Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эстели (esteˈli), ресми түрде Сан-Антонио де Павия де Эстели қаласы – Эстели департаментіне қарасты қала және муниципалитет. Муниципалитетінің жоғары урбанизация деңгейі – 84,8% – және 2022 жылғы бағалау бойынша 111 244 халқымен Никарагуаның 8-ші ірі қаласы болып табылады. Бұл сонымен қатар 8-ші ірі муниципалитет және солтүстіктегі белсенді сауда орталығы, "Сеговияның алмазы" (Оскар Кореа Молина бұл атауды "Трамплин 43" радио бағдарламасында таныстырған) және солтүстіктің де-факто астанасы. Манагуадан солтүстікке қарай 150 км қашықтықта орналасқан Эстели – қарқынды дамып, жаңаруға ұмтылған қала. Теңіз деңгейінен орташа еңіздігі 844 м (2769 фут) болатын солтүстік-орталық таулы аймақта орналасқандықтан, жылдың көп бөлігінде ыңғайлы климатқа ие. Қаланың айналасы қарағай, емен және жаңғақ ағаштарымен жасылданған таулармен және теңіз деңгейінен 1600 метрге дейін көтерілетін жазықтармен қоршалған, олардың бір бөлігі табиғи қорықтар ретінде қорғалады.
Estelí (esteˈli), officially Villa de San Antonio de Pavia de Estelí is a city and municipality within the Estelí department. It is the 8th largest city in Nicaragua due to the high urbanization of its municipality, at 84.8%, with an urban population of 111,244 (2022 estimate). It is also the 8th largest municipality, and an active commercial center in the north, known as "the Diamond of the Segovia" (this name being created by Oscar Corea Molina in his radio show "Trampolin 43”) and the de facto capital of the north. Located on the Pan American Highway, 150 km north of Managua, Estelí is a fast growing and progressive city. It enjoys a pleasant climate throughout most of the year due to its location in the north central highlands at a mean elevation of 844 m (2769 ft) above sea level. The city is also surrounded by forested mountains of pines, oaks, and walnuts, and plateaus that go up to 1600 m above sea level, some of which are protected as natural reserves.
Тарих
Эстели қаласының алғашқы қонысы 1685 жылы Вилла-Вьежада құрылды. Оны сол кезде пираттардың шабуылдарынан зардап шеккен Нуэва-Сеговиядан қашып келген испандықтардың тобы негіздеді. Вилла-Вьежаның орнына жаңа елді мекен (Сан-Антонио-де-Павия) салынды, одан Эстели қаласы өсіп дамыды. Бүгінде қаланың Вилла-Вьежа аймағында алғашқы шіркеудің іздері сақталған. 1858 жылы қала "бір-бірімен тоғысқан, сол аттас өзені бар шағын жазықтағы кішкентай қала" деп сипатталған. Онда астық шабатын диірмен болған және "жер орташа сапалы бидайға өнімді" екені айтылған. 1920 жылы Эстелиде 8000 тұрғын болған және ол бай және дамып келе жатқан орталық ретінде танымал болған. 1978-1979 жылдары Эстели Сомоза үкіметіне қарсы азаматтық соғыстағы ауыр шайқастардың ошағы болды. Қала режимінің Ұлттық гвардиясымен күшті бомбалауға ұшырады және ФСЛН партизандары тарапынан өртеліп, қаланың көптеген ғимараттары қиратылды. Адам шығыны шамамен 15 000 адамды құрады, олардың көп бөлігі Никарагуаның Тынық мұхитынан келген үкіметке қарсы партизандардың қатысуына байланысты көтеріліске қатысқан деген күдікпен таяуда қырғынға ұшыраған жастар еді. Эстели Театро Монтенегро мен Үкімет сарайы сияқты бірнеше құрылыстарды қалпына келтірді, ал кейбіреулерінде әлі де оқ тесіктері көрінуі мүмкін.
The first settlement of what would become the City of Esteli occurred in Villa Vieja in 1685. It was founded by a group of Spaniards fleeing Nueva Segovia which at that time suffered from pirate attacks. Villa Vieja was then replaced by a new settlement (San Antonio de Pavia) from where the city of Esteli has grown. Today there is evidence of the first church in the Villa Vieja sector of the city. The town is described in 1858 as "a little town in a small plain through which winds the river of the same name " It is described as having a grist mill and that "the country produces considerable wheat of medium quality." Esteli was described in 1920 as having 8,000 inhabitants and as being a rich and growing center. Estelí was the scene of heavy fighting in the civil war against the Somoza government from 1978 to 1979. The city was heavily air bombed by the regime's National Guard and burnt by the FSLN guerrillas, which reduced many of the city's buildings to rubble. The human casualties were around 15,000; many of them were youths massacred on suspicion of being part of the insurrection due to the infiltration of anti government guerillas from the Pacific of Nicaragua whom used the city as a war theater. Estelí rebuilt all but some structures, such as the Teatro Montenegro and the Government Palace, and a few may still show bullet holes.
Экономика және туризм
Эстелидің айналасындағы жер темекі өсіруге өте қолайлы, ал қала 1959 жылғы Куба революциясынан кейін кубалық сигар жасаушылар үшін пана болды. Жүлделі сигарлар Эстелиді әлемдегі ең маңызды сигар өндіруші қалалардың біріне айналдырды. Эстелиде көптеген тіл үйрену мектептері бар. Жақын жердегі табиғи қорықтарға және аймақтың басқа бөліктеріне саяхаттайтын туристерге арналған мейрамханалар мен қонақүйлер қызмет көрсетеді. Аймақтағы табиғи қорықтарға Мирафлор, Тисей Эстансуэла, Лас Брисас Квиабук, Томабу, Тепесомото және Моропотенте кіреді. Дүниежүзілік банк пен Халықаралық қаржы корпорациясының 2008 жылғы муниципалдық рейтингі картасына сәйкес, жылдық «Doing Business» есебін толықтыратын Эстели муниципалитеті Латын Америкасының он еліндегі 143 муниципалитет ішінде құрылыс рұқсатын және муниципалдық жұмыс лицензиясын алу сапасы және тиімділігі бойынша 1-ші және 2-ші орындарды иеленді. Эстели 2007 жылғы муниципалдық рейтингіде 5 елдегі 65 муниципалитет арасында 5-орынды алған болатын.
The land around Estelí is perfect for growing tobacco for use in cigars, and the town became a refuge for Cuban cigar makers after the Cuban Revolution in 1959. Award winning cigars have made Estelí one of the most important cigar producing cities in the world. Estelí also has many language schools. Restaurants and hotels cater to tourists traveling to nearby natural reserves and other parts of the region. Natural Reserves around the area include Miraflor, Tisey Estanzuela, Las Brisas Quiabuc, Tomabú, Tepesomoto, and Moropotente. According to the World Bank and International Finance Corporation's Municipal Scorecard 2008, which complements the annual Doing Business report, the municipality of Estelí ranks 1st and 2nd, out of 143 municipalities in ten Latin American countries, in quality and efficiency to obtain a construction permit and municipal operating license respectively. Esteli has improved its performance from the Municipal Scorecard 2007, where it ranked 5th out of 65 municipalities in five countries.
Инфрақұрылым
Эстелиде елдегі ең жақсы сумен жабдықтау жүйесі бар, халықтың жақында толық қамтылуымен. Канализация жүйесі де кеңінен дамыған. Тарих бойы Эстелиде кем дегенде үш әуежай салынған, бірақ қазірдің күніне ешқайсысы жоқ. Құжатталған алғашқы әуежайлардың бірі 1930 жылдан 1934 жылға дейін TACA компаниясы Сальвадор – Тегусигальпа – Данли – Окотал – Эстели – Манагуа бағытында жолаушылар тасымалын ұйымдастырған кезде, балама әуежай рөлін атқарды. Эстелиден солтүстікке қарай үш шақырым жерде орналасқан Ла Томпсон ауданында екінші әуежай салынды және «Тонсон Корвелл» компаниясы оны Пан-Америка тас жолының бір бөлігін аяқтауға пайдаланды. Үшінші әуежай 1980 жылдары қаланың солтүстік жағында салынды, бірақ қазір сол жерде құрылыс жүргізілген. 1950 жылы Эстелиден Матагальпаға теміржол саласын құру туралы ұсыныс жасалды, бұл қаланы елдің басқа аймақтарымен, соның ішінде Кариб теңізіндегі Принцаполка портымен және Манагуамен байланыстыруға мүмкіндік беретін еді. 1940 жылы Никарагуа теміржолын Эль-Соуседен Эстели арқылы солтүстікке қарай кеңейтуге тырысты. Он үш шақырым теміржол, Рио-Гранде қаласы және теміржол көпірі Акуеспалапа немесе Вильянуэва өзені бойымен Эстелиге дейін теміржол салу мақсатымен салынды, бұл өзендер Квиабук тауларынан бастау алады; алайда, жоба тоқтатылды.
Estelí has the best water supply system in the country with near full population coverage. It also has extensive sewage disposal coverage. At least three airfields have been built in Esteli throughout history, although none exists today. One of the first airfields documented played the role of alternate airport from 1930 to 1934 when TACA established the service to carry passengers with an El Salvador Tegucigalpa Danli Ocotal Esteli Managua route. La Thompson, which is three miles north of Estelí, is where the second airstrip was built and used by a company named "Thonsson Corwell" to help complete a stretch of the Pan American Highway. The third airfield was built in the north end of town in the 1980s but has now been urbanized. In 1950 there was a proposal to create a railroad branch from Esteli to Matagalpa which would eventually connect the city to other parts of the country including Prinzapolka Port in the Caribbean and Managua. In 1940 efforts were made to expand Nicaragua's railroad from El Sauce to the north via Estelí. Thirteen kilometers of rail, the town of Río Grande, and a railroad bridge were built with the intention of taking the rail up to Esteli along the Aquespalapa or Villanueva river, which originates in the Quiabuc mountains; however, the project was abandoned.
Спорт
Эстелиде елдегі ең табысты және танымал футбол клубтарының бірі – "Реал Эстели" орналасқан, оны "Эль Трен дель Норте" ("Солтүстік пойзы") деп атайды. Олар өздерінің үй ойындарын "Estadio Independencia" стадионында өткізеді, бұл атауды Оскар Кореа Молина ойлап тапқан. "Реал Эстели Балонесте" баскетбол командасы Америка баскетбол чемпиондар лигасына қатысады. Сонымен қатар, Эстелиде кәсіби бейсбол командасы да бар, бұл оны елде кәсіби футбол (футбол) және бейсбол командалары бар үш қаланың біріне айналдырады. 1970 жылдары Эстели "Роберто Клементе" бейсбол турниріне қатысып, Порфи Алтамирано және Альберт Уильямс сияқты бұрынғы кәсіби бейсболшылардың көмегімен елдегі ең жақсы бейсбол командаларының біріне ие болды. Эстелиде сондай-ақ Никарагуа велосипед федерациясының мүшесі "Real Estelí Ciclismo" чемпиондық жеңімпаз кәсіби велосипед командасы бар. 2019 жылдың мамыр айында "Реал Эстели" Сальвадордың Сан-Сальвадор қаласында өткен "Europa Tour 2019" велосипед жарысының элиталық тобында бірінші орынды жеңіп алды, бұл жарысты Сальвадор велосипед федерациясы ұйымдастырған болатын. Команда "Мастер В" санатында екінші орынды да иеленді.
Estelí is home to one of the most successful and most popular football clubs in the country, the Real Estelí, nicknamed "El Tren del Norte" ("The Train of the North"). They play their home games at the Estadio Independencia, a name created by Oscar Corea Molina. Real Estelí Baloncesto plays in the Basketball Champions League Americas. It is also home to a professional baseball team, Estelí, which makes it one of only three cities in the country with both a professional football (soccer) and baseball team. During the 1970s, Estelí participated in the "Roberto Clemente" baseball tournament and had one of the best baseball teams in the country with the help of one time big league players like Porfi Altamirano and Albert Williams. Estelí also counts on a championship winning professional cycling team called Real Estelí Ciclismo, which is member of the Cycling Federation of Nicaragua. In May 2019, Real Estelí won first place in the Elite group of the Europa Tour 2019 cycling competition in San Salvador, El Salvador, hosted by the Cycling Federation of El Salvador. The team also won second place in the Master B category.
Гастрономия
Биіктігіне байланысты Эстелиде түндері немесе таңертең суық болады, ал қыста тіпті аяз да болуы мүмкін. Сондықтан, Никарагуаның басқа солтүстік таулы аймақтары сияқты, Эстелидің ас мәдениеті де сиыр еті, жабайы аң, бұзау еті, қоян, қаз, шұжық және альбондига, кесо, рес сияқты қою сорпалардан тұрады. Ахумадо және пиканте сияқты ысталған немесе дәмді ірімшіктер, сондай-ақ дәмді монтукалар, ащы-қышқыл репочеталар және жартылай тәтті гуирилалар сияқты жүгеріден жасалған тағамдар кеңінен қолданылады. Таңертеңгі аста хоризо, қайта қуырылған бұршақ, қышқыл май және үйленген нан жиі дастарқанға қойылады, ал қара кофе – күнінің кез келген уақытындағы сусындардың патшасы. Заңсыз болғамен, кусуса (мөлдір спирттік сусын) да ішіледі, әсіресе қала шеткерлерінде немесе шағын кантиналарда (барларда).
Due to its altitude Estelí can be quite chilly at night or in the morning and even cold in winter. Thus, like all northern mountainous regions of Nicaragua, Estelí's gastronomy consists of a hearty mountain diet of beef, game, veal, rabbit, geese, sausages, and heavy soups like albóndiga, queso, res, etc. There's a high consumption of milk products like smoked or spicy cheeses like ahumado and picante, and regional corn based dishes like delicious montucas, salty sour repochetas, and semi sweet güirilas. For breakfast, chorizo, refried beans, sour cream, and home made style bread are more common and black coffee is the king of drinks any time of the day. Though illegal, cususa (a clear alcoholic drink) is also consumed, especially on the outskirts of the city or in small cantinas (bars).