Кіріспе

1969 жылы Чарльз Джарротттың түсірген британдық фильмі.

Сюжет

1536 жылы Лондонда Генрих VIII екінші әйелі Анна Болейнді өлім жазасына кесу туралы бұйрыққа қол қою керек пе, жоқ па, соны ойластырады. Тоғыз жыл бұрын Генрихтің бір мәселесі болған: ол әйелі Екатерина Арагонға наразы екенін білдіреді. Ол сарайындағы қызметкерлерінің бірі, сэр Томас Болейннің қызы Мэри Болейнмен құпия қарым-қатынаста болады, бірақ король онымен де жалыққан. Сарайдағы бір кеште ол Франциядан оқудан келген Мэридің 18 жасар қарындасы Аннаны көреді. Анна Нортумберленд графының ұлына құда түсіп, ата-аналарының келісімін алған. Бірақ король Аннаның сұлулығына ғашық болып, лорд-канцлері кардинал Уолсиге бұл құдалықты бұзуды бұйырады. Бұл шешім туралы хабар Аннаға жеткенде, ол ашуға булығады. Ол өзінің бақытын жоқ еткені үшін кардинал мен корольді кінәлайды. Генрих оны баурап алуға тырылғанда, Анна оны қалай екенін тікелей айтады. Генрих оны өзімен бірге сарайға алып келеді, ал ол Генрихке деген жек көруі мен бұзылған құдалығынан туған ашуының араласуынан оның ұсыныстарын қабылдамайды. Алайда, корольдің махаббаты оған күш сыйлайды. Осы күшті пайдаланып, ол бастапқыда корольдің қызығушылығын ғана көрген кардинал Уолсиді әлсіретеді. Генрих Аннаны өзінің сүйіктісі етуге тағы да талап еткенде, ол ешқашан заңсыз бала тумайтынын қайталайды. Ұл табуға асыққан Генрих кенеттен Екатеринаның орнына Аннаға үйленуді ойлайды. Анна таңғалады, бірақ келіседі. Уолси саяси салдарынан қорқып, корольдан бұл ойдан бас тартуын өтінеді. Генрих тыңдамайды. Уолси пападан Генрихке ажырысуға рұқсат беруге көндіре алмағанда, Анна ашуланған Генрихке бұл сәтсіздікті көрсетеді. Ол қызметінен алынады, ал оның Лондондағы сәнімен танымал сарайы Аннаға сыйға беріледі, ол Генрихке ғашық болғанын түсінеді. Олар бірге жатады, және ол жүкті екенін білгеннен кейін жасырын түрде үйленеді. Анна салтанатты түрде таққа отырғызылады, бірақ халық оған жиреншіктеп, келекелейді. Бірнеше айдан кейін Анна қызын – Елизаветаны дүниеге әкеледі. Генрих ұл күткендіктен көңілі тоймайды, ал олардың некелік қарым-қатынастары суыта бастайды. Оның назары тез арада Аннаның қызметшісі Леди Джейн Сеймурға ауады. Бұл қарым-қатынас туралы білгеннен кейін Анна Джейнды сарайдан қуады. Сэр Томас Мордың Аннаның патшайымдығына қарсылығына байланысты туған дау кезінде Анна күйеуімен жатпаймын деп талап етеді, егер Мор өлім жазасына кесілмесе. Мор өлімге кесіледі, бірақ Аннаның келесі жүктілігі өлі туған баламен аяқталады. Генрих өзінің жаңа министрі Томас Кромвеллден Аннадан құтылудың жолын табуды бұйырады. Кромвель оның үйіндегі қызметшіні патшайыммен зина жасағанын мойындауға мәжбүр етеді, содан кейін Аннаның сүйіктілері деп айыпталған тағы төрт сарайшыны тұтқындайды. Анна Тауэрге жеткізіліп, тұтқындалады. Оған зина жасады деген айыптау тағылғанын естігенде, ол күліп, ағасы Тауэрге әкелінгенін көріп, оған да сол айыптау тағылатынын білгенге дейін күледі. Аннаның сотталуында ол азап шеккен қызметші Марк Смитонды сұраққа тартады, ол ақыры Аннаға қарсы айыптаулардың өтірік екенін мойындайды. Генрих сол түні Аннаның бөлмесіне келіп, онымен кездеседі. Егер ол некелерін бұзуға және қызын заңсыз деп жариялауға келіссе, оған бостандық ұсынады. Анна қызын сатпай өлгенін қалайды. Генрих оны сапалап, оның мойынсұнбауы өлімге әкелетінін айтады. Генрих Аннаны өлім жазасына кесуге шешім қабылдайды. Бірнеше күннен кейін Анна ағашқа ілініп, француз қылышшысы бас кесіп өлтіреді. Генрих Джейн Сеймурға үйленуге аттанады, ал олардың жас қызы Елизавета анасының өлімін хабарлаған зеңбірек дауысын естіп, бақта жалғыз қалады.

Актерлік құрам

Элизабет Тейлор корольдік Екатеринаның дұғасын бұзатын маскалы куртизан рөлінде эпизодтық түріде пайда болады. Кейт Бёртон қызметші рөлінде актерлік дебютін жасайды.

Өмірбаяны және өндірісі

Фильмнің негізі болған "Мың күндік Анна" пьесасы 1948 жылдың 8 желтоқсанында Шуберт театрында Бродвейде алғаш рет қойылды; Х.С. Поттер сахналады, Рекс Харрисон мен Джойс Редман Генрих VIII және Анна Болейн рөлдерін сомдады, пьеса 288 рет көрсетілді; Харрисон өнер көрсетуі үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды. "Мың күндік Анна" фильмі экранға шығуға 20 жыл кетті, себебі оның тақырыптары – ізгіліксіздік, заңды емес туу, туысқандық қатынас – сол кезде АҚШ кино өндірісінің кодексіне қайшы келді. Фильм Пеншёрст Плейс және Хевер қамалы сияқты жерлерде, сондай-ақ Пайнвуд және Шеппертон студияларында түсірілді. Хевер қамалы фильмнің маңызды түсірілім орындарының бірі болды; ол сонымен қатар Анна Болейннің балалық шағы өткен жер еді. Британдық актриса Оливия Хасси Анна Болейн рөліне алғашқы кандидат болды. 1967 жылдың қараша айында продюсер Хэл Б. Валлис Хассимен Нью-Йоркте оның жақын арада түсірілетін "Ромео мен Джульетта" (1968) фильміне арналған кеште алғаш рет кездесті, сол кезде ол оған бас рөлді ұсынды. Одан бөлек, ол Хассиге Джон Уэйнмен бірге "True Grit" (1969) фильмінде түсуге ұсыныс жасады. 2019 жылғы естеліктерінде Хасси "Мың күндік Аннаға қызығушылық танытқанын" айтты, бірақ "өзін Уэйнмен бірге көре алмайтынын" қосты. Ол осы "жасөспірімдік және өз пікірін білдіретін" сөзінің Валлиспен кәсіби қарым-қатынасын аяқтағанын және ол бірден ұсынысын кері тартып алғанын мәлімдеді. "Мен бұл жағдайдан шығу үшін бір минуттан да аз уақыт сөйледім" деді Хасси. Максвелл Андерсон пьесасының кейбір бөліктерінде бос өлеңдерді қолданды, бірақ олардың көп бөлігі сценарийден алынып тасталды. Бір ғана бос өлең эпизоды – Лондон мұнарасындағы Аннаның монологы сақталды. Пьесаның басы өзгертілді, Томас Кромвелл Генрих VIII-ге соттың нәтижесін хабарлайды, ал Генрих Аннамен некесін еске түсіреді, Анна алдымен сөйлеп, содан кейін Генрих еске түсірмейді.

Тарихи ақиқат

Тарихшылар король Генрих VIII-нің Мэри Болейннің бір немесе екі баласының әкесі болғанына күмән келтіреді. Генрих VIII: Король және оның сарайы Элисон Вейр Генри Кэридің әкелігін даулап тұр; доктор Г. В. Бернард (Корольдің реформациясы) және Джоанна Денни (Энн Болейн: Англияның қасіретті патшайымының жаңа өмірі) Генрих VIII олардың әкесі болды деп мәлімдейді. 1527 жылы Энн Болейн 18 жасқа толмаған болуы мүмкін; оның туған күні тіркелмеген. Бүгінгі тарихшылардың көпшілігі 1527 жылы оның жасы жиырмадан асып кеткенін санайды. Генрих VIII Генрих Перси мен Энн Болейннің келісімін бұзуға бұйрық берді, өйткені ол Эннді өзіне алғысы келді дегеннің дәлелі жоқ. Персилер әулеті, Нортумберлендтер, Солтүстік Англияның ірі әулеттерінің бірі болды және олар Генрих Персидің сол аймақтан шыққан бай мұрагер Мэри Талботқа үйленуін қалаған, ал салыстырмалы түрде төмен мәртебелі әулеттен шыққан қызға емес. Олар патша мен кардинал Вулсидің араласуын сұраған болуы мүмкін, алдағы келісім жарияланған кезде. Шындығында, Генрих VIII мен Энннің некесіне кедергі келтірмеу үшін, барлық тараптар кез келген келісім болған жоқ деп мәлімдеді. Кезеңнің көптеген тарихнамаларында Энннің Морды өлім жазасына кесу үшін Генрихке қысым көрсеткені туралы ештеңе айтылмаған. Екатерина Арагонның қызы Мэри, Екатеринаның соңғы ауруы мен қайтысы кезінде қасында болған жоқ; олар күштеп бөлек ұсталды. Айрин Папас Екатерина Арагонды бейнелегенде оның сыртқы келбеті дұрыс емес еді; патшайымның қызыл қоңыр шашы және өте ақ терісі болғаны және ол отыз жасқа келгенде семіріп кеткені жақсы құжатталған. Папас «испандық» ақсүйектердің қалай көрінуі керек деген жалған кең таралған пікірге сәйкес келетін, Жерорта теңізінің стереотиптік сыртқы келбетіне ие болғандықтан таңдалды. Дәл осылай Джейн Сеймур да: ол қоңыр шашты қыз ретінде бейнеленген, бірақ шындығында сары шашты болған. Энн мен Генрихтің өлім жазасына кесу алдындағы кездесуі ойдан шығарылған, тіпті егер мұндай кездесу болған болса да, олардың әңгімелерінің кейбір егжей-тегжейлері сенімсіз. Энннің некесі бұзылды, оған ешқашан бостандық беретін келісім ұсынылмады. Елизавета мен Мэри екеуі де заңды емес деп жарияланды, бірақ олар Энннің қайтысынан кейін ғана мұрагерлік тізбегінде болды. Сондықтан, сол кезде Елизаветаның тәжді мұраға алу мүмкіндігі аз болған сияқты көрінді. Генрих Энннің сот ісіне араласпады; оған қарсы куәгерлерді сұраққа алу құқығы берілмеді. Ол патшамен соңғы рет тұтқындалу алдындағы күні айқаста кездесті. «Мың күндік Энн» фильмінде Энн өзіне тағылған айыптар бойынша кінәсіз деп бейнеленген. Бұл Эрик У. Айвз, Рета Варник, Джоанна Денни және Дэвид Старкинің өмірбаяндарымен тарихи тұрғыдан дұрыс деп саналады. Олардың барлығы оның неке бұзу, инцест және сиқыршылықта кінәсіз екенін мәлімдейді.

Қабылдау

Фильм сыншылардан әртүрлі пікірлер алды, көбінесе олар сюжетті жайсыз және баяу деп санады. Оқиғадан бөлек, Женевье Буйолд, Ричард Бертон және Айрин Папастың, әсіресе Буйолдтың, актерлік шеберлігіне барлық жағынан жоғары баға берілді. Буйолд Анн Болейн рөлін сомдағаны үшін «Оскар» сыйлығына ие болған жалғыз актриса болып қала береді. Фильм 1970 жылы британдық прокаттағы ең танымал фильмдердің бірі болды.

Марапаттар

Марапаттар санатыТұңғыш үміткерНәтиже42-ші «Оскар» сыйлықтары үздік фильмХал Б. Уоллис Басты рөлдегі үздік актерРичард Бёртон Басты рөлдегі үздік актрисаЖеневьев Бюжолд Екінші рөлдегі үздік актерЭнтони Куэйл Ыңғайлы материал негізіндегі үздік сценарийБриджет БоландЖон ХейлРичард Соколоу Үздік көркемдік безендіру жинағыМорис КартерЛионел КаучПатрик Маклоулин Үздік операторлықArthur Ibbetson Үздік костюм дизайныМаргарет Фурс Фильмге арналған үздік түпнұсқа музыка (мюзикл емес)Жорж Делерю Үздік дыбысДжон Алдред 27-ші «Алтын глобус» сыйлықтары үздік драма фильміХал Б. Уоллис Үздік режиссер – фильмЧарльз Джарротт Драма фильміндегі үздік актерРичард Бёртон Драма фильміндегі үздік актрисаЖеневьев Бюжолд Фильмдегі үздік екінші рөлдегі актерЭнтони Куэйл Үздік сценарийБриджет БоландЖон ХейлРичард Соколоу Үздік түпнұсқа музыкаЖорж Делерю 24-ші британдық кино академиясы сыйлықтары Үздік көркемдік безендіруМорис Картер Үздік костюм дизайныМаргарет Фурс 1970 жылғы американдық киномонтажшылар сыйлықтары Үздік монтаждалған көркем фильм – драмаРичард Марден 1970 жылғы Америка кино жазушылар гильдиясы сыйлықтары Үздік бейімделген сценарийБриджет БоландЖон Хейл