Микроскоптық көрінісі

Қазіргі уақытта олигодендроглиоманы басқа ми зақымдануларынан тек клиникалық немесе радиологиялық көрінісі бойынша ажырату мүмкін емес. Сондықтан, ми биопсиясы – нақты диагноз қоюдың жалғыз тәсілі. Олигодендроглиомалар мидың қалыпты олигодендроглиясын қайта жасайды. (Олардың аты грек тіліндегі "oligo" – "аз" және "dendro" – "ағаш" сөздерінен шыққан.) Олар көбінесе кішкентай немесе сәл үлкейген дөңгелек ядролары, тығыз, қараңғы ядролары және аздаған эозинофильді цитоплазмасы бар жасушалардан құралған. Гистологиялық ерекшеліктеріне байланысты оларды көбінесе "жарылған жұмыртқа" жасушалары деп атайды. Олар мидың қалыпты паренхимасына еніп, нашар байқалатын түйіндер құрайтын, біртекті дөңгелек жасушалар тобы ретінде көрінеді. Ісік анық шекараланбаған сияқты көрінсе де, ол анықтама бойынша кеңінен таралатын ісік болып табылады. Классикалық жағдайда олардың қан тамырлары ұсақ тармақталған капиллярлардан тұрады, олар "тауық торы" сияқты көрінуі мүмкін. Сұр зат құрылымдарына, мысалы, қыртысқа енген кезде, неопластикалық олигодендроциттер нейрондардың айналасына жиналып, "периневрональды сателлитоз" деп аталатын құбылысты көрсетеді. Олигодендроглиомалар көбінесе қан тамырларының айналасында немесе мидың қабықшасының астында орналасады. Сондықтан OLIG2 ересектердің глиомаларын ажырату үшін қолданылмайды, бірақ экспрессия деңгейі кейбір жағдайларда IDH мутациясының болуын болжауы мүмкін. Олигодендроглиомалар әдетте II дәрежелі (төмен дәрежелі) ісік ретінде жіктеледі. Алайда, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) нұсқаулықтарында II дәрежелі ісіктерді бағалауда субъективті критерийлер бар. Сонымен қатар, митоздық белсенділіктің төмен болуы, қан тамырларының өсуі және некроз, соның ішінде псевдопаллисадиялық некроз, осы ісіктің дәрежесін арттыру үшін жеткіліксіз. Бұл патологтардың диагнозындағы пікір қабылдаушылар арасындағы айырмашылықтарға әкеледі. Емдеу туралы шешімдерді қабылдау және диагнозды түсіндіру үшін соңғы жауапкершілік пациент пен оның отбасымен кеңесе отырып, онкологқа жүктеледі. ДДҰ нұсқаулықтарында IV дәрежелі олигодендроглиомалар үшін жеке категорияны енгізу ұсынылған, олар негізінен белгілі төмен дәрежелі олигодендроглиомалардан немесе олигодендроглиялық дифференциацияның айқын белгілері бар глиобластома мультиформнан (ГМ) туындаған глиальды неоплазмалар болып көрінеді. Бұл санаттың диагностикалық маңызы әлі анық емес, себебі мұндай ісіктер глиобластома немесе III дәрежелі анапластикалық олигодендроглиома сияқты мінез-құлық танытуы мүмкін. Сондықтан, бұл өте сирек кездесетін диагноз. ДДҰ-ның 2007 жылы жаңартылған нұсқаулықтарында мұндай ісіктерді "олигодендроглиома компоненті бар глиобластома" деп жіктеу ұсынылады. Бұл ісіктердің стандартты глиобластомаларға қарағанда жақсы болжамға ие екендігі әлі дәлелденбеді.

Молекулалық генетика

ДДҰ 2021 CNS5 жіктемесінде олигодендроглиома "Олигодендроглиома, IDH мутанты және 1p/19q коделетілген" деп аталады және IDH1 немесе IDH2 мутацияларының болуы мен 1p және 19q хромосомаларының коделециясы қажет. Қызығы, олигодендроглиомада IDH2 мутациясының жиілігі астроцитомаға қарағанда жоғары, сондықтан мутацияны анықтамауы мүмкін. Ең көп кездесетін құрылымдық өзгеріс – 1p және 19q хромосомалық тармақтарының коделециясы. Бұл глиальды ісіктің ерекше ерекшелігі – коделецияның жоғары жиілігі, ол олигодендроглиоманың "генетикалық белгісі" болып саналады. 1p және 19q аллельдік жоғалтулары, жеке немесе біріктірілген күйде, классикалық олигодендроглиомаларда астроцитомалар мен олигоастроцитомаларға қарағанда жиі кездеседі. Бір зерттеуде классикалық олигодендроглиомалардың 42-сінің 35-інде (83%) 1p жоғалған, 39-ының 28-інде (72%) 19q жоғалған, ал 39-ының 27-сінде (69%) екеуі де біріктірілген; төмен дәрежелі және анапластикалық олигодендроглиомалар арасында 1p/19q гетерозигоздық жоғалтуда айтарлықтай айырмашылық жоқ. Осы коделеция нәтижесінде жоғалған гендер генотоксикалық терапияға қарсы тұру медиаторларын қамтуы мүмкін. Сонымен қатар, 1p/19q жоғалтуы глиальды неоплазмалардың пайда болуын ынталандыратын, генотоксикалық стреске жоғары сезімталдықты сақтайтын ерте онкогендік зақымдану болуы мүмкін. Көптеген ірі онкологиялық емдеу орталықтары олигодендроглиомалар үшін патологиялық есептің бөлігі ретінде 1p/19q жоғалтуын әдетте тексереді. 1p/19q локустарының жай-күйін FISH, гетерозигоздық жоғалту (LOH) талдауы немесе виртуалды кариотипілеу арқылы анықтауға болады. Виртуалды кариотипілеудің артықшылығы – бір сынақта бүкіл геномды, соның ішінде 1p/19q локустарын бағалау мүмкіндігі. Бұл глиальды ісіктердегі EGFR және TP53 көшірме санының жай-күйі сияқты басқа да маңызды локустарды бағалауға мүмкіндік береді. 1p және 19q жоғалтуларының прогностикалық маңыздылығы аралас олигоастроцитомалар үшін жақсы белгілі болса, төмен дәрежелі глиомалар үшін жоғалтулардың прогностикалық маңыздылығы күмәнді. Төмен дәрежелі глиомалар бойынша жақындағы зерттеу 1p/19q коделециясы (1;19)(q10;p10) транслокациясымен байланысты болуы мүмкін екенін көрсетті, бұл, 1p/19q жоғалтуы сияқты, төмен дәрежелі глиомалардағы пациенттердің жалпы және прогрессиясыз өмір сүру ұзақтығымен байланысты. Олигодендроглиомаларда p53 генінің мутациялары сирек кездеседі, бұл басқа глиомалардан ерекшеленеді. Эпидермалық өсу факторы рецепторының амплификациясы және 1p/19q коделециясы бір-бірін толықтай өшіреді және мүлдем басқа нәтижелерді болжайды, EGFR амплификациясы нашар болжамды көрсетеді. 1p/19q коделециясы мен проневральдық гендердің экспрессиясы арасындағы берік байланыс, 1p19q коделециясы бар глиомалар проневральдық глиомалардың кіші тобын құрайтынын көрсетеді. Алайда, мұндай көрсеткіштер шатастырушы болуы мүмкін, өйткені олар емдеу түрлерін немесе ісіктердің генетикалық белгілерін ескермейді. Жақындағы зерттеуде хромосомалық жоғалтулар мен сәулелену немесе химиотерапияның әсеріне негізделген өмір сүру ұзақтығы талданды, нәтижелері келесідей болды (басқа дәрежедегі және анапластикалық олигодендроглиомалар): 1p/19q жоғалтуы бар және сәулелену қолданылған – 121 ай (орташа), 1p/19q жоғалтуы бар және химиотерапия қолданылған – 160 айдан астам (орташа әлі белгілі емес), 1p/19q жоғалтуы жоқ және сәулелену қолданылған – 58 ай (орташа), 1p/19q жоғалтуы жоқ және химиотерапия қолданылған – 75 ай (орташа). Бұл ісіктің индоленттік сипаты мен нейрохирургия, химиотерапия және сәулелік терапиямен байланысты аурудың ықтималдығын ескере отырып, көптеген нейроонкологтар бастапқыда күту тактикасын ұстанады және науқастарды симптомдық түрде емдейді. Симптомдық емдеуге жиі конвульсияға қарсы препараттар мен мидың ісінуіне қарсы стероидтар кіреді. Темозоломидтің стандартты дозалау кестесі – 28 күндік цикл ішінде бес күн бойы үнемі дозалау. Алайда, басқа дозалау кестелері жақсы нәтижелер беруі мүмкін, мысалы, дәрінің төмен дозасын қолдана отырып, күнделікті дозалау (мысалы, 28 күндік цикл ішінде 21 күндік дозалау). Дозалау кестесін өзгертудің мысалы ретінде, 7 апта бойы төмен дозаны қолданудың және содан кейін 4 апта демалыс берудің жақсы нәтижелері көрсетілді. Дозалау ұзақтығына қатысты, онкологтар тағайындайтын дозалау ұзақтығы 6 циклден 32 циклге дейін (яғни үш жылдан астам) айтарлықтай өзгереді. Бір зерттеуде зерттеушілер 5/28 күндік циклмен кем дегенде 12 ай бойы темозоломид алған науқастарды салыстырып, оларды екі топқа бөлді: "қысқа мерзімді" науқастар (12–18 цикл) және "ұзақ мерзімді" науқастар (19 цикл немесе одан да көп, 19-дан 32 циклға дейін). Зерттеушілер "ұзақ мерзімді" емдеуге қатысты статистикалық маңызды артықшылықты анықтады ("қысқа мерзімді" науқастар үшін медианалық прогрессиясыз өмір сүру ұзақтығы 95 аптаны құрады (73 апталық бақылау), ал "ұзақ мерзімді" науқастар үшін медианалық прогрессиясыз өмір сүру ұзақтығы әлі белгілі емес (134 апталық бақылау)). Таралып жатқан сипаты мен хирургиялық жолмен толыққанды жою мүмкін болмауына байланысты олигодендроглиомалар жазылмайды. Егер ісік жақын орналасқан ми құрылымдарын қысып жатса, нейрохирургтар басқа маңызды, сау ми құрылымдарына зақым келтірмей, ісіктің мүмкіндігінше көп бөлігін алып тастайды. Хирургиялық араласудан кейін химиотерапия, сәулелену немесе екеуінің комбинациясы қолданылуы мүмкін, алайда, жақындағы зерттеулер сәулелену жалпы өмір сүру ұзақтығын жақсартпайтынын көрсетеді (жас, клиникалық деректер, гистологиялық бағалау және хирургия түрі ескерілген жағдайда да).

Болжам

Олигодендроглиомалар, барлық басқа инфильтрациялық глиомалар сияқты, өте жоғары (шамалы біркелкі) қайталану деңгейіне ие және уақыт өте келе біртіндеп сапасы нашарлайды. Қайта пайда болған ісіктер көбінесе күштірек химиотерапиямен және сәулелік терапиямен емделеді. Жақында стереотактикалық хирургия ерте сатыда диагностикаланған кішкентай ісіктерді емдеуде сәтті екені дәлелденді. Аз ғана науқастарда ұзақ мерзімді өмір сүру мүмкіндігі байқалады. Белсенді емдеу және тығыз бақылау арқылы төмен дәрежелі олигодендроглиоманың күтілетін өмір сүру ұзақтығынан асып кетуге болады. Вестергаардтың зерттеуі (1997) 20 жасқа дейінгі науқастардың орташа өмір сүру ұзақтығы 17,5 жыл екенін көрсетті. 30 жастан асқан науқастарда өмір сүру көрсеткіші төмендеу, бірақ емдеу мүмкіндіктері арта келе, өмір сүру көрсеткіші де жоғарылайды. Дегенмен, жалпы денсаулығы нашар науқастардың жақсы денсаулығы бар науқастарға қарағанда ертерек қайтыс болу ықтималдығы жоғары. Тағы бір зерттеу 20 жылдан кейін 34% аман қалу деңгейін көрсетті. Алайда, жоғарыда айтылғандай, мұндай көрсеткіштер шатастырушы болуы мүмкін, себебі олар емдеу түрлерін және ісіктердің генетикалық ерекшеліктерін ескермейді. Сонымен қатар, мұндай тарихи деректер пациенттердің салыстырмалы түрде ұзақ өмір сүруіне (басқа ми ісіктерімен салыстырғанда) және уақыт өте келе жаңа емдеу әдістерінің енгізілуіне байланысты маңыздылығын жоғалтады.