Ян Каван: Саяхат, саясат және қайта оралу жолы

Кіріспе

Чех саясаткері, чех мүсіншісі Ян Каван (17 қазан 1946 жылы туған) – Чехияның бұрынғы саясаткері және дипломаты.

Өмірбаян

Каван Лондон қаласында чехословакиялық дипломат Павел Каван мен британдық мұғалім Розмари Каванованың ұлы ретінде дүниеге келді. Бала кезінде ол ата-анасымен бірге Чехословакияға оралды. Оның әкесі коммунистік партия тазалауы кезінде тұтқындалып, 1950 жылдардағы көрсетілген сотта 25 жылға бас бостандығынан айырылды. Кейін ол босатылды, бірақ 1960 жылы 46 жасында қайтыс болды. Каванның анасы одан кейін «Махаббат және еркіндік» атты естеліктерді жазды. Каван 1968 жылғы Прага көктемі қозғалысының студенттік жетекшілерінің бірі болды. Чехословакияны Кеңес әскерлері басып алғаннан кейін, Каван туған жері Ұлыбританияға эмиграциялады, онда 1972 жылдан 1990 жылға дейін Лейборист партиясының мүшесі болды. Каван Чехияның әлеуметтік-демократиялық партиясының (ЧССД) мүшесі. Ол 1998 жылдан 2002 жылға дейін Чехия Республикасының Сыртқы істер министрі, ал 1999 жылдан 2002 жылға дейін премьер-министрдің орынбасары болды. 1990-1992 жылдары Чехословакия Федералдық Ассамблеясының депутаты, 1996-2000 жылдары Чехия Сенатының мүшесі, 2002-2006 жылдары Депутаттар палатасының депутаты болды. Ол Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының президенті болып сайланды және 2002 жылдан 2003 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Коммунистік үкімет құлағаннан кейін бұрынғы Чехословакияға оралғанға дейін Каван 20 жыл Ұлыбританияда эмиграцияда өмір сүрді. Эмиграцияда ол «Палач Пресс» баспасөз агенттігінің бас редакторы болды. Ол сонымен қатар «Шығыс Еуропалық хабаршысының» редакторы және Шығыс Еуропалық мәдени қорының вице-президенті болды, екеуі де оның құрылымында пайда болды. 1991 жылы Чехословакияға оралғаннан кейін Каван 1969-1970 жылдары Чехословакияның құпия қызметімен (StB) байланыс жасады деген жалған айыптамаға ұшырады. 1994 жылы Прага қалалық соты оны барлық айыптаулардан ақтап тастады, ал 1996 жылғы қаңтарда қайта қараудан кейін апелляциялық сот та оны толығымен ақтап тастады. Ол бірнеше құрметті атақтарға ие болды, соның ішінде Лондон экономика мектебінің құрметті мүшесі, Нью-Йорктің Адельфи университетінің Адам құқықтары жөніндегі құрметті профессоры, сондай-ақ Ұлыбританияның «Құрметті серігі», Халықаралық Еңбек ордені және АҚШ-тың «Президенттік құрметті тізімі» сияқты бірқатар адам құқықтары сыйлықтарын алды. Каван Прагадағы Карл университетінде, Лондон экономика мектебінде және Рединг университетінде білім алды. Ол ажырасып, төрт баласы бар.

Kavan was born in London as the son of a Czechoslovak diplomat, Pavel Kavan, and a British teacher, Rosemary Kavanová. Kavan moved back to Czechoslovakia with his parents as a child. His father was then arrested in a Communist Party purge and sentenced to 25 years in prison in a show trial in the 1950s. He was eventually released, but died in 1960 aged 46. Kavan's mother later wrote a memoir, Love and Freedom. Kavan was one of the student leaders of the Prague Spring movement in 1968. When the movement was crushed by the Soviet occupation of Czechoslovakia, Kavan emigrated to the United Kingdom, the country of his birth, where he was a member of the Labour Party from 1972 to 1990. Kavan is member of the Czech Social Democratic Party (ČSSD). He was the Minister of Foreign Affairs of the Czech Republic from 1998 to 2002 and one of the deputy prime ministers from 1999 to 2002. He was a member of the Czechoslovak Federal Assembly from 1990 to 1992, member of the Senate of the Czech Republic from 1996 to 2000, and a member of the Chamber of Deputies from 2002 to 2006. He was elected President of the United Nations General Assembly and acted in this office from 2002 to 2003. Before returning to former Czechoslovakia after the fall of the Communist government, Kavan spent 20 years in exile in the UK. While in exile he was the editor in chief of the Palach Press, a press agency. He was also editor of the East European Reporter and vice president of the East European Cultural Foundation, both organizations having been founded by him. In 1991, back in Czechoslovakia, Kavan was wrongly accused of collaboration with the Czechoslovak secret service (StB) in the years 1969–1970. He was totally cleared of the charges by a Prague Municipal Court in 1994 and finally, after a renewed process, by a Court of Appeals in January 1996. He received several honorary degrees, including Honorary Fellow of the London School of Economics, Honorary Professor of Human Rights, Adelphi University of New York, and a number of human rights awards including Companion of Honour (UK), International Order of Merit (UK), and Presidential Roll of Honor (USA). Kavan was educated at the Charles University in Prague, the London School of Economics and the University of Reading. He is divorced and has four children.