Кіріспе

Ирландияның Керри округіндегі Килфлинн ауылы – Ирландияның Керри округіндегі ауыл және азаматтық приход. Ол Траледен солтүстік-шығысқа қарай 11 км қашықтықта, Траледен Листовелге дейінгі N69 тас жолының жанында орналасқан.

Этимология

Силл Флейн жер атының шығу тегі белгісіз. Көбінесе екі ұсыныс айтылады. Ирланд тілінде "Cill" сөзі "келiн" немесе "шыркей" мағынасын береді, сондықтан контекст бойынша "Флейннің шіркеуі" дегенді білдіруі мүмкін. Халық арасында кең таралған әңгіме бойынша, бұл жерге Шенноу өзені (Килфлинн арқылы ағады) жанында өмір сүрген деген Рим-католик шөлгешi Флейнн есімі берілген. Мүгедек және соқыр болған ол, Құдай ананың келуімен, көру қабілетін қайтару мүмкіндігіне ие болды. Алайда Флейн бұл ұсыныстан бас тартып, керемет күшті жергілікті құдық арқылы (қазіргі Тобар Флейн, Флейннің құдығы немесе бұлағы) басқаларға беруді сұрады. Кейбір адамдар оны "Сент Флейн" деп атайды, бірақ бұл адам қанонизацияланбаған. Бұл Сент-Фланнанмен шатасуы мүмкін, ол бастапқыда Клэйр графтығындағы Киллалодан шыққан. Басқа бір ұсыныс бойынша, атау "O’Flannan тайпасынан" шыққан: 1931 жылдың тамызында Корольдік Ирланд академиясының мәжiлiстерiнде жарияланған, 15 ғасырлық қолжазбаға (өзі 12 ғасырлық құжаттың көшірмесі) сілтеме жасайтын мақалада Кламаурицедегi жалға алу туралы мәлiметтерде "O Flannayn" және "Kyllflanyn" есімдері латын тілінен ағылшын тіліне аударғанда "Kilflyn" деп көрсетілген, бұл ұсыныстың бастауы болуы мүмкін. Кантред (Уэльс тіліндегі cantref немесе ағылшын тіліндегі hundred сөздерімен салыстырыңыз) немесе Оторна мен Офланнанның ауылдық диоцезі (Ирланд тілінде Uí Thorna & Uí Flannáin) – бұл англо-нормандық бөлiнiс, бұл жағдайда көне патшалықтар мен аймақтардың тарихи шекараларымен, Батыс Мунстердің (Ирланд тілінде Iarmuman немесе Iar Mbumba) құрамына кіретін, Ciarraighe аймағында орналасқан және кейіннен 1222 және 1229 жылдар аралығында Керри графтығына айналған. Жылдар бойы әртүрлі ағылшынша жазу түрлерi пайда болды. Уильям Петтидің Ирландияның кадастрлық картасы (1655-1656) бойынша, бұл жер "Килфлойне шіркеуі" деп аталады. Чарльз Смит 1756 жылы, ал Уильям Уилсон 30 жылдан кейін оны "Килфлин" деп жазды. Тейлор мен Скиннердің 1777 жылғы жол карталарында ол "Килфтин" деп жазылған, бұл транскрипция қатесі болуы мүмкін. Сэмюэл Льюис 1840 жылы оны "Килфлин" деп жазды және бұл жазу орфографиясы ресми Ordnance Survey Ireland карталарында немесе жаңа жол белгілерінде (әсіресе Аббейдорни маңындағы Шаноу көпіріндегі) сақталған. Жергілікті тұрғындар мен көптеген құжаттарда ол Килфлин деп жазылады.

География

Ауыл Листовел немесе Керри жазығының оңтүстік бөлігінде орналасқан. Ауыл аумағының астындағы тау жыныстары көбінесе 326 және 313 миллион жыл бұрын карбон кезеңінде қалыптасқан намурия құмтастары мен тақтатастар, және Керри округінің 27% -ын құрайды. Килфлинн орталығы осы аймақтың шетінде жатыр. Солтүстік және батысқа қарайғы тау жыныстары әктас (кейіннен жақын орналасқан Ликснау мен Аббейдорниден әктас пештері үшін алынған). Бұл тау жыныстары Батыс Ирландияның Намурия алабының (немесе Клэр алабының) бөлігі ретінде, субэкваторлық тропикалық ортада, дельтадағы ұсақ бөлшектердің шөгуінен пайда болған, бәлкім, оңтүстік-батыстан келген өзен ағысынан, қазіргі Солтүстік Америка, Шығыс Еуропа, Батыс Еуропа және Африкадан құралған континенттік массада. Сондықтан бұл аймақ ежелгі Иапет мұхитының жабылу орны – Иапет тігісінің бөлігі болып табылады. Атлант мұхиты әлі қалыптаспаған. Аймақ мұз дәуірінде мұзға ұшыраған. Мұздың еру суының іздері Килфлинннің оңтүстігінде және шығысында, N26 тас жолы бойында, солтүстік-батысқа қараған төбелердің жиегімен сәйкес келеді. Ирландияны жапқан мұз қабаты 19 000 жыл бұрын, Килфлинн орналасқан аймақты қамтитын және Атлантқа қарай Бана жағалауынан (теңіз деңгейі сол кезде төмен болған) төмен түсетін дәліз арқылы бөлінді. Негізгі мұз қабаты солтүстікке қарай шегінді, оңтүстіктегі Керри-Корк мұз қалқасынан бөлініп, шамамен 1000 жылдан кейін жоғалып кетті. Килфлинн орталығы қазіргі уақытта теңіз деңгейінен 59 метр биіктікте, ал ауылдың биіктігі 45 мен 70 метр аралығында. Оның ендігі және бойлық координаттары тиісінше 52.3505 және 9.6253 (52° 21' 2 N, 9° 37' 31 W). Ирландияның батысындағы көптеген аймақтар сияқты, бұл аймақтың ауа райы Солтүстік Атлант ағынымен және басым оңтүстік-батыс желдерімен күшті әсер етеді. 10 километр ішкі және оңтүстік-батыстағы төбелерден тыс орналасқан Килфлинн желдің жылдамдығы мен жауын-шашынның күштілігінен қорғалған, бұл құбылыстар көбінесе Керри округінің оңтүстігінде және батысында байқалады. Орташа айлық жауын-шашын (1981 жылдан 2020 жылға дейінгі толық жылдар бойынша) 98 мм, ал айына орташа 20 күн жаңбыр (>0,1 мм) және 15 ылғалды күн (>1,0 мм) тіркеледі, ең ылғалды айлар әдетте қазан және қаңтар аралығында болады. Күнделікті орташа ең жоғары температура 14 °C, ал күндізгі орташа ең төменгі температура 7 °C. Жазғы және қысқы температуралар (2009-2021 жылдар аралығында) тиісінше 16 °C және 6 °C. Ауыл шаруашылығы және бау-бақша шаруашылығы үшін соңғы көктемгі мұздың түсуі әдетте наурыздың соңында немесе сәуірде болады, яғни жағалау аймақтарынан (ашық жерлерде) шамамен бес-алты аптадан кейін. Бұл көрсеткіш ішкі аймақтармен салыстырғанда жақсы. Ауылды қоршаған ауыл шаруашылығы жерлері жақсы және көбінесе бұзылмаған деп есептеледі. Кейбір айналадағы аудандарда 1970 жылдардың соңына дейін суды ішу үшін пайдаланған. Ауыз су үшін аймақтық тау жынысы су қоймалары жергілікті маңызы бар және орташа өнімді, сумен жабдықтау желісі жоқ жерлерде қолданылады. Солтүстікке қарайғы әктас аймақтарында су қоймалары аймақтық маңызы бар. Килфлинн арқылы өтетін Шенноу өзені N69 тас жолының оңтүстік-батысындағы төбелерден Ториннен Стакс тауларындағы елді мекендерге дейін басталады және Брик өзенінің саласы болып табылады, ол өз кезегінде Фейл өзеніне қосылып, Баллибунионның оңтүстігінде Атлант мұхитына құяды. 1980 жылға дейін өзенде, кем дегенде, Шарлауыққа дейін (N69 тас жолы өтетін жерде) балық және шаян балықтары кездесетін, сондай-ақ әртүрлі финк, су құстары және жергілікті тұрғындар "крандар" деп атайтын (көк балықтар, олар тарихи түрде ауланып желінген). Содан бері өзендегі тіршілікке ластану әсер еткен. Халық санының аздап өсуін күтетін Керри округі кеңесі жергілікті суды тазартуды жаңарту, жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін жағдайды жақсарту, сондай-ақ халықты қайта орналастыруды қолдау жоспарларын жасады, Килфлиннның [Трэйли мен Листовелге] саяхатшылар үшін қолайлы екенін атап өтті, сонымен қатар оның тыныш сипатын сақтау қажеттігін еске салды.

1900 жылға дейінгі тарих

Соңғы мұз дәуірінен кейін Ирландиядағы адамның алғашқы белгілі болуы шамамен б.з.д. 10 500 жылға дейін анықталды.

Ирландияның түпкі келттерінің нақты қашан келгені белгісіз, тілдік және басқа да дәлелдерге сүйене отырып, б.з.д. 100 мен 5000 жыл аралығында келген деген болжамдар бар. Неолиттің соңғы кезеңіндегі тостаған тәрізді халық төмендік елдерден немесе Ибериядан мәдени жетістіктерін әкелді, бұл маңызды өзгерістерге және ирланд тілінің бірегей кельт тіліне айналуына әкелді. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, ирланд еркектерінің көпшілігінде R1b ДНК маркері бар, осыған ұқсас жоғары көрсеткіштер Еуропаның Атлантикалық жағалауындағы басқа да қазіргі кельт аймақтарында, соның ішінде Баск аймағында да кездеседі. Ирландия мен Ұлыбританиядағы алғашқы белгілі фермерлер б.з.д. 4350 жылы Керриге қоныстанған, бірақ олардың ДНК маркерлерінің таралуы қазір өте сирек, ал R1b маркері б.з.д. 2500 жылы оларды ығыстырды. Бұл осы кезеңдегі тостаған тәрізді мәдениеттің үстемдігімен, Керриде мыс өндіру және металлургияның енгізілуімен сәйкес келеді. 2011 жылы N69 Tralee-Listowel тас жолының қайта құрылысы кезінде археологтар Гортклохи және Клоонафиннела ауылдарында ерте қола дәуірінен және орта ғасырлардан қалған іздер тапты. Гортклохи қазбалары тостаған тәрізді кезеңдегі құралдарды пайдалану туралы мәліметтер берді, ал одан алынған алдер көмірінің радиокөміртектік жасы 2132 және 1920 жылдар аралығында екені анықталды. Бұл Керри округіндегі тостаған тәрізді халықтың ең солтүстікке қарай табылған іздері. Клоонафиннеланың алғашқы қазбалары орта ғасырлардағы темір өңдеудің іздерін көрсетті, ал емен мен алдер көмірінің радиокөміртектік жасы 432 және 595 жылдар аралығында болды, сондай-ақ 200-300 жылдан кейін шұңқыр пешінде көмір өндірілгенінің іздері табылды. Клоонафиннееладағы екінші қазбада күйдірілген шатырлық сабан, астық, қарақұмық, емен және самырсын көмірі сияқты әртүрлі өсімдіктердің іздері табылды, ал қарақұмықтың жасы 1450 және 1635 жылдар аралығында екені анықталды. Килфлинн бірінші ғасырда Сиаррайх (сондай-ақ Сиаррайх немесе Сиаррайх) тайпасы қоныстанған жердің ортасында орналасқан, бұл тайпа орта ғасырлардағы тайпа (осыдан Керри округының аты шыққан) және мифологиялық патшайым Медбтің ұлы Сиар мен оның сүйіктісі, Ольстердің патшасы Фергус мак Ройхтың ұрпақтары деп есептелінеді. Бұған дейін Керри бас айналасындағы Велабрилер және оңтүстікке қарай Иверни халқы (немесе ертедегі грек тілінен Iernoi) Птолемейдің айтуынша Ирландияның оңтүстік-батыс аймағында шоғырланған, олар галли тіліне ұқсас ең алғашқы Гоидель тілінде сөйлеген (Огам тастарына жазылғандай, 6-ғасырдан бастап Нокбрак пен Тралиде табылған мысалдар). Ирланд дәстүрінде Эрайнн осы топтың бір атауы болуы мүмкін, себебі тілдік байланыстар бар. Килфлинн - Кланмаурице барониясындағы тарихи азаматтық приход. Бұл барония жергілікті басшылардың (әсіресе О'Коннорлардың) бақылауында болған аймақтан дамыды, бірақ оны 1213 жылы қайтыс болған Шанидтің Томас Фицджеральдтың ұлы Норман, Морис басып алды. Томас Фицджеральд өзі 1169 жылы Ирландияға Камбро Норманның шабуылдауында "Стронгбоу" Лорд Пемброкты қолдаған Лланстефанның Лорды Морис Фицджеральдтың ұлы болды және Ирландияда Джеральдиндер әулетін және олардың Десмондтар әулетін бастады. Кейінгі уақытта Кэрри графтарының барлығы Фитц-Моррис барондарының ұрпақтары болды. Килфлиннде он алты құраушы қалалар бар: Бэлликоннелл, Каппаг, Кастлтаун, Клоганлескирт, Клоонафиннела, Кротта, Фахаване, Гланбаллима, Гортклохи, Килфлинн (ауыл), Нокбрак Ист, Нокбрак Вест, Нокнахила, Реа, Стак Маунтин және Торин. Стак отбасы, сонымен қатар Норман мұрасынан шыққан, олардың ордасы Кроттода (кейін Кротта деп аталды) Килфлинннің солтүстігінде және сонымен қатар айналадағы қалаларды иеленді. Килфлинн Стакстаун деп аталды, ал атау географиялық тұрғыдан Килфлинннің оңтүстік-шығысында Стак тауларында сақталған. Отбасылық жер иелері, атап айтқанда Джеймс (Гарринагар, Гортклохи және Клогханалескирт иелері), Джон (Агакура иелері), Ричард (Килласпиктарвин (және солтүстікке қарай орналасқан қалалар иелері)) және Томас Стак (Гортанеар, Баликоннелл, Кастлтаун, Кротта, Гланбаллима, Нокнахила, Клуонафиннеела және Каппаг иелері) 1641 жылғы Ирландия көтерілісін және содан кейінгі католик конфедерациясын қолдағандары үшін жер иелігінен айырылды. Генри Понсонби, сэр Джон Понсонбидің (Жаңа үлгідегі армиядағы ат полковнигі) кіші інісі, Стакстың (және басқалардың) тәркіленген жерлерінің көпшілігін алған, олардың көпшілігі пайдалы болды. Бұл 1666 жылы, Елді мекендер туралы актіден кейін қайта расталды. Даунның зерттеуінің бір бөлігі 1654 және 1659 жылдар аралығында жасалған Пендердің санағы болды. Санақта "Кланморис бароны", "Крото" және "Титуладо" қалалары "Генри Понсонби" деп аталады. Барлық Кланмауристің тұрғындары 1126 адам, оның 86-ы ағылшын, 1040-ы ирланд. "Стак" және "ФицМоррис пен МакМоррис" деген тегі бар 17 адам бар. Понсонби 1669 жылы Кротта Хаусын салды. Үй 1842 жылы Томас Каррик Понсонбиге сатылды (кейін Дублинде тұрды, сондықтан бұл, мүмкін, Керридегі Понсонбилердің соңы болды) және шамамен 1850 жылы лейтенант полковник Генри Горацио Киченерге жалға берілді, ол Горацио Герберт Киченердің, бірінші граф Киченердің, Хартум графының, Ұлыбритания армиясының фельдмаршалы және Ұлыбританияның соғыс министрінің әкесі болды, ол өзінің жастық шағының көп бөлігін Кроттада өткізді. Көптеген қираған үйдің қалдықтары 20 ғасырда құлап немесе бұзылды. 1840 жылдан бастап Тралиден Лимеррик округына дейінгі жолдың (негізгі әкімшілік бөлінісі ретінде) Листовелдің кедейханалық жоспарлары Нормандық Кланмаурице барониясы мен азаматтық приход шекараларын алмастырды (әлдебір салыстырулар жасау үшін соңғысы қолданылды). Килфлинн Тралиден Лимерик округына дейінгі басты жолда орналасқан. Шаруашылық ғасырлар бойы басты кәсіп болып келді, сонымен қатар ұсталар үшін шеберханалар және 1600 жылдардың соңынан бастап әсіз топырақ үшін әк жасауға арналған әк пештері пайда болды. Жергілікті шеберханалар 20 ғасырдың ортасына дейін жұмыс істеді. Кейбір пештердің қалдықтары әлі де ландшафтта шашырап жатыр. 1846 жылы оңтүстікке қарай Трали-Листовел тас жолы ашылуымен және 1880 жылы Эббидорни және Ликснау станциялары ашылған Солтүстік Керри теміржол желісінің (желі 1978 жылдан бастап толығымен қызметін тоқтатты) себебінен халық саны азайды. Алайда, 1840 жылдардан бастап Ұлы ашаршылықтың ең жоғары жылдарының маңызды әсері болды, онда Керри халқының 20-30% көшті немесе қайтыс болды (картаны қараңыз). 1841, 1851 және 1861 жылдары Килфлинн ауылының халқы 147, 134 және 119 адамды құрады (2011 жылы 126 адамды құрады). Аймақ екі сайлау округін қамтиды (Килфлинн және Килфейни), сондықтан бұл көрсеткіштер толығымен дұрыс болмауы мүмкін. 1914 жылдың 13 маусымында Ликснауда жеке корпус құрылды, сол күні Килфлинн және басқа да еріктілер қолдады. Кейінірек 1914 жылы резервистер Бірінші дүниелік соғыста күресу үшін шақырылды, сонымен қатар Джон Редмонд ирландтарды одақтас күштерге қосылуға шақырып, компания таратылды және 1917 жылы Ликснауда қайта құрылмады. 1919 жылдан бастап Черчилльдің Ирландияға көмектесу үшін британ ардагерлерін шақыруынан кейін Корольдік ирланд полициясымен (R. I. C) және "Тандармен" ("Қара және тан", ресми түрде R. I. C. резервтік күші) қақтығыстар күшейді. 1921 жылдың наурыз айында британдық күштер Килфлиннен Атлант жағалауына дейін кордон құрды, IRA мүшелерін ұстау және тұтқындау үшін: жүздеген адамдар Баллихиг қамалында түрмеге қамалды, оның ішінде бір ғана IRA мүшесі болды. Екі бұрынғы сәтсіздіктен кейін IRA Шанноу өзені үстіндегі көпірді, Килфлиннге баратын және Эббидорни-Ликснау тас жолына (R557) қосылатын жерде жарып тастауға жетті. Килфлинн мен Эббидорни бөлімдері...

Қазіргі ауыл

Соңғы онжылдықтарда, әсіресе айналасындағы егістік жерлерде, жастардың жақсы қаржылық мүмкіндіктерді іздеп көшіп кетуі Ирландияның басқа ауылдарындағыдай, қарт тұрғындардың санын азайтты. Дегенмен, бірнеше жаңа үйлер салынды және жергілікті мектеп, Scoil Treasa Naofa (Ағылшын Терезаның ұлттық мектебі) (алғаш 1821 жылы Кастелтаун қаласында, ауылдың солтүстігінде орналасқан) оқуға қабылдаулардың саны артты. Сондай-ақ, 18 ғасырға салынған Килфлинн Ирландия шіркеуі де бар, ол қазірде Әулие Колумбаның мұражай орталығы және мұражайы ретінде пайдаланылуда; бұл ғимараттар қорғалатын ескерткіштер тізіміне енген. Соңғысында Баллилонгфордта туған және жастық шағының көп бөлігін жақын маңдағы Кротта үйінде өткізген, бұрынғы британдық фельдмаршал және соғыс министрі, Хартум графы Хорацио Герберт Китченердің өмірбаяны сақталған. Алғашқы имараттан тек бірнеше шаруашылық ғимараттары ғана қалды. Оның діни қызметкері – әке Джерри Кин. Қауым Сент-Брендан деканатының құрамында және Керри епархиясының 53 қауымының бірі болып табылады, оның епископы – ең құрметті Реймонд Энтони Браун. Жергілікті парламенттік округ (2016 жылдан бері) – Керри, ол Dáil Éireann-ге бес Teachtaí Dála (TD) жібереді. Қазіргі TD-лер: Норма Фоули (Fianna Fáil), Па Дейли (Sinn Féin), Брендан Гриффин (Fine Gael), Дэнни Хили Рей (Тәуелсіз) және Майкл Хили Рей (Тәуелсіз).