Кіріспе

Формия (көне Формия) – Италияның Лацио аймағындағы Латина провинциясында орналасқан қала және коммуна. Ол Рим мен Неапольдің арасында, Рим дәуірінде салынған Аппий тас жолының бойында жатыр. Халық саны – 38 095 адам.

Мифология

Мифология бойынша, қала Ластригондықтардың патшасы Посейдонның ұлы Ламуспен негізделген.

Тарих

Формия немесе Формия қаласын аурунци тайпасының итальяндық халқы құрған. Ол тарихта алғаш рет б.з.б. 338 жылы Латын соғыстары кезінде Фонди қаласымен бірге *Civitas sine suffragio* құқығын алғанда айтылған. Ежелгі дәуірде Каиета қаласы да Формия аумағының бір бөлігі болды. Классикалық кезең авторлары оны Формия (Гормия немесе Ормиядан шыққан, оның қолайлы жағажайы үшін) деп атады. Империя дәуірінде ол танымал демалыс орны болды, ал Гораций оны "Мамурра қаласы" деп атады, себебі Мамурраның бай және мәртебелі атқыштар отбасы мұнда үлкен мүдделерге ие болды, соның ішінде жақын маңдағы Джанноладағы вилла иелігі де әлі күнге дейін сақталған. Цицерон да мұнда виллаға ие болды және б.з.б. 43 жылы қала сыртындағы Аппий жолында өлтірілді. Оның мазары бүгінде шағын туристік орын. Қала сонымен қатар 303 жыл шамасында Диоклетианның қуғыны кезінде Әйетті Эразмның шейіт болған жері болды. Кейіннен Әйетті Эразм теңізшілердің қамқоршысы – Әйетті Елмо деп те аталатын болды. Нолалық Паулин мен Терезия 408 жылы Жасыл жексенбіде Римді аралап келген соң Нолаға қайта оралатын жолда Формияда тоқтады. Олар мұнда оларға арналған Августинның 95-ші хатын оқыды. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін қала варварлардың шабуылына ұшырады, ал халқы жақын төбедегі екі бөлек қалашыққа көшіп кетті, олар Гаета билігінде болды. Анжу әулетінен шыққан Карл II теңіз жағасындағы Мола-ди-Гаета қалашығына бекініс салды. Екінші қалашық Кастеллоне деп аталды, ол 14 ғасырдың ортасында Фонди графы Онорато I Каетани салған қамалдан атын алды. Екі ауыл 1863 жылы Формия деген атпен қайта біріктірілді. Біріккен қала 1943-1944 жылдары бомбалау және Анцио шайқасында ауыр зақымдарға ұшырады.

География

Формия Тиррен теңізінде, Лационың оңтүстігінде, Гаета қаласына жақын және Кампания облысының шекарасына іргелес орналасқан. Бұл муниципалитет Эсперия (FR), Гаета, Итри, Минтурно және Спиньо Сатурниямен шектеседі. Оның құрамына Кастеллонорато, Джанола Санто Джанни, Маранола, Пенитро және Тривио елді мекендері (frazioni) кіреді.

Спорт

Формия – 1955 жылы құрылған Италия Ұлттық Олимпиада комитетінің Ұлттық жеңіл атлетика мектебінің орналасқан жері. Пиетро Меннеа және Джузеппе Гибилиско сияқты спортшылар осы жерде жаттықты. Формия түрлі велосипедтік жарыстардың да орталығы болып табылады: жол велосипеді және тау велосипеді. Бұл Гаета мен Формиядағы парктерге – Монте-Орландо паркіне, Ривьера-ди-Улисса аймақтық паркіне, Монти-Аурунчи табиғи паркіне және Ескі тас жол арқылы Римге саяхаттарға мүмкіндік береді. Формияда сонымен қатар су спортының түрлері де бар: желкендеу және виндсерфинг.

Көлік

Формияның өзі Лационың оңтүстігіндегі маңызды көлік түйіндерінің бірі болып табылады. Рим–Формия–Неаполь темір жолы Формия-Гаета теміржол стансасы арқылы өтеді, одан келушілер мен тұрғындар автобуспен Гаета, Минтурно, Спиньо және басқа да жергілікті қалаларға қатынай алады. Формиядан Понза, Иския және Вентотень аралдарына паромдар мен гидрофойлдар жүзеді.