Кіріспе
Эволюциялық биологияда Болдуин эффектісі – эволюцияға үйренген мінез-құлықтың тигізетін әсерін сипаттайды. Джеймс Марк Болдуин және басқалар организмнің жаңа мінез-құлықтарды үйрену қабілетінің (мысалы, жаңа күштің әсеріне бейімделу) оның көбеюге қабілеттілігіне әсер ететінін және осылайша табиғи іріктеу арқылы түрлерінің генетикалық құрамына өзгеріс енгізетінін ұсынды. Бұл теория бойынша, кейінгі іріктеу, егер бұл мінез-құлық бейімделген болса, бастапқыда үйренген мінез-құлықты туа біткен, инстинктивті мінез-құлыққа айналдыруы мүмкін. Бұл процесс Ламарк идеяларымен ұқсас болғанымен, Ламарк тірі организмдердің ата-аналарынан алған қасиеттерін мұра ететінін айтқан. Болдуин эффектісі тек генетикалық негіздемесі бар үйрену қабілетінің қоршаған ортаға бейімделуге қосымша әсер ететінін көрсетеді. Алғаш рет 19 ғасырдың соңында Дарвинизмнің әлсіреу кезеңінде ұсынылған бұл эффект бірнеше рет тәуелсіз түрде айтылған және қазіргі кезде ол жаңа синтездің құрамына кіретін қағида ретінде танылған.
In evolutionary biology, the Baldwin effect describes an effect of learned behaviour on evolution. James Mark Baldwin and others suggested that an organism's ability to learn new behaviours (e. g. to acclimatise to a new stressor) will affect its reproductive success and will therefore have an effect on the genetic makeup of its species through natural selection. It posits that subsequent selection might reinforce the originally learned behaviors, if adaptive, into more in born, instinctive ones. Though this process appears similar to Lamarckism, that view proposes that living things inherited their parents' acquired characteristics. The Baldwin effect only posits that learning ability, which is genetically based, is another variable in / contributor to environmental adaptation. First proposed during the Eclipse of Darwinism in the late 19th century, this effect has been independently proposed several times, and today it is generally recognized as part of the modern synthesis.
"Эволюцияның жаңа факторы"
Бұл әсер, сол кезде аты жоқ болатын, 1896 жылы америкалық психолог Джеймс Марк Болдуиннің "Эволюцияның жаңа факторы" атты мақаласында, ал 1897 жылы тағы бір мақаласында жарияланды. Мақалада жалпы оқу қабілетіне қатысты нақты таңдау механизмі ұсынылды. Ғылым тарихшысы Роберт Ричардс мынадай түсіндіреді:
Егер жануарлар жаңа ортаға енсе немесе олардың бұрынғы ортасы күрт өзгерсе, жаңа мінез-құлықтарды үйрену арқылы немесе онтогенетикалық бейімделуге қабілетті икемді жауап бере алатындары табиғатта сақталады. Бұл сақталған қалдық бірнеше буын бойында өздеріне ұқсас тұқымдық өзгерістерді спонтанды түрде көрсетуге және осы өзгерістерді табиғи іріктеуге мүмкіндік алады. Бұл қабылданған қасиеттер Ламарк үлгісінде мұрагерлік материалға сіңгендей көрінеді, бірақ шындығында бұл процесс неодарвинистік болып табылады. Кейінгі зерттеулер Болдуин бұл процесті алғашқы болып анықтамағанын көрсетті; Дуглас Спэлдинг оны 1873 жылы айтқан.
Генетикалық ассимиляциямен салыстыру
Болдуин эффектісі, кейде шатастырылып, тіпті біріктіріліп кететін, фенотиптік пластикалыққа негізделген басқа эволюциялық теория – К. Х. Уоддингтонның генетикалық ассимиляциясымен қатар қарастырылады. Болдуин эффектісі генетикалық бейімделуді қамтиды, ал генетикалық ассимиляция осы бейімделудің бір түрі болып табылады. Ғылым тарихшысы Лоран Лоусон: «Болдуин эффектісі мен генетикалық ассимиляция, өте жақын болғанымен, оларды біріктіруге болмайды» деп жазған.