Римдік сенатор Аул Дидий Галл Фабриций Вейентоның өмірі мен қызметі
Aulus Didius Gallus Fabricius Veiento
Аулус Дидий Галл Веиент – б.з. I ғасырындағы римдік сенатор, консул. Рим императорлары сарайындағы рөлі, мансабы, тарихи тұжырымдар мен әртүрлі интерпретациялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1-ғасырдағы Рим сенаторы және консулы
1st century Roman senator and consul
Аулус Дидиус Галл Фабрициус Вейенто – бірінші ғасырдағы бірнеше рим императорларының соттарында маңызды рөл атқарған рим сенаторы. Өзінің қызметінің пайдалылығы үшін Вейенто императорлық отбасының мүшесі емес кісілер үшін өте сирек болатын кезеңде үш рет суффект консулы лауазымымен марапатталды. Қазіргі заманғы зерттеушілер Вейентоның рөлін әртүрлі интерпретациялады. Кассиус Дио мен Плиний Кішінің айғақтарына сүйенген ескі авторлар Вейентоға жамандыққа толы рөл тағайындауға бейім болды. Мысалы, Рональд Сайм оның мансабын былай сипаттады: "Вейенто шағын қамқорлықпен айналысып бастады, ал соңында абырой сатумен айналысқан саудагерге айналды". Уильям К. Макдермот осы тұлғаны одан бейтарап бағалады. Бұл соңғы авторларды оны "Домицианның сенаторлық достарының ең қызықтыларының бірі, жиі, бірақ жаңылысқан түрде, «үркіт билігі» деп аталатын кезеңде ақпарат беруші ретінде қарастырылады" деп бағалауға алып келді.
Aulus Didius Gallus Fabricius Veiento was a Roman senator who played a major role in the courts of several Roman emperors during the first century AD. For his usefulness, Veiento was rewarded with the office of suffect consul three times in a period when three consulates were very rare for non members of the Imperial family. Modern authorities have interpreted the nature of Veiento's role in different ways. Older writers, following the insinuations of Cassius Dio and Pliny the Younger, tended to ascribe to Veiento a malevolent role. For example, Ronald Syme summarized his career in this sentence: "Veiento began as a dealer in petty patronage, and he ended as a merchant of honor." William C. McDermott has since provided a more balanced evaluation of this figure. This has led more recent writers to evaluate him as "one of the most interesting of his Domitian's senatorial amici, frequently but erroneously classified as an informer during the so called reign of terror."
Өмір
Оның есімі Вейентоның Аул Дидиус Галлмен туыс екенін көрсетеді. Эдмунд Грог пен Марио Торелли сияқты кейбір сарапшылар Вейентоның Британияның губернаторының ұлы немесе немересі деп ойлады. Олли Саломиес Вейентоның претор болғанға дейін Дидиус Галлдың асырап алғаны ықтимал екенін көрсетті. Джонс оның Дидиус Галлмен бірге болған кезде болашақ императорлармен алғаш рет кездескенін болжайды, "өйткені Домицианның әкесі мен ағасы Клаудидің екі легионына британдық шапқыншылықта қолбасшылық етті". Бұл Брайан В. Джонстың оны "ең алғашқы белгілі ереуіл ұйымдастырушылардың бірі" деп сипаттауына себеп болды. Макдермот оның 54 жылы претор болғанына сенді; Джонс 1971 жылы "оның 60 жылдарға, Неронның бесжылдығының соңына қарай мерзімделуіне ешқандай кедергі жоқ" деп атап өтті. Оның тарихқа енген келесі реті 62 жылы, сотталып, жер аударылған кезде болды. Тацит осы оқиғаны былай баяндайды:
His name suggests that Veiento was related to Aulus Didius Gallus, suffect consul of AD 39 and governor of Roman Britain. Some experts, such as Edmund Groag and Mario Torelli, thought that Veiento was the son or grandson of the governor of Britain. Olli Salomies has shown that it is more likely that Veiento was adopted by Didius Gallus at some point before Veiento became praetor. Jones speculates that it was while he was with Didius Gallus that he first met the future emperors, "for Domitian's father and brother commanded two of Claudius's legions in the British invasions." This led Brian W. Jones to describe him as "one of the earliest known strike breakers." McDermott believed he was praetor in 54; Jones in 1971 pointed out that "there is nothing to prevent its being dated to around 60, to some time towards the end of the Quinquennium Neronis", and we accept McDermott's date of 54 as when he held it, then we can deduce Veiento was born around the year AD 24. His next appearance in history is in 62, when he was tried and exiled. Tacitus tells the story:
Фабриций Вейентоның құлдырауына ұқсас айыптау себеп болды. Ол сенаторлар мен понтификтерге қатысты көптеген жала жазған, "Codicils" деп аталатын еңбек жазды. Прокурор Туллий Гемин оның императордың жақсылығын сатып алып, жоғарылау құқығымен сауда жасағанын мәлімдеді. Осының салдарынан Нерон өзі сотты жүргізуге бел буды, Вейентоны кінәлі деп тапқаннан кейін Италиядан қуды және оның кітаптарын өртеп жіберуге бұйрық берді. Оларды алу қауіпті болғанымен, іздеушілер көп, оқырмандар да көп болды. Бірақ көп ұзамай олардың иелігіне толық еркіндік берілген соң, олар ұмытылып қалды. Макдермот былай деп жазады: "Бірінші көріністе бұл Вейентоны қаралау сияқты көрінеді, бірақ мәтінге және оның контекстіне жақынырақ қарасақ, Вейенто басқаша жарықтан көрінеді". Макдермот осы мәтіннің контекстіне назар салады – алдыңғы тарауларда Lex Julia maiestatis, яғни мемлекетке қарсы қылмыс бойынша айыптаулардың жаңадан пайда болуы туралы айтылады – бұл қудалаудың себебі Вейентоның "Codicils" емес, оның мүлкін тәркілеу үшін жасалған сылтау екенін көрсетеді. Макдермот сондай-ақ Тацит Вейенто "императордың жақсылықтарын және жоғарылау құқығын сатты" демейтінін, ал Туллий Гемин оны осы істе айыптағанын атап көрсетеді. "Maiestas laesa (мемлекетке қарсы қылмыс) бойынша жасалған негізгі айыптамаға осындай қиялдағы қосымшалар жиі кездесетін", - деп еске салады Макдермот. Вейенто сот интригасының құрбаны болды, оның қозғаушы күші емес.
A similar accusation caused the downfall of Fabricius Veiento. He had composed many libels on senators and pontiffs in a work to which he gave the title of "Codicils." Tullius Geminus, the prosecutor, further stated that he had habitually trafficked in the emperor's favours and in the right of promotion. This was Nero's reason for himself undertaking the trial, and having convicted Veiento, he banished him from Italy, and ordered the burning of his books, which, while it was dangerous to procure them, were anxiously sought and much read. Soon full freedom for their possession caused their oblivion. McDermott notes, "At first glance this seems to be denigration of Veiento, but a closer look at the passage and its context reveals Veiento in a very different light." McDermott points out the context of this passage — the preceding chapters narrate the recrudescence of charges under the Lex Julia maiestatis, or treason — suggests the motivation of this prosecution was not Veiento's "Codicils", instead an excuse to confiscate his property. McDermott also notes that what Tacitus says here is not that Veiento sold "the emperor's favours and . the right of promotion", but that Tullius Geminus accused Veiento of this. "Such fictitious additions to the central charge of maiestas laesa were common," McDermott reminds us. Veiento was more the victim of court intrigue than the agent of it.
Веспасианның тұсында
Әлбетте, Вейенто 68 жылы Неронның өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін елден оралды. Ол Веспасианның құрметіне ие болды, бірақ оның нәтижесінде алғашқы консулдығына тағайындалды. Оның консулдық қызметі Веспасиан билік еткен кезде басталуы мүмкін, ол алғаш рет *amicus Caesaris* және *consilium principis* мүшесі болғанда. 80 жылы ол екінші рет консул болды. Вейентоның мансабы ерекше болып көрінеді, себебі *cursus honorum* туралы нақты мәлімет жоқ. Макдермот оны Арльде табылған фрагментті жазудың нысаны ретінде анықтайды, ал оның осы жазуды қалпына келтіруі, ол кейбір жерлерде болжамды екенін мойындайды, ол үш провинцияның әкімі болғанын көрсетеді (олардың бірі Азия немесе Африка), сондай-ақ белгісіз легионның легаты болған – бұл Вейентоға дәстүрлі мансапты қамтамасыз ететін еді. Галливан сәйкестендіруді қабылдаса да, басқа сарапшылар әлі де Макдермот ұсынған Вейенто провинцияларын қабылдамайды. Макдермоттың мақаласына жауап ретінде Брайан Джонс «Квинт Вибий Крисп жазуда аталған лауазымдарды атқара алмағанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ» деді. Бұдан әрі, Вернер Эк бірінші жолды басқаша қалпына келтіріп, жазу Марк Помпей Сильван Стаберий Флавианусқа қатысты деп дәлелдейді. Вейентоның рим діни қызметіндегі мансабы жақсырақ құжатталған. Траян дәуірінде Вейентоның Могунциакумда (Майнц) Неметона қасиеттісіне берген уәдесін орындағаны туралы жазылған дауысты жазу оның атқарған діни қызметтерін растайды. Бұл лауазымдар былай тізімделген: *Quindecimviri sacris faciundis*, ежелгі Римнің ең беделді төрт діни лауазымының бірі; *Sodales Augustales*; *Sodales Flaviales*; және *Sodales Titiales*. Макдермот оның *Quindecimviri* мүшелігін «62 жылы жер аударылғанға дейін Нерон тұсында болуы мүмкін. Тіпті, оның асырап алған әкесі тірі кезінде де мүше болған болуы мүмкін» деп санайды. Оның *Sodales Augustales* және *Sodales Titiales* қашан болғаны белгісіз. *Sodales Flaviales* қатарына кіруі Веспасианның қайтысынан кейін көп ұзамай болған болуы керек. Бұл оның Домициан билігіндегі ықпалын түсіндіруге ғана емес, императордың діннің ең ұсақ бөлшектеріне қызығушылық танытқаны белгілі, сонымен қатар Макдермот бұл Вейентоның «Қосымшаларының» мәнін оның әріптестерінің «әрекетсіздігі мен рәсімдерге назар аудармауына» жасаған шабуыл ретінде түсіндіруге болатынын айтады.
Obviously Veiento returned from exile following the suicide of Nero in 68. He found favor with Vespasian through means unknown, but it resulted in his first suffect consulship. The date of his consulship may be as early as Vespasian's reign when he first became amicus Caesaris and a member of the consilium principis. He was clearly favored by Vespasian's son Titus, for his second suffect consulship was in 80. Here Veiento's career appears to be anomalous, for there is no certain record of a cursus honorum. McDermott identifies him as the subject of a fragmentary inscription found at Arles, and his restoration of this inscription, which he admits is speculative in places, shows he was governor of three provinces (one of which was either Asia or Africa), as well as legate of an unknown legion — which would supply Veiento with a conventional career. Although Gallivan accepts the identification, other experts have yet to accept the provinces McDermott proposes for Veiento. In a response to McDermott's paper, Brian Jones asserted "there is no evidence to suggest that Quintus Vibius Crispus could not have held the offices which the inscription mentions." Further, Werner Eck offers a different restoration of the first line and argues that the inscription pertains to Marcus Pompeius Silvanus Staberius Flavianus. Veiento's career in the Roman priesthood is far better documented. A votive inscription of Trajanic date recording Veiento's satisfaction of a vow to the goddess Nemetona in Moguntiacum (Mainz) attests to the priesthoods he held. These offices are listed as follows: Quindecimviri sacris faciundis, one of the four most prestigious ancient Roman priesthoods; Sodales Augustales; Sodales Flaviales; and Sodales Titialis. McDermott dates his membership in the Quindecimviri "possibly under Nero before his exile in 62. He may even have become a member while his adoptive father was still alive." When he became Sodales Augustales and Sodales Titialis is not known. Entrance to the Sodales Flaviales obviously should be dated soon after Vespasian's death. Not only may this explain his dominance in Domitian's reign, for the emperor is known to have been interested in the minutiae of religion, but McDermott explains it may explain the point of Veiento's "Codicils" as an attack on the "levity and inattention to rituals" of his peers.
Домицианның тұсында өмір сүрген
Домицианның тұсында Вейентоның рөлі туралы көбірек мәлімет сақталған. Стацийдің "De bello Germanico" еңбегінен алынған үзінді және Ювенальдың "Сатира IV" шығармасы Вейентоның Луций Юний Квинт Вибиус Крисппен, қарт Ацилий Глабриомен, соқыр Луций Валериус Катулл Мессалинмен бірге Домицианның ең маңызды төрт кеңесшісі болғанын көрсетеді. Джонс бұл бағалаумен ішінара келіседі, бірақ бұл amici "оның кеңесіне қажеттілік туғанда ғана сарайға шақырылған" деп санайды. Шын билік Домицианның өзі тағайындаған адамдарда болды: қалалық префект Плотий Пегас, Луций Лаберий Максим сияқты преториандық префекттер, кубикуло және рационибус. Сондай-ақ, Вейентоның Домицианның дактарға қарсы жорығында, шаттарға қарсы күресте бірге болғанына куәліктер бар. Джонс Могунтиакумнан табылған қола тақташаның контексін Домицианның comes ретінде болған қатысуымен байланыстырады және Вейентоның Домицианның стратегиясын түсіндіру үшін сол жердегі қолбасшыларға жіберілген болуы мүмкін деп болжайды, бұл стратегия "көптегендерге қорқынышқа жақын сезім тудырғанмен", Фабианның Ганнибалға қарсы стратегиясы сияқты тиімді болды. Ақырында, Вейенто үшінші рет консул Домицианның тұсында тағайындалды, сарапшылардың пікірінше, бұл 83 жылы болған.
More details have survived about Veiento's role in Domitian's reign. Both a fragment of Statius' De bello Germanico and Juvenal's Satire IV show that Veiento, with Lucius Junius Quintus Vibius Crispus, the elderly Acilius Glabrio, the blind Lucius Valerius Catullus Messalinus, and Veiento were four of Domitian's most important advisors. Jones agrees in part with this evaluation, but argues that these amici were "summoned to court only when he needed their advice." Those who had real power were Domitian's own appointees: the urban prefect Plotius Pegasus, praetorian prefects like Lucius Laberius Maximus, the a cubiculo, and the a rationibus. There is also evidence that Veiento accompanied Domitian on his Dacian campaign against the Chatti. Jones explains the context of the bronze tablet found at Moguntiacum due to his presence as Domitian's comes, and speculates that Veiento may have been sent to the commanders there to explain Domitian's strategy, that "must have seemed close to cowardice to most of them" yet was as effective as the Fabian strategy against Hannibal. Lastly, it was under Domitian when Veiento was appointed consul a third time, which experts believe was in 83.
Нерваның мансабы
Вейенто, әрине, Домицианның қазасынан зардап көрмеді, ни өкіметінен де, мүлкінен де айырылмады, себебі ол тарихқа император Нерваның билігінің бірінші жылы (б.з. 97) ұйымдастырған той кезінде кірді. Жас Плиний Вейентоның Юниус Маурикуспен бірге кешкі асқа шақырылғанын айтады, ол айыптаушы немесе хабаршының тырысынан шеттетілген еді. Соқыр Люций Валериус Катул Мессалин, өмірінде айыптаушы ретінде танымал болған, туралы да әңгіме болды. Император: «Ол тірі болғанда не болар еді?» – деп сұрады. Юниус Маурикус: «Бізбен бірге тамақтанатын еді», – деп жауап берді. Плиний хатында бұл сөздер Вейентоға арналғанын нақтылай түседі. Плиний жазған тағы бір оқиға – Вейентоның төрт экс-консул мен сенатормен бірігіп, Плинийдің 93 жылы Хелвидий Прискті құлатқан Публиций Сертусты соттауға қарсылық көрсетуі. Плиний бұл мәселеде дерлік жалғыз болғанымен, сөз өнері арқылы Сенатты айыптауды мақұлдауға көндірді, тіпті Вейентоның соңғы заңдық шараларға қарсы өтінішіне қарамастан. Император Нерва сот процесін бастамағанымен, Сертус консулдыққа үміткер болмады және Сенат отырысынан кейін көп ұзамай ауруға шалдығып қайтыс болды. Бұл екі оқиға көптеген авторларды – мысалы, жоғарыда айтқан Syme-ді – Вейентоның өзі байлықтарын иемдену үшін көптеген көрнекті тұлғаларды қылмыста айыптаған хабаршы болғанына сендірді. Алайда, Макдермотт атап өткендей, бұл үзінділердің бәрі Жас Плинийдің Вейентоны ұнатпағанын ғана көрсетеді. Макдермотт сондай-ақ, Вейенто сияқты Quindecimviri sacris faciundis мүшесі болған Тацит, оны жақсы білген немесе оның жайлы білген, Вейентоны айыптаушы деп санамағанын айтады. Домициан тұсындағы айыптаушылардың тізімін келтіргенде Тацит Меттий Карусты, соқыр Катул Мессалинді және Бэбиус Массаны атайды, бірақ Вейентоны есімдері жоқ. Вейентоның соңғы рет тіркелген әрекеті 97 жылы Сенатта Публиций Сертустың жағдайына инабаттылық танытуы болды. Ол неше жыл өмір сүргені белгісіз: егер біздің жоғарыдағы есептеуіміз дұрыс болса және оның туған жылы б.з. 24 болса, онда Вейенто соңғы рет пайда болғанда 73 жаста болған. Макдермотт Плинийдің император Траянға арналған мақтауында (100 жылы сөйленген) Сенатта отырған, үш рет консул болған адам туралы айтылғанын және бұл Вейенто болуы мүмкін екенін атап өтеді. Біздің есептеуіміз бойынша, бұл мүмкін, себебі ол сол кезде 76 жаста болған болар еді.
Veiento evidently survived the assassination of Domitian without loss of rank or property, for he next appears in history at a banquet hosted by the emperor Nerva during the first year of his reign (AD 97). Pliny the Younger recounts how Veiento had been invited to the same dinner as Junius Mauricus, who had been exiled due to the efforts of a delator or informer. The blind Lucius Valerius Catullus Messalinus, who had been a notorious delator during his lifetime, was mentioned, and the emperor mused, "If he had gone on living, what do you think would have become of him?" Junius Mauricus replied, "He would be dining with us." Pliny elsewhere in his letter makes it clear the comment was directed at Veiento. The other incident recorded by Pliny is when Veiento, joined with four other ex consuls and senators to oppose Pliny's motion to prosecute another delator, Publicius Certus, who had brought down Helvidius Priscus in 93. Despite the fact Pliny was almost alone in pursuing the matter, through his eloquence he convinced the Senate to approve the prosecution, despite a final plea against legal actions from Veiento. While the emperor Nerva failed to act on the motion to prosecute, Certus was passed over in consideration for a consulship, and in any event fell ill and died soon after this session of the Senate. These two anecdotes have led many writers — such as Syme above — to infer that Veiento himself was an informer who accused many prominent men of crimes in order to seize their wealth; as McDermott points out, all these passages prove is that the Younger Pliny greatly disliked Veiento. McDermott notes that Tacitus, who was a member of the Quindecimviri sacris faciundis like Veiento, and either knew the man well, or knew of him, did not consider Veiento a delator. When offering a list of delatores active under Domitian, Tacitus names Mettius Carus, the blind Catullus Messalinus, and Baebius Massa, but not Veiento. Veiento's last recorded act is on the Senate floor in 97, pleading leniency for Publicius Certus. How much longer he lived is unknown: assuming our above calculation of AD 24 for his birthdate is correct, then Veiento was about 73 at the time of his last appearance. McDermott mentions an allusion in Pliny's Panegyric to the emperor Trajan (delivered 100) to a man sitting in the Senate who had been consul three times, and wonders if it was Veiento; based on our calculations, this is plausible for he would have been 76 years old at the time.
Отбасы
Могунтиякумнан табылған қола тақташадан Вейентоның әйелі Аттиканың есімін білеміз. Ол туралы нақты ештеңе белгілі емес. Ювенал сенатордың әйелі Эппияға қатысты түсініксіз сіңісу жасайды, ол күйеуі мен отбасын тастап, гладиатордың соңынан Мысырға кетеді; бұл сенатор Вейенто болуы мүмкін. "Эппия Вейентоның, аты Аттика болған әйелі ме (екі есім де дактильдік), әлде Вейенто жай ғана қарт сенатордың типі ме?" – деп сұрайды Макдермот. Ол сенатордың шын мәнінде үш рет консул болғанын, және егер солай болса, Эппия – Аттиканың құпия аты ма, әлде екінші әйелі ме, анықтай алмайды.
From the bronze tablet found at Moguntiacum, we know the name of Veiento's wife, Attica. Nothing certain is known of her. Juvenal makes a puzzling allusion to Eppia, the wife of a senator, who deserts her husband and family and follows a gladiator to Egypt; the senator might be Veiento. "Is Eppia the wife of Veiento whose name was Attica (both names are dactyls), or is Veiento merely a type of senex?" McDermott asks. He cannot determine whether the senator is actually the three time consul, and if so, whether Eppia is a cover name for Attica, or perhaps the name of a second wife.