Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Поляк физигі (1898–1980)
Polish physicist (1898–1980)
Александр Яблоньский (1898 жылдың 26 ақпанында Ресей империясының Воскресеновка қаласында туған, 1980 жылдың 9 қыркүйегінде Польшаның Скиерниевице қаласында қайтыс болған) – поляк физигі және Польша ғылым академиясының мүшесі. Оның ғылыми еңбектері молекулалық спектроскопия және фотофизика саласында болған.
Aleksander Jabłoński (born 26 February 1898 in Woskresenówka, in Imperial Russia, died 9 September 1980 in Skierniewice, Poland) was a Polish physicist and member of the Polish Academy of Sciences. His research was in molecular spectroscopy and photophysics.
Өмір және мансап
1898 жылы 26 ақпанда Ресей империясының Харьков қаласына жақын Воскресеновка поселкесінде дүниеге келген. Харьковтағы гимназияда оқыды, сондай-ақ Константи Горскийдің басшылығымен скрипкада ойнауды үйренген музыка мектебінде білім алды. 1916 жылы Харьков университетінде физика мамандығы бойынша оқуға түсті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейдегі поляк I корпусында қызмет етті. Соғыстан кейін 1918 жылы Варшаваға көшті. 1919-1920 жылдары Польша үшін Кеңес Ресейінің агрессиясына қарсы күресті (осының нәтижесінде Польшаның Батырлық кресімен марапатталды). Яблоньский бастапқыда Варшава консерваториясында виртуоз Станислав Барцевичтен скрипканы оқыды, бірақ кейін ғылымға ауысты. 1930 жылы Варшава университетінен «Флуоресценция спектрлеріндегі қоздыру жарығының толқын ұзындығының өзгеруінің әсері» тақырыбында диссертация қорғады. Содан кейін ол екі жыл бойы (1930-31) Германияның Берлин қаласындағы Фридрих Вильгельмс университетіне Рокфеллер қорының стипендиясы бойынша оқуға барып, Петер Прингсхайммен ФВУ-да, ал кейін Гамбургте Отто Стернмен бірге жұмыс істеді. 1934 жылы Яблоньский Варшава университетінен хабилитация алу үшін Польшаға оралды. Оның диссертациясы «Молекулалық өзара әрекеттесудің жарықты сіңіру және шығаруға тигізетін әсері» тақырыбында болды, және ол өмірінің соңына дейін осы мәселеге арналды. 1957-1961 жылдары Польша физика қоғамының президенті болды. Яблоньский молекулалық фотофизиканың негізін қалаушылардың бірі болды, «люминесценттік орталық» тұжырымын жасады, сондай-ақ фотолюминесценцияның концентрациялық сөндіруі және поляризациясы туралы өз теорияларын ұсынды. Ол эмиссиялық спектр сызықтарының қысымда кеңеюі жөнінде де жұмыс істеді және алғаш рет қысымда кеңею мен молекулалық спектрлер арасындағы ұқсастықты байқады. Бұл кванттық-механикалық қысымда кеңею теориясының дамуына әкелді. Флуоресценцияны схемалық түрде классикалық Яблоньский диаграммасы арқылы көрсетуге болады, бұл диаграмманы алғаш рет 1933 жылы Яблоньский жарықтың сіңірілуі мен шығарылуын сипаттау үшін ұсынған. 1946 жылы Торунь қаласына көшіп, Николай Коперник университетінің физика факультетінің меңгерушісі болып тағайындалды.
He was born on 26 February 1898 in Woskresenówka near Kharkiv in Imperial Russia. He attended Gymnasium high school in Kharkiv as well as a music school where he learned to play the violin under supervision of Konstanty Gorski. In 1916, he started to study physics at the University of Kharkiv. During the World War I he served in the Polish I Corps in Russia. After the war he settled in Warsaw in 1918. In 1919–1920 he fought for Poland against aggression by Soviet Russia (and was consequently decorated with the Polish Cross of Valour). Jabłoński initially studied the violin at Warsaw Conservatory, under the virtuoso Stanisław Barcewicz, but later switched to science. He received a Ph. D. from the University of Warsaw in 1930, writing a thesis On the influence of the change of the wavelength of excitation light on the fluorescence spectra. He then went to Friedrich Wilhelms Universität in Berlin, Germany for two years (1930–31) as a fellow of the Rockefeller Foundation. He worked with Peter Pringsheim at the FWU and later with Otto Stern in Hamburg. In 1934 Jabłoński returned to Poland to receive habilitation from the University of Warsaw. His thesis was On the influence of intermolecular interactions on the absorption and emission of light, the subject to which he would devote the rest of his life. He served as president of the Polish Physical Society between 1957 and 1961. Jabłoński was a pioneer of molecular photophysics, creating the concept of the "luminescent centre" and his own theories of concentrational quenching and depolarization of photoluminescence. He also worked on pressure broadening of emission spectra lines and was the first to recognize the analogy between pressure broadening and molecular spectra. This led to development of the quantum mechanical pressure broadening theory. Fluorescence is illustrated schematically with the classical Jablonski diagram, first proposed by Jabłoński in 1933 to describe absorption and emission of light. In 1946, he settled in Toruń where he was appointed Head of the Faculty of Physics at the Nicolaus Copernicus University.