Электрмен жұмыс істейтін алғашқы суасты қайығының авторы Стефан Држевецки

Кіріспе

Польша инженері және өнертапқышы Стефан Дзевецкий (полякше: ; Джеве́цкий Степа́н Ка́рлович (Казими́рович); 26 шілде 1844 жыл, Кунка, Подолия, Ресей империясы (қазіргі Украина) – 23 сәуір 1938 жыл, Париж) – поляк ғалымы, журналисі, инженері, конструкторы және өнертапқышы, әлемдегі алғашқы электр қуатымен жұмыс істейтін суасты кемесін жобалап және салғанымен танымал. Ол негізінен Франция мен Ресей империясында жұмыс істеді. Париждің Орталық мектебінде математика мамандығы бойынша бітіріп, инженерлік диплом алды. 19 жасында Польшаға оралып, Ресейге қарсы қаңтар көтерілісіне (1863–1864) қатысты. Бірнеше жылдан кейін оқуын аяқтау үшін Парижге қайта оралды.

Мансап

1867 жылы Джевецкий өзінің алғашқы өнертабысын жасады – атпен жүретін кареталарға арналған километрлік санағыш. 1871 жылы Париж Коммунасы құлағаннан кейін ол Парижден Венаға кетіп, 2 Линденгасседе тұрып, өнертабысқа толыққанды берілді. 1873 жылы Венадағы әлемдік көрмеден кейін, Ұлы князь Константиннің шақыруымен Санкт-Петербургке сапар шегіп, механикалық инженер ретінде сәтті мансапқа қол жеткізді. Осы кезеңдегі өнертабыстарының бірі – кеме теңізде жүрген жолын картаға автоматты түрде түсіретін құрал. Джевецкий негізінен авиация және кеме жасау саласында көзге түсті. 1877 жылдан бастап, орыс-түрік соғысы кезінде ол бір адамдықтан төрт адамдыққа дейін жетілдірілген бірнеше модельдік винттік суасты кемелерін жасады. Ол жеке өзі соғысқа қатысып, осы үшін 4-дәрежелі Георгий орденімен марапатталды. 1884 жылы ол 2 механикалық суасты кемесін жаңартып, әрқайсысына 1 а.к. қуаты бар, сол кездегі жаңа энергия көзі – аккумуляторларды орнатты. Сынақтар кезінде суасты кемесі Нева өзенінің ағысына қарсы сағатына 4 мортық жылдамдықпен суға батты. Бұл әлемдегі электр аккумуляторымен жұмыс істейтін алғашқы суасты кемесі болды. Ол ұшудың теориялық негізін жасады, кеме және ұшақ винттерін жасау әдістемесін (1892) және бұрандалы винттің итеру күшінің жалпы теориясын (1920) әзірледі. Ол Ресей теңіз флоты үшін алғашқы суасты кемелерінің бірнеше моделін жасағанымен танымал. 1902 жылы Джевецкий су астында да, су үстінде де жұмыс істей алатын екі жану қозғалтқышымен жабдықталған «Почтовый» суасты кемесін жобалады. Ол сонымен қатар кемелер мен суасты кемелері үшін торпеда ату жүйесін ойлап тапты, бұл жүйе оның есімімен аталады – Джевецкийдің түсіру мойны. Ол кемелердің нақты маршрутын теңіз картасына түсіретін құралды да жасады. Оның «Theorie générale de l'hélice» (1920) еңбегі француз Ғылым академиясы тарапынан қазіргі заманғы винттерді жасаудағы маңызды жетістік ретінде мойндалды. Онда ол сұйықтардың кедергісінің жалпы заңдарына тікелей негізделген қозғалатын винт туралы толық теорияны ұсынды.

In 1867, Drzewiecki made his first invention, a kilometre counter for horse drawn carriages. After the fall of the Paris Commune in 1871, he left Paris for Vienna, where he settled at 2 Lindengasse and entirely focused on inventing. After the Vienna World's Fair in 1873, he travelled to St. Petersburg at the invitation of Grand Duke Konstantin, where he pursued a fruitful career as a mechanical engineer. His inventions from that period include an instrument which automatically drew on a map the route traveled by the ship at sea. Drzewiecki distinguished himself mainly in aviation and ship building. Beginning in 1877, during the Russo Turkish War, he developed several models of propeller driven submarines that evolved from single person vessels to a four man model. He personally took part in the war for which he received the Order of St. George (4th Class). In 1884, he converted 2 mechanical submarines, installed on each a 1 hp engine with the new, at the time, source of energy batteries. On tests submarine went under the water against the flow of the Neva River, Russia at a rate of 4 knots. It was the first submarine in the world with electric battery powered propulsion. He developed the theory of gliding flight, developed a method for the manufacture of ship and plane propellers (1892), and presented a general theory for screw propeller thrust (1920). He is known for developing several models of early submarines for the Russian Navy. In 1902, Drzewiecki designed the submarine Pocztowyj, which was powered by two combustion engines that operated both underwater and after surfacing. He also devised a torpedo launching system for ships and submarines that bears his name, the Drzewiecki drop collar. He also made an instrument that drew the precise routes of ships onto a nautical chart. His work Theorie générale de l'hélice (1920), was honored by the French Academy of Science as fundamental in the development of modern propellers. In it he presented a complete theory about the moving propeller based directly on the general laws of the resistance of fluids.

Есте сақтау

Дзевецкийдің құрметіне аталған көшелер Польшаның бірқатар қалаларында, оның ішінде Варшава, Вроцлав, Гданьск, Познань, Белая Подляска, Милец және Щецин қалаларында орналасқан. 1991 жылы Украинаның Одеса портында Дзевецкийді еске алу ескерткіші ашылды, өйткені ойлап табушы бір кезде осы қалада болған және 1878 жылы өзінің суасты қайығын сынаған. 2020 жылы Дзевецкий Сыртқы істер министрлігінің поляк диаспорасы және шетелдегі поляктармен ынтымақтастық департаменті жариялаған «Поляктар әлемге. Белгілі және белгісіз» (Polacy światu. Znani i nieznani) атты таныстыру басылымында жарияланды.