Кіріспе

Асыл әйел (1545–1578)

Леди Мэри Киз (туған тегі Грей; 20 сәуір 1545 – 20 сәуір 1578) – Генри Грейдің, 1-ші Суффолк герцогының және Фрэнсис Брэндонның кіші қызы. Ол анасы арқылы Англия тәжіне үміткер болған.

Ерте өмір

Мэри Грей, шамамен 1545 жылдың 20 сәуірінде дүниеге келген, Генри Грейдің, 1-ші Суффолк герцогының, және Леди Фрэнсис Брэндонның, 1-ші Суффолк герцогы Чарльз Брэндон мен Мэри Тюдордың – король Генри VII мен Йорк Елизаветасының екі қызының кіші қызы болған. Мэридің екі әпкесі болды: леди Джейн Грей және леди Кэтрин Грей.

Тақ дәулеті

Генрих VII-нің шөберелері болғандықтан, Мэри және оның қарындастары тәжге мұрагер болу мүмкіндігіне ие болды. Король Эдуард VI 1553 жылдың 6 шілдесінде қайтыс болғанда, ол (Нортумберлендтің 1-ші герцогы Джон Дадли бекіткен) Мэридің үлкен қарындасы Джейнды, жақында ғана Нортумберлендтің ұлы Гилфорд Дадлиге үйленген, таққа отыруға тағайындады. Осыған дейін, бірнеше апта бұрын, 1553 жылдың 25 мамырында, әлі бала Мэри Грей алыс туысы Артур Грейге, 14-ші барон Грей де Уилтонға құда түсіп, оның әкесі Нортумберлендтің одақтасы болды. Протестанттық мұрагерлікті қамтамасыз ету әрекеті сәтсіз аяқталды, король Эдуардтың орнына қысқа мерзімге Джейн Грей келсе де, Англияның құпия кеңесі жақын арада өзгеріп, оның жарты қарындасы Мэриді жариялады. Нортумберленд 1553 жылдың 22 тамызында өлім жазасына кесілді. Королева Мэри Джейннің, оның күйеуінің және әкесінің өмірін сақтап қалды, бірақ 1554 жылдың басында Уайат көтерілісі басылғаннан кейін, барлығы үш еуі де – Джейн мен оның күйеуі 1554 жылдың 12 ақпанында, ал Джейннің әкесі көп ұзамай, 23 ақпанда, өлім жазасына кесілді. Мэридің Артур Грейге берген уәдесі Мэри патшайым болғаннан кейін бұзылды. 1555 жылдың 1 наурызында Мэридің анасы Фрэнсис Брэндон екінші күйеуін, Адриан Стоуксті алды. Фрэнсис 1559 жылдың 20 қарашасында қайтыс болғанда, ол өзінің мүлкінің көп бөлігін Стоукске қалдырды, ал Мэри жылына 20 фунт стерлинг көлемінде шағын табыс әкелетін кішкентай мұра қалдырды. Алайда, 1558 жылдың қарашасында таққа отырған Елизавета Мэри Грейді өзінің қызметкерлерінің бірі етіп тағайындады және оған 80 фунт пенсия тағайындады. Елизавета баласыз болғандықтан, Грейдің екі апасы Генрих VIII-нің өсиеті бойынша патшалық мұрагерлік тізбегінде екінші орында тұрды және патшайымның рұқсатынсыз үйленуге құқығы болмады. Дегенмен, 1560 жылдың желтоқсанында Кэтрин Грей Сомерсет протекторының үлкен ұлы Эдвард Сеймурға жасырын үйленді, бұл патшайымның наразылығын тудырды. Дін қызметкері кейін анықталмағандықтан және жалғыз куәгер Сеймурдың әпкесі, леди Джейн Сеймур болғандықтан, ол үйленгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, патшайым бұл некені ешқашан болмағандай қарауға мүмкіндік алды. 1563 жылдың 12 наурызында ол неке шарттысыз деп жариялады және Эдвард Сеймур, Виконт Бошамп, Кэтриннің Сеймурдан туған үлкен ұлы заңсыз деп танылды. Кэтрин және оның күйеуі Тауэрге қамалды, кейін үй қамауында ұсталды.

Неке

Қарындасы Кэтриннің құпия некесінің қатаң салдарынан кейін, Мэри де енді патшайымның рұқсатынсыз үйленді. 16 шілдеде 1565 жылы, патшайым туысы сэр Генри Кноллис (1582 жылдың 21 желтоқсанында қайтыс болған) мен сэр Амброз Кейвтің қызы Маргарет Кейвтің үйлену тойына қатысып болмағанда, Мэри патшайымның сержант-портері Томас Кейспен құпия түрде үйленді. Томас Кейс – Кенттегі Ист-Гринвичтен Ричард Кейстің ұлы, ал оның анасы Агнес Сондерс, Серрейдегі Эуэлл қаласының Генри Сондерстің қызы еді. Әпкесінің басынан өткен оқиғадан сабақ алған Мэри куәгер ретінде үш туысын шақырды: балалық шағындағы досы Мэри Уиллоуби, қазір сэр Мэтью Арунделлдің әйелі, сондай-ақ леди Стаффордтың екі қызы. Бұл неке көптеген себептерге байланысты сәйкес келмейтін еді. Кейс Кенттегі қарапайым ақсүйектер отбасынан шыққан, Мэриден екі есе үлкен еді және алты немесе жеті баласы бар жесір болатын. Сонымен қатар, испан елшісі Мэриді «ұсақ бойлы, қисық еңбектеп жүретін және өте жаман» деп сипаттады, ал Кейстің бойы 6 фут 8 дюйм болатын. Сэр Уильям Сесил Сэр Томас Смитке жазған хатында: «Сержант-портер, осы сарайдың ең ірі адамы, леди Мэри Грейге құпия түрде үйленді, ол сарайдағы ең кішкентай адам. Бұл қылмыс өте ауыр».

Үй қамауы

Мэри күйеуімен ешқашан қайтадан кездеспеді. Королева Мэриді Букингемширдегі Чекерсте Уильям Хотримен (1597 ж. қайтыс болған) үй қамауына алды, ол екі жыл бойы сонда тұрды, ал Кейс Флотқа қамалды. 1567 жылдың тамызында, әлі де үй қамауында болған Мэриді өгей әжесі Кэтрин, Суффолк герцогинясымен бірге тұруға жіберді, оны Шарль Брэндон, Суффолк герцогі, Мэридің әжесі Мэри Тюдор қайтыс болғаннан кейін үйленген еді. Герцогиня Сесилге Мэридің Миноридегі үйіне келген аз ғана, өкінішті үй жиһазына таң қалғанын жеткізді. Мэри герцогиняның үйінде шамамен екі жыл бойы тұрды және герцогиняның екі баласы – Перегрин мен Сьюзан Бертиге жақын болды. 1568 жылдың 27 қаңтарында, жиырма жеті жасында, жылдар бойы түрмеде, үй қамауында болудан және күйеуінен, екі кішкентай ұлынан айырылғаннан кейін Кэтрин Грей Суффолк графтығының Йоксфорд қаласындағы сэр Оуэн Хоптонның үйінде, Кокфилд Холлде қайтыс болды. Де Лильдің сөзінше, ол аштықтан өзін-өзі өлтірген болуы мүмкін. Кэтрин Грейдің қайтысымен Мэри Генри VIII-нің өсиеті бойынша Елизаветадан кейінгі мұрагер ретінде көзге түсті; Кэтрин Грейдің екі ұлы заңсыз деп жарияланғандықтан, тіпті королева да Мэридің Англия тағына талап етуін қабылдауға мәжбүр болды. Сондықтан 1569 жылдың маусымында Мэри Сэр Томас Грешеммен Бишопскейттегі үйінде, кейіннен Остерлидегі ауылдық үйінде тұруға жіберілді. Алайда, Грэшемдермен бірге өткізген уақыты бақытсыз болды, себебі сэр Томас жартылай соқыр және үнемі дене ауруларына шалдыққан, ал оның әйелі Анна Мэридің үйде болуына ащылықпен наразы болды.

Кейінгі өмірі

Флотта бірнеше жыл қызмет еткеннен кейін Мэридің күйеуі Томас Киес 1569 жылы босатылып, Кентке оралуға рұқсат алды. Бірақ, түрмедегі жағдайлар оның денсаулығын сырқатып, ол 1571 жылдың 3 қыркүйегіне дейін қайтыс болды. Мэри Елизаветадан күйеуінің бірінші некесінен қалған жетім балаларын тәрбиелеуге рұқсат сұрады, бірақ оның өтініші қабылданбады. Мэри жеті жыл қатаң үй қамауында болғаннан кейін ғана, 1572 жылдың мамырында патшайым оған қалаған жерінде тұруға рұқсат берді. Алайда, сол кезде Мэриді қабылдайтын достары болмады, сондай-ақ тәуелсіз өмір сүруге жеткілікті кірісі де жоқ еді. Ол Сер Томас ұсынғанша, Грешэмдермен қош келін ретінде тұрып жатты. Сер Томас оны Лестерширдегі Боманорға, оның қайтыс болған анасының екінші күйеуі Адриан Стоукспен бірге тұруға ұсынды. Адриан Стоукс жақында сэр Николас Трокмортонның жесірі Энн Кэрьюге үйленген еді. 1573 жылы Мэри Грешэм үйінен түгелдей кетіп, Сэр Томас айтқандай, "барлық кітаптары мен керексіз заттарымен" бірге шығып кетті. Мэри Боманорда ұзақ тұрмады. 1573 жылдың ақпанына қарай ол Лондонның Сент-Ботольфс-Вайн-Олдгейт ауданындағы өз үйіне қоныстанды, ал 1577 жылдың соңына қарай патшайымның құрметті қыздарының бірі болып тағайындалды.

Өлім

1578 жылдың сәуірінде Лондонда оба эпидемиясы кезінде Мэри ауырып, өсиетнамасын жазды. Ол анасының әшекейлерін өгей әжесіне, Саффолк герцогинясына, леди Арундэллге және Адриан Стоукстің әйеліне күміс заттардан сыйлықтар, ал құда қызы Мэри Меррикке, қайтыс болған күйеуі Томас Кейстің немересіне ақша қалдырды. Ол үш күннен кейін, 20 сәуірде 1578 жылы, 33 жасқа толған күні қайтыс болды. Король оған Вестминстер аббаттығында есімді жерлеу рәсімін өткізді, онда Саффолк герцогинясының қызы Сьюзан Берти, қазір Кент графесі, бас аза тұрушы болды. Ол анасының мазарында жерленді, бірақ оның қабірі әлі күнге дейін белгіленбеген. Қарындастарымен байланысты интригаларға қарамастан, Мэри Грей таққа ешқандай маңызды талап қоймаған сияқты. Оның өлімінен кейін, Генрих VIII-нің өсиетіне сәйкес, басты талапкер Гербер графесі Маргарет Стэнли болды, ол Генрих VIII-нің кіші әпкесі Мэри Тюдордың екінші қызы Элеонора Брэндонның жалғыз тірі баласы еді.

Мәдени суреттер

Мэри – Филиппа Грегоридің «Соңғы Тюдор» (2016) романының, «Плантагенет» және «Тюдор» романдары сериясының соңғы бөлімінің басты кейіпкері. Леанда де Лизлдің «Каралева болғысы келген әпкелер: Мэри, Кэтрин және леди Джейн Грей; Тюдор трагедиясы» атты өмірбаяны 2009 жылы жарық көрді және New York Times бестселлері тізіміне енді. Де Лизл леди Джейн («Тоғыз күндік патшайым»), Кэтрин және Мэридің тарихтары мен тағдырларын баяндады, сонымен қатар Елизавета I-нің билігіне жаңаша көзқарас ұсынды.