Астрология мен астрономияның қарым-қатынасы: ғылыммен байланысы

Кіріспе

Астрология мен астрономия арасындағы қарым-қатынас, ғылыммен жалпы байланысы

Астрология мен астрономия бұрын біртұтас қарастырылған (астрология), бірақ кеш орта ғасырлардан Ақыл-Ой дәуіріне қарай біртіндеп ерекшеленді. 17 ғасыр философиясының дамуы 18 ғасырда астрология мен астрономияның тәуелсіз салалар ретінде дамуына әкелді. Астрономияның академиялық ғылымы Жер атмосферасының засында байқалатын құбылыстарды зерттейді, ал астрология – ғылыми емес бағыт, аспан денелерінің көзге көрінетін орналасуын болжау үшін пайдаланады.

Шолу

Көне заманда көптеген мәдениеттер екі ғылымды бір-бірінен айқын ажыратпады, оларды біріктіріп қарастырды. Астрологиямен әйгілі ежелгі Вавилонда аспан құбылыстарын болжаушы астроном мен оларды түсіндіретін астрологтың екі бөлек қызметі болған жоқ; екеуін де бір адам атқарды. Бұл, астрология мен астрономия әрқашан бірдей саналған дегенді білдірмейді. Көне Грецияда Сократтан бұрынғы ойшылдар, мысалы, Анаксимандр, Ксенофан, Анаксимен және Гераклид жұлдыздар мен планеталардың мәні мен құрамын зерттеді. Астрономдар, Платонның замандасы Евдокс сияқты, планеталардың қозғалысын және циклдарын бақылап, Аристотель қабылдаған жерорталық космологиялық модельді жасады. Бұл модель, Марстың кері қозғалысын түсіндіру үшін эпициклдерді қосып, Птолемейге дейін сақталды. (Б.з.б. 250 шамасында Самостық Аристарх күнорталық теорияны ұсынды, бірақ ол екі мың жылға жуық уақыт бойы қайта қарастырылмады (Коперник), себебі Аристотельдің жерорталық моделі басымдық танытты.) Платон мектебі астрономияны философияның бір бөлігі ретінде зерттеуді қолдады, өйткені аспан денелерінің қозғалысы ғаламның реттелген және үйлесімді екенін көрсетеді. Б.з.б. III ғасырында Вавилон астрологиясы Грецияда өз әсерін көрсетуге басталды. Астрологияны эллиндік философтар, мысалы, Академиялық скептик Карнеад және Орталық стоик Панаэтий сынға алды. Дегенмен, Ұлы жыл (барлық планеталар толық циклді аяқтап, бастапқы орнына оралғанда) және мәңгілік қайталану стоиктердің идеялары еді, олар болжау және тағдырға сенуге мүмкіндік берді. Эллинистік әлемде грек сөздері 'астрология' және 'астрономия' көбінесе бір-бірінің орнына қолданылды, бірақ олар мағынасы жағынан бірдей емес еді. Платон 'астрономия' туралы оқып, планеталық құбылыстарды геометриялық модельмен сипаттау қажеттігін айтты. Алғашқы шешімді Евдокс ұсынды. Аристотель физикалық тәсілді ұнатты және 'астрология' сөзін қолданды. Эксцентриктер мен эпициклдер пайдалы ойдан туған құрылстар ретінде қарастырылды. Көпшілік үшін екі сөздің арасындағы айырмашылық көрінбеді, сондықтан екеуін де қолдануға болады. Вавилондық гороскоптық тәжірибе үшін 'апотелесма' және 'катархе' сөздері қолданылды, бірақ басқа жағдайда олар Аристотельдің 'астрология' терминімен біріктірілді. Севильялық Исидор өзінің 'Этимология' еңбегінде астрономия мен астрология терминдерінің арасындағы айырмашылықты нақты көрсетті (Этимология, III, xxvii), және осы айырмашылық кейінірек араб авторларының еңбектерінде де пайда болды. Исидор астрологияның екі бағытын анықтады және оларды astrologia naturalis және astrologia superstitiosa деп атады. Ортағасырлық Еуропада астрология кеңінен қабылданды, өйткені эллиндік және араб астрологтарының астрологиялық мәтіндері латын тіліне аударылды. Кейінгі орта ғасырларда оның қабылдануы немесе қабылдамауы Еуропа патшалық сарайларындағы қабылдануына байланысты болды. Фрэнсис Бэкон заманына дейін астрология эмпириялық байқаудың емес, схоластикалық метафизиканың бір бөлігі ретінде қарастырылды. Астрология мен астрономияның Батыста нақты ажырауы XVII және XVIII ғасырларда біртіндеп орын алды, ол кезде астрология зиялы элита тарапынан құпия ғылым немесе ырым-жырым ретінде қарастырыла бастады. Олардың ұзақ ортақ тарихының салдарынан, кейде олар бүгінгі күнге дейін шатасып жатады. Дегенмен, қазіргі заманғы көптеген астрологтар астрологияны ғылым деп есептемейді, оны И-Цин сияқты болжау түрі, өнер немесе рухани сенімдер жүйесінің бір бөлігі деп санайды (неоплатонизм, неопаганизм, теософия және индуизм сияқты бағыттардың ықпалымен).

In pre modern times, most cultures did not make a clear distinction between the two disciplines, putting them both together as one. In ancient Babylonia, famed for its astrology, there were not separate roles for the astronomer as predictor of celestial phenomena, and the astrologer as their interpreter; both functions were performed by the same person. This overlap does not mean that astrology and astronomy were always regarded as one and the same. In ancient Greece, pre Socratic thinkers such as Anaximander, Xenophanes, Anaximenes, and Heraclides speculated about the nature and substance of the stars and planets. Astronomers such as Eudoxus (contemporary with Plato) observed planetary motions and cycles, and created a geocentric cosmological model that would be accepted by Aristotle. This model generally lasted until Ptolemy, who added epicycles to explain the retrograde motion of Mars. (Around 250 BC, Aristarchus of Samos postulated a proto heliocentric theory, which would not be reconsidered for nearly two millennia (Copernicus), as Aristotle's geocentric model continued to be favored.) The Platonic school promoted the study of astronomy as a part of philosophy because the motions of the heavens demonstrate an orderly and harmonious cosmos. In the third century BC, Babylonian astrology began to make its presence felt in Greece. Astrology was criticized by Hellenistic philosophers such as the Academic Skeptic Carneades and Middle Stoic Panaetius. However, the notions of the Great Year (when all the planets complete a full cycle and return to their relative positions) and eternal recurrence were Stoic doctrines that made divination and fatalism possible. In the Hellenistic world, the Greek words 'astrologia' and 'astronomia' were often used interchangeably, but they were conceptually not the same. Plato taught about 'astronomia' and stipulated that planetary phenomena should be described by a geometrical model. The first solution was proposed by Eudoxus. Aristotle favored a physical approach and adopted the word 'astrologia'. Eccentrics and epicycles came to be thought of as useful fictions. For a more general public, the distinguishing principle was not evident and either word was acceptable. For the Babylonian horoscopic practice, the words specifically used were 'apotelesma' and 'katarche', but otherwise it was subsumed under the aristotelian term 'astrologia'. In his compilatory work Etymologiae, Isidore of Seville noted explicitly the difference between the terms astronomy and astrology (Etymologiae, III, xxvii) and the same distinction appeared later in the texts of Arabian writers. Isidore identified the two strands entangled in the astrological discipline and called them astrologia naturalis and astrologia superstitiosa. Astrology was widely accepted in medieval Europe as astrological texts from Hellenistic and Arabic astrologers were translated into Latin. In the late Middle Ages, its acceptance or rejection often depended on its reception in the royal courts of Europe. Not until the time of Francis Bacon was astrology rejected as a part of scholastic metaphysics rather than empirical observation. A more definitive split between astrology and astronomy in the West took place gradually in the seventeenth and eighteenth centuries, when astrology was increasingly thought of as an occult science or superstition by the intellectual elite. Because of their lengthy shared history, it sometimes happens that the two are confused with one another even today. Many contemporary astrologers, however, do not claim that astrology is a science, but think of it as a form of divination like the I Ching, an art, or a part of a spiritual belief structure (influenced by trends such as Neoplatonism, Neopaganism, Theosophy, and Hinduism).

Айырмалы белгілері

Астрономияның басты мақсаты – ғаламның физикасын түсіну. Астрологтар эклиптика бойымен аспан денелерінің орналасуын анықтау үшін астрономиялық есептеулерді пайдаланады және аспан құбылыстарын (астрологиялық аспектілер, белгілердің орналасуы) жердегі оқиғалар мен адамның іс-әрекеттерімен байланыстыруға тырысады. Астрономдар ғаламдағы құбылыстарды зерттеу немесе түсіндіру үшін ғылыми әдіс, табиғаттануға қатысты болжамдар және абстрактілі математикалық ойлауды тұрақты түрде қолданады. Астрологтар ғаламдағы құбылыстарды түсіндіру үшін мистикалық немесе діни ойлауды, сондай-ақ дәстүрлі фольклорды, символизм мен сенімдерді математикалық болжамдармен үйлестіреді. Астрологтар ғылыми әдісті үнемі қолданбайды. Астрологтар өздерінің саласын геоцентрлік тұрғысынан қарастырады және ғаламды үйлесімді, өзгермейтін және тоқыраулы деп санайды, ал астрономдар ғылыми әдіс арқылы ғаламның орталығы жоқ және динамикалық екенін, Ұлы жарылыс теориясы бойынша сыртқа қарай кеңейіп жатқанын анықтады. Астрологтар жұлдыздар мен планеталардың орналасуы адамның мінезі мен болашағын анықтайды деп есептейді. Астрономдар жұлдыздар мен планеталарды зерттейді, бірақ астрологиялық теорияларды қолдайтын ешқандай дәлел таба алмады. Психологтар жеке тұлғаны зерттейді, және жеке тұлға туралы көптеген теориялар болғанымен, бұл саладағы негізгі теориялар астрологияға негізделген емес. (Карл Юнгтың еңбектеріне негізделген Майерс-Бриггс тұлға типологиясы төрт негізгі санатқа ие, олар астрологиялық от, ауа, жер және су элементтеріне сәйкес келеді. Бұл теорияны мансап кеңесшілері мен өмірді жаттықтырушылар қолданады, бірақ психологтар қолданбайды.) Астрологтар да, астрономдар да Жерді ғаламның ажырамас бөлігі деп санайды, Жер мен ғалам бір-бірімен байланысты, біртұтас космос құрайды (бірінен-бірі бөлек және ерекше емес). Дегенмен, астрологтар космосты философиялық және мистикалық тұрғыдан әлемдік оқиғаларға және адамдардың жеке өміріне белсенді әсер ететін табиғаттан тыс, метафизикалық және құдайлық мәнге ие деп бейнелейді. Астрономдар, ғылыми қауымдастықтың мүшелері ретінде, өздерінің жеке сенімдеріне қарамастан, эмпирикалық түрде қайта жаңғыртуға болатын жағдайлардан туындамаған түсіндірмелерді ғылыми мақалаларында пайдалана алмайды.

The primary goal of astronomy is to understand the physics of the universe. Astrologers use astronomical calculations for the positions of celestial bodies along the ecliptic and attempt to correlate celestial events (astrological aspects, sign positions) with earthly events and human affairs. Astronomers consistently use the scientific method, naturalistic presuppositions and abstract mathematical reasoning to investigate or explain phenomena in the universe. Astrologers use mystical or religious reasoning as well as traditional folklore, symbolism and superstition blended with mathematical predictions to explain phenomena in the universe. The scientific method is not consistently used by astrologers. Astrologers practice their discipline geocentrically and they consider the universe to be harmonious, changeless and static, while astronomers have employed the scientific method to infer that the universe is without a center and is dynamic, expanding outward per the Big Bang theory. Astrologers believe that the position of the stars and planets determine an individual's personality and future. Astronomers study the actual stars and planets, but have found no evidence supporting astrological theories. Psychologists study personality, and while there are many theories of personality, no mainstream theories in that field are based on astrology. (The Myers Briggs personality typology, based on the works of Carl Jung, has four major categories that correspond to the astrological elements of fire, air, earth, and water. This theory of personality is used by career counselors and life coaches but not by psychologists.) Both astrologers and astronomers see Earth as being an integral part of the universe, that Earth and the universe are interconnected as one cosmos (not as being separate and distinct from each other). However, astrologers philosophically and mystically portray the cosmos as having a supernatural, metaphysical and divine essence that actively influences world events and the personal lives of people. Astronomers, as members of the scientific community, cannot use in their scientific articles explanations that are not derived from empirically reproducible conditions, irrespective of their personal convictions.

Тарихи айырмашылық

Көп уақыт бойы астрологиядан түскен қаржы астрономиялық зерттеулерді қолдады, ал олар өз кезегінде астрологияда пайдалану үшін дәлірек эфемеридалар жасауға жұмсалды. Орта ғасырлық Еуропада "Астрономия" сөзі көбінесе осы екі ғылымды да біріктіретін термин ретінде қолданылды, себебі астрономия мен астрология бірлесіп, нақты айырмашылықсыз зерттелді; бұл бастапқы жеті либералды өнердің бірі еді. Патшалар мен басқа да билеушілер өздерінің мемлекеттерінде шешім қабылдауға көмектесу үшін әдетте сот астрологтарын жұмысқа алып, осылайша астрономиялық зерттеулерді қаржыландыратын. Университеттерде медицина студенттері астрологияны оқыды, өйткені ол медициналық тәжірибеде кеңінен қолданылды. Астрономия мен астрология 17-19 ғасырлар аралығында біртіндеп бөлініп шықты. Коперник астрологиямен (сондай-ақ эмпирикалық астрономиямен) айналыспады; оның еңбектері теориялық сипатта болды, бірақ Исаак Ньютонға дейінгі ең маңызды астрономдар – Тихо Браге, Иоганн Кеплер және Галилео Галилей кәсіби астрологтар болды. Бұл жерде, ең алдымен, теңіз жүзуге көмектесетін уақытты дәлірек өлшеу құралдарының дамуы маңызды рөл атқарды. Уақытты жақсырақ өлшеу астрологиялық болжамдарды дәлірек жасауға мүмкіндік берді – оларды тексеруге болатын, бірақ олар үнемі жалған екенін дәлелдеді. 18 ғасырдың соңына қарай астрономия жаңадан кодификацияланған ғылыми әдісті пайдаланатын, Ағарту дәуірінің маңызды ғылымдарының біріне айналды және астрологиядан толыққанды ерекшеленді.