Жергілікті шіркеулерді құру теориясы

Кіріспе

Христиандық теория

Түпкілікті шіркеулер – жергілікті мәдениетке бейімделген және жергілікті христиандар басқаратын шіркеулер. Жергілікті шіркеулерді құру үшін екі негізгі протестанттық стратегия ұсынылған:

Түпкілдеу: Шет елдік миссионерлер жақсы ұйымдастырылған шіркеулер құрып, кейін оларды жергілікті жаңа мүшелерге тапсырады. Шет елдік миссионерлік қызмет әдетте, сенушілер қауымдастығы дұрыс жұмыс істегеннен кейін алынып тасталатын уақытша тірек ретінде қарастырылады. Миссионерлер оқыту, пасторлық қамқорлық, қасиетті обрядтар, ғимараттар, қаржы және басқару құралдарын ұсынып, жергілікті жаңа мүшелерді осы жауапкершіліктерді өздеріне алуға дайындайды. Осылайша шіркеу түпкілікті болады. Ол өзін-өзі қамтамасыз етеді, өзін-өзі таратып, өзін-өзі басқарады.

Түпкіліктілік: Шет елдік миссионерлер шіркеулер құрмайды, тек жергілікті жаңа мүшелерге олардың рухани сыйлықтары мен басшылық қабілеттерін дамытуға көмектеседі және олардың өз шіркеулерін біртіндеп құруына қолдау көрсетеді. Миссионерлер тек оқыту мен пасторлық қамқорлықты ғана ұсынады. Сөйтіп, шіркеу бастапқыда түпкілікті болып қалады. Ол әрқашан өзін-өзі қамтамасыз етіп, өзін-өзі таратып, өзін-өзі басқарады.

XIX ғасыр

Генри Венн (Англикан, Миссионерлік қоғам) (1796–1873) және Руфус Андерсон (Конгрегационалист, Америкалық кеңес) (1796–1880) 19-ғасырдың басында батыс миссионерлерінің, әсіресе Азияда, көрсеткен шамадан тыс қамқорлыққа жауап ретінде бір мезгілде индигенизация стратегиясын әзірледі. Олар "көкнәр" христиандардың миссионерлерге толық тәуелді екенін және тек тегін тамақ алғанда ғана шіркеуге адал болатынын түсінді. Ал миссионерлер "жергілікті халықтан" толық адалдықты күтіп, билік пен бақылаудан бас тартуға қарсылық көрсетті. Бұл жүйе миссионерлер мен жергілікті сенушілер арасындағы ата-ана мен бала арасындағы дұрыс емес қарым-қатынасты қалыптастырады деп саналды. Энтони Норрис Гроувз (1795–1853) пионерлік аймақтарда осы мәселеден аулақ болуға тырысып, бастан-ақ кез келген тәуелділіктен сақтанды. Ол шетелдік конфессияны немесе миссионерлік қоғамды көрсетпеуді таңдады және жергілікті бастамаларды ынталандыру үшін барлық протестант миссионерлерінің толық ынтымақтастығын шақырды. Ол Роланд Алленнен сексен жыл бұрын индигендікке басымдық беруші ретінде алға шықты. Құдайдан тікелей басшылық пен қамқорлық күткен ол Хадсон Тейлор мен "сенім миссиясы" қозғалысына үлкен әсер етті, бірақ оның индигендік стратегиясының тікелей әсері Үндістанда Бахт Сингх және Қытайда Уотчман Ниге байланысты ерекше қозғалыстарда жақсы көрінеді. Ни, алайда, "жергілікті" деген атаудан бас тартып, шіркеудің ұйымдастыру принципі ұлттық емес, жергілікті екенін айтты, сондықтан белгілі бір қаладағы барлық сенушілер ұлттық тегіне қарамастан сол қаладағы шіркеудің мүшелері болады. Джон Росс (1848–1915), Манчжурияға шотланд миссионері, 1874 жылдан бастап корей текті адамдар арасында үш өзіндік принциптер бойынша жергілікті шіркеулер құрды. Джон Ливингстон Невиус (1829–1893) 1800 жылдардың соңында Қытайдың Шандун провинциясында және кейін Кореяда пресвитериан миссионері болып қызмет етті. Өзінің замандастарының батыс миссионерлерінің әдістерін сынап, ол 1886 жылы жарық көрген "Миссионерлік шіркеулерді отырғызу және дамыту" атты кітабын жазды. Ол миссионерлердің жергілікті жұмыскерлерге миссионерлік қордан жалақы төлеу практикасын сынады, өйткені сау жергілікті шіркеу өзінің жергілікті жұмыскерлерін қолдауы керек деп сенді. Хадсон Тейлор (1832–1905) – Англиядан Қытайға келген протестант миссионері және Қытай ішкі миссиясының негізін қалаушы. Ол Қытайдағы басқа протестант миссионерлерінің аулаларында тұрып, жергілікті халықты қызметшілер ретінде пайдаланғанына көңілі толмады. Тейлор кейіннен жергілікті диалекттерді үйреніп, жергілікті киім киіп, Қытай өзендері бойында уағыз айтты. Ол өзін кез келген қамқорлық көрсететін ұйымдардан немесе конфессиялардан алыстатып, ұлттықтар мен жеке тұлғалардың қолдауына сүйенетін "сенім миссиялары" пайдасына тырысты. Ол сондай-ақ Қытайдағы шіркеулер мен миссионерлік станцияларды басқару үшін жергілікті көшбасшыларды оқытуға тырысты, оларды шетелдіктер басқаруын қаламады. Диксон Эдвард Хосте (1861–1946) Хадсон Тейлордың орнын басып, Қытай ішкі миссиясының директоры болды. Хосте Қытай шіркеулерін өзін-өзі басқару, өзін-өзі қолдау және өзін-өзі таратудың үш принципін қабылдауға ықпал етті. Бұл үштік ұран кейіннен миссионерлер Қытайдан қуылғаннан кейін Үш өзіндік патриоттық қозғалысы тарапынан қабылданды.

Henry Venn (Anglican, Church Missionary Society) (1796–1873) and Rufus Anderson (Congregationalist, American Board) (1796–1880) simultaneously developed a strategy of Indigenization in response to the extreme paternalism exercised by western missionaries of the early 19th century, particularly in Asia. They perceived that "rice" Christians were completely dependent on missionaries and loyal to the church only as long as they were receiving free food. In exchange, missionaries expected complete loyalty from the "natives" and resisted giving up authority and control. The system was thought to foster an unhealthy parent–child relationship between the missionaries and national believers. Anthony Norris Groves (1795–1853) attempted to avoid this problem in pioneer areas by guarding against any form of dependency from the start. He chose to represent no foreign denomination or missionary society, and he encouraged full co operation between all Protestant missionaries for the encouragement of indigenous initiatives. He predated Roland Allen by eighty years as an advocate of Indigeneity rather than Indigenization. Looking directly to God for guidance and provision, he was a formative influence on Hudson Taylor and the "faith mission" movement, but the direct influence of his indigenous strategy is more evident in the remarkable movements associated with Bakht Singh in India and Watchman Nee in China. Nee, however, eschewed the label indigenous, saying that the organizing principle of a church was locality and not nationality, so that all believers in a given city were members of the church in that city regardless of national origin. John Ross (1848 1915), a Scottish missionary to Manchuria, established indigenous churches along the lines of the three self principles among those of Korean descent beginning from 1874. John Livingstone Nevius (1829–1893) served as a Presbyterian missionary to the Shandong province in China and later in Korea in the late 1800s. After questioning the methods of western missionaries of his time, he wrote a book published in 1886, The Planting and Development of Missionary Churches, which called for discarding old style missions and the adoption of his new plan to foster independent, self supporting local churches. He criticized the missionaries' practice of paying national workers out of mission funds, believing the healthy local church should be able to support its own local workers. Hudson Taylor (1832–1905) was a Protestant missionary from England to China and founder of the China Inland Mission. He became disillusioned with other Protestant missionaries in China that lived in compounds and employed indigenous people as servants. Taylor subsequently learned local dialects, adopted local dress, and went up and down rivers in China preaching. He sought to distance himself from any paternal organizations or denominations in favour of "faith missions" which relied on the support of nationals and individuals. He also sought to train indigenous leaders to lead churches and mission stations in China, rather than have them run by foreigners. Dixon Edward Hoste (1861–1946) succeeded Hudson Taylor as director of the China Inland Mission. Hoste is credited with making the Chinese churches apply the three self principle of self government, self support, and self propagation. This threefold motto was later adopted by the Three Self Patriotic Movement after missionaries were expelled from China.

ХХ ғасыр

Роланд Аллен (1868–1947) да өз замандағы миссионерлік қызметке жергілікті шіркеу принциптерін қолдануға тырысты. 1895 жылдан 1903 жылға дейін Қытайда англикандық миссионер болып қызмет еткеннен кейін, ол Англияға оралып, 40 жыл бойы миссионерлік принциптер туралы жазды. Оның екі кітабы, «Миссионерлік әдістер: Пауылдың әдісі ме, біздің әдісіміз бе?» (1912) және «Шіркеудің спонтанды кеңеюі және оған кедергі келтіретін себептер» әлі де басылып жатыр. Элис Люс (1873–1955), алдымен Үндістандағы англикандық миссионер, кейіннен АҚШ–Мексика шекарасындағы испаноязықты халық арасындағы «Құдайдың Ассамблеясы» миссионері, Алленнің миссионерлік теориясымен ықпалданып, 1921 жылы «Пауылдың миссионерлік әдістері» атты мақалалар сериясын жазды. Оның қолдауының арқасында, 20 ғасырдың басында жергілікті шіркеу принциптері «Құдайдың Ассамблеясы» миссиясы үшін нормативті болды. Николас Замора (1875–1914) 1909 жылдың 28 ақпанында Филиппиндегі алғашқы жергілікті евангелистік шіркеуді құрды. IEMELIF құрылуының артында ұлттық және кейіннен тәуелсіздік қозғалыстары тұрды. Филиппиндіктер дін саласында да толық дербестікке ие болуды қалаған, өйткені 333 жылдық испандық үкім кезеңінде Католик шіркеуінің уақыттық және рухани істерге бақылауы басым болды. Оның көзқарасы мен ынталандыруы – Құдайдың қамқорлығына сенім және филиппиндіктердің өзін-өзі ұстап тұратын, өзін-өзі басқаратын, өзін-өзі көбейтіп, дамытатын евангелистік шіркеу құруға қабілетті екендігіне наным болды. 1903 жылы ол Нокс еске алу шіркеуінің пасторы болып тағайындалды, соның арқасында ол алғашқы филиппин протестант пасторы атанды. Замора Санто-Томас университетінде заңгерлік білім алып, пікірсайыс және сөз өнерінде шеберлікке жетті, содан кейін Шанхай семинариясына түсті. 1910 жылы Эдинбургте өткен Дүниежүзілік миссионерлік конференцияда көптеген спикерлер миссионерлік жұмыс арқылы құрылған шіркеулердің жергілікті тілге ауысуын атап өтті, соның ішінде жалғыз қытайлық қатысушы Чэн Цзинъи, кейіннен Қытайдың Ұлттық христиан кеңесінің бас хатшысы және Қытайдағы Мәсіх шіркеуінің алғашқы модераторы болды. Джон Уэсли Хейли (1878–1951), Канададағы еркін методистік шіркеудің Оңтүстік Африкаға (1902–1909), (1917–1934) және Руанда-Урундиге (1934–1946) миссионері. Хейли Оңтүстік Африкадан бірнеше онжылдық қызметтен кейін дәстүрлі миссионерлік тәжірибеге көңілі толып, Бурундиде жергілікті миссионерлік тәсілмен жаңа қызмет бастады, онда Бурундилік жамағаттар бастапқыдан-ақ басшылыққа және шешім қабылдау процесіне қатысты. Ол өзінің миссионерлік кеңесінің шектеулі түсінігіне қарамастан, Невиус пен Алленнің жұмысымен рухани байланыс сезінді. Мелвин Ходжес (1909–1988), Никарагуаға «Құдайдың Ассамблеясы» миссионері, 1950-ші жылдары «Миссиялық далада: Жергілікті шіркеу» атты кітабымен бұл идеяны қайтадан танымал етті. Ол жергілікті шіркеуді «өзін-өзі басқаруға, өзін-өзі қамтамасыз етуге және өзін-өзі көбейтуге дайын, өскен елдің өмірін бөлісетін жергілікті шіркеу» деп анықтады. Ходжес шетелдік қаржы тәуелділікті тудырады және миссионерлік қозғалыстарда әкелік үлгілерді қалыптастырады деп сенді, бұл дені сау емес, әлсіз шіркеуге әкеледі. Оның миссионерлік тәжірибесі үш өзіндік принципті ұсынуына сөзсіз әсер етті. Ол жергілікті жамағаттың қажеттіліктеріне сәйкес келетін принциптерді қолданудың және икемді болудың қажеттілігін атап өтті. Голландиялық реформатор миссиолог Дэвид Бош (1929–1992) «Трансформациялық миссия» кітабында Пол Г. Хиберттің Венн-Андерсон құрылымына төртінші «өзін» қосу керек деген ұсынысын қайталады: «өзін теологияландыру». Миссиялық шіркеулерде көптеген өзін-өзі теологияландыру орын алғанмен, оның көп бөлігі назардан тыс қалды немесе синкретистік деп саналды. Бош синкретизмнің немесе «Вавилон тұтқыны» екі шетіне түспеу үшін өзін-өзі теологияландыруды жалпыға ортақ көрінбейтін шіркеумен диалогта болуы керек деп ұсынды. Ғалым осы шарттар орындалған жағдайда ғана шынайы жергілікті шіркеу құрылатынын айтты.

Roland Allen (1868–1947) also attempted to apply indigenous church principles to the missions of his day. After serving as an Anglican missionary in China from 1895 to 1903, he returned to England and spent 40 years writing about missions principles. Two of his books, Missionary Methods: St. Paul's or Ours? (1912) and The Spontaneous Expansion of the Church: And Causes that Hinder It, are still in print. Alice Luce (1873–1955), first an Anglican missionary in India, and subsequently an Assemblies of God missionary among Hispanics along the US–Mexico border, was influenced by Allen's theory of missions and in 1921 she wrote a series of articles, "Paul's Missionary Methods", for the Pentecostal Evangel. Due to her advocacy, indigenous church principles became normative for Assemblies of God missions during the early part of the 20th century. Nicolás Zamora (1875–1914) founded on 28 February 1909 the first Indigenous Evangelical Church in the Philippines. Behind the founding of the IEMELIF, nationalist and subsequent independence movements. Filipinos wanted full autonomy, including in the realm of religion, as the 333 years of Spanish rule were marked by the Catholic Church's control over both temporal and spiritual affairs. His vision and motivation was faith in God's providence, and belief that the Filipino was capable of erecting a self sustaining, autonomous, and self propagating evangelical church. In 1903, he was assigned to be a pastor at Knox Memorial Church becoming the first Filipino Protestant pastor. Zamora took up law at the University of Santo Tomas where he honed his skills in debate and oration, then entered a seminary in Shanghai. Many speakers at the 1910 World Missionary Conference in Edinburgh emphasized indigenization of churches raised up by mission work, including the lone native Chinese attendee, Cheng Jingyi, who later became the general secretary of the National Christian Council of China and the first moderator of the Church of Christ in China. John Wesley Haley (1878–1951), Free Methodist Church in Canada missionary to South Africa 1902–1909, 1917–1934, and Ruanda Urundi 1934–1946. Haley left South Africa after several decades of ministry disillusioned with traditional mission practice and initiated new ministry in Burundi following the indigenous mission approach, involving Burundian converts in the leadership, decision making process "from the beginning". He felt a special kinship with the work of Nevius and Allen, despite limited understanding from his mission board. Melvin Hodges (1909–1988), an Assemblies of God missionary to Nicaragua, again popularized the idea in the 1950s with his book, On the Mission Field: The Indigenous Church. He defined the indigenous church as "a native church which shares the life of the country in which it is planted and finds itself ready to govern itself, support itself, and reproduce itself." Hodges believed that foreign money creates dependence and establishes paternalistic patterns within mission movements, leading to an unhealthy, anemic church. His experience as a missionary no doubt influenced his presentation of the three self principle. He emphasized the need for flexibility and tailoring the principles to fit the need of the local believers. In his book Transforming Mission, David Bosch (1929–1992), a Dutch Reformed Afrikaner missiologist, echoed Paul G. Hiebert's suggestion that a fourth "self" needed to be added to the Venn–Anderson framework: "self theologizing". Though much self theologizing had already taken place in mission churches, much of it has been left unnoticed or considered syncretistic. Bosch suggested that in order to not fall into the two extremes of syncretism or "Babylonian captivity", self theologizing must be in dialogue with the universal invisible church. Only then would a truly indigenous church exist.