del Sedano Nero e della Salsiccia) – үшінші жексенбіде және төртінші жексенбіде тарихи корсо.