Кіріспе

Америкалық өнертапқыш

NOTOC

Джеймс Альберт Бонсак (9 қазан 1859 – 1 маусым 1924) – 1880 жылы темекіні орау машинасының алғашқы нұсқасын жасап, келесі жылы патент алған американдық өнертапқыш.

Ерте өмір

Джеймс А. Бонсак Вирджиния штатының шығыс Роанок округінде дүниеге келген. Оның әкесі Джейкоб Бонсак жүн тоқу фабрикасының иесі болған, сол жерде Джеймс өнеркәсіптік машиналармен танысқан. 1878 жылы ол Лютерандық Роанок колледжіне қабылданды, бірақ темекі орағыш машинаны жобалаумен айналысу үшін оқудан бас тартты. Сәтті прототип құрап, өнертабысына патент алғаннан кейін, 1883 жылдың 27 наурызында Вирджиниядағы «Бонсак Машина Компаниясын» тіркеді. 1870 жылдарға қарай қолмен жасалатын баяу өндіріс процесі – шебер темекі ораушысы минутына орташа есеппен шамамен төрт темекі ғана шығара алатын – сұранысты қанағаттандыруға жеткіліксіз болды. 1875 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы «Аллен және Гинтер» компаниясы темекі орағыш машинаны ойлап тапқан адамға 75 000 доллар (қазіргі шақта шамамен миллион теңгеден астам) сыйлық ұсынды. Бонсак бұл шақыруды қабылдап, колледжді тастап, мұндай машина жасауға уақытын арнады. (1881 жылдың 4 қазанынан бастап). «Аллен және Гинтер» компаниясы Бонсак машинасына тапсырыс бергенімен, оны тез қабылдамады, себебі сыйлық ақшасын сақтап қалғысы келді және тұтынушылар машинамен жасалған өнімге наразы болады деп қорқыды. Бонсактың темекі өнеркәсібіндегі кәсіпкер Джеймс Бьюкенен Дьюкпен серіктестігі өнертабысты толыққанды коммерциялық пайдалануға мүмкіндік берді, ол 10 сағат ішінде 120 000 темекі шығара алды. Дьюк 1884 жылы «Бонсак Машина Компаниясымен» келісім жасады. Дьюк өзінің жалға алған екі «Бонсак» машинасымен барлық темекіні өндіруге келісті, ал Бонсак Дьюктің мың темекіге төлейтін авторлық төлемдерін 0,30 доллардан 0,20 долларға дейін төмендетті. Дьюк сондай-ақ Бонсактың механиктерінің бірін жұмысқа алды, нәтижесінде оның машиналары бәсекелестеріне қарағанда аз бұзылды. Бұл құпия келісім Дьюктің бәсекелестеріне қарағанда артықшылыққа ие болуына әкелді; ол басқалардан гөрі бағаны одан да төмендетуге қабілетті болды. Бонсактың машинасы соншалықты тиімді болды, 1888 жылға қарай Дьюк компанияның барлық темекі ораушыларын жұмыстан босатты, олардың орнын Бонсак машинасы басты.

Мұра

Вирджиния штатындағы Роанок округіне қарасты Бонсак елді мекені, Роанок пен Бедфорд арасындағы 460-шы тас жол бойында орналасқан бұл қалада тұрған Джеймс Бонсак есімімен аталыпты.