"Уинчестер 73" фильмі: Батыс жанрының классикасы

Кіріспе

1950 жылы Энтони Маннның түсірген фильмі
Фильм

«Винчестер '73» – 1950 жылғы Энтони Манн режиссерлік еткен, Джеймс Стюарт, Шелли Винтерс, Дэн Дюрия және Стивен МакНэлли бас рөлдерде ойнаған американдық батыс фильм-нуары. Борден Чейз және Роберт Л. Ричардс жазған бұл фильм 1876 жылы Батыс аймағындағы танымал орындарда түсірілген. Фильмде бір иесінен екіншісіне ауысып отыратын бағалы мылтықтың тағдыры және кісі өлтірген қашқынды іздеген ковбойдың жолы баяндалады. Бұл Энтони Манн мен Джеймс Стюарттың батыс жанрындағы алғашқы бірлескен жұмысы, олар бірге түсірген сегіз фильмнің біріншісі. Фильм қара-ақ түспен түсірілген. Сонымен қатар, актердің түсімнен үлес алуымен төленген алғашқы фильм де осы, бұл практика кейін «үлес» деп аталады. Фильмдегі қосалқы рөлдерде Рок Хадсон үнді миссиясының өкілін, ал Тони Кертис қамалдан қоршауға түскен әскердің сарбазын сомдады, екеуі де мансаптарының басындағы актерлер. Фильм Америка жазушылар гильдиясының «Ең жақсы американдық батыс фильмі» номинациясына ие болды. 2015 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызға ие» деп танып, Ұлттық кино қорына енгізді.

Сюжет

Лин МакАдам мен Фрэнки Уилсон Линнің жеке есебі бар Голландиялық Генри Браунды іздеп жүр. Олар оны Канзас штатының Додж-Ситидегі салоннан табады, бірақ шериф Уайатт Ерптің қатысуына байланысты төбелесе алмайды. Лин қаладағы жүз жылдық атыс сайысына 1873 жылғы Винчестер мылтығын жеңіп алу үшін қатысады. Лин жеңіске жетіп, пансиондағы бөлмесіне барып, жинауға кіріседі. Сол жерде Датч оған тұзақ құрып, мылтықты ұрлап, екі серігімен бірге қашып кетеді. Рикердің барына келгенде, олар түпкілікті американдық саудагер Джо Ламонтты кездестіреді, ол сыйлық Винчестерді көріп, оны иеленуді шешеді. Ол қару-жарақ пен оқ-дәрінің бағасын соншалықты көтереді, Датч пен оның адамдары сатып алуға шамасы келмейді. Датчтың жалғыз мүмкіндігі – мылтықты Ламонттың үш жүз долларына алтынмен және олар таңдайтын қарулармен айырбастау. Датч келісім жасап, Ламонтқа қарсы покерде үш жүзді ойнатып, мылтықты қайтаруға тырысады, бірақ жеңіледі. Ламонт қаруларын алып, американдық сатып алушылармен кездеседі, бірақ олардың басшысы Жас Бұқа сыйлық Винчестерді артық көреді. Ламонт оны сатудан бас тартқанда, оны тонап, бас сүйегін шешеді. Осы уақытта бұрынғы салон қызы Лола күйеуі Стив Миллермен бірге жаңа үйіне барады. Жас Бұқа мен оның жауынгерлері қуып келгенде, олар қашып құтыла алмайтынын түсінеді. Стив қорқып, атына мініп, көмек іздеуге кетеді. Алдынан әскерлердің кішкентай лагерін көреді. Содан кейін ол Лолаға қайтып оралып, бірге сарбаздар лагеріне жетеді. Лин мен Уилсон да сол күні сол американдықтардың қуып келген лагеріне кіреді. Әскерлер бұл аймаққа жаңа келген. Лин олардың сержантына американдықтармен күресу тактикасы туралы кеңес береді және ертеңгі таңда күтілетін шабуылға дайындалады. Жас Бұқаның қаза болған қатал шайқастан кейін американдықтар кетеді, ал Лин мен Биік Пида Голландты іздеуді жалғастыру үшін кетеді. Олар білмей, Жас Бұқа құлаған жерінен өткен сыйлық Винчестерді тастап кеткен. Оны әскердің сарбазы тауып алып, сержант Стивке береді. Стив пен Лола Джеймсонның үйіне жетеді, ол енді олардікі болады. Ол Лоланың Джеймисондармен бірге қалуын қалайды, ал ол заңнан тыс Уако Джонни Динмен кездесуге барады, бірақ Уако мен оның адамдары күтпеген жерден келеді, үйді қоршаған отрядтың қуып келгенінен кейін. Уако сыйлық Винчестерді көргенде, оны да иеленгісі келеді. Ол Стивті атысқа шақырып, өлтіреді. Уако мен Лола отрядтан қашып, Датчтың жасырынған жеріне барады. Датч мылтықтың өзіне тиесілі екенін айтып, Уаконы оны қайтаруға мәжбүрлейді. Топ Техас штатының Таскоза қаласына тонау үшін барады. Оларға Лин мен Уилсон қосылады. Уако Линды өлтіруге тырысады, ал олардың айналасында тонау дөңгелегі бұзылып, Лола жараланады. Уилсон Лолаға Датчтың Линнің ағасы екенін және Датчтың банк пен дилижансты тонағанын және жасырынуды үміттеніп, отбасылық үйіне оралғанын айтады. Әкесі көмектесуден бас тартқанда, Датч оған артынан оқ атып, Лин кек алуға ант етеді. Лин Датчпен тасты төбеде кездеседі және оны нағыз атымен, Мэтьюмен шақырады. Олар төбеде атысады, Лин оны өлтіріп, Винчестерді қайтарып алады.

Lin McAdam and Frankie Wilson are searching for Dutch Henry Brown, with whom Lin has a personal score to settle. They find him in a saloon in Dodge City, Kansas, but cannot fight due to the presence of Sheriff Wyatt Earp. Lin enters the town's Centennial shooting contest for a prized Winchester 1873 rifle. Lin wins and goes to his room at the boarding house to pack. There, Dutch ambushes him, steals the rifle, and rides away with two cohorts. Arriving at Riker's Bar, they find Native American trader Joe Lamont, who sees the prize Winchester and becomes determined to own it. He raises the price of his guns and ammunition supply so high that Dutch and his men cannot afford to buy any. Dutch's only option is to trade the rifle for Lamont's three hundred dollars in gold plus their pick of weapons. Dutch makes the trade and tries to get the rifle back by gambling the three hundred in a poker game against Lamont, but loses. Lamont takes his guns to meet Native American buyers, but their leader Young Bull prefers the prize Winchester. When Lamont refuses to sell it, he is robbed and scalped. Meanwhile, former saloon girl Lola is in a wagon with her fiancé Steve Miller traveling toward a new home. Pursued by Young Bull and his warriors, they realize that they will not be able to outrun them. Panicking, Steve jumps on his horse and rides off to find help. Not far ahead, Steve sees a small encampment of soldiers. He then races back for Lola and together they make it into the soldiers' camp. Lin and Wilson, chased by the same Native Americans, also ride into the encampment that night. The soldiers are new to the territory. Lin gives their sergeant tactical advice on fighting Native Americans and they prepare for an attack expected early the next morning. After a fierce battle in which Young Bull is killed, the Native Americans leave, while Lin and High Spade depart to continue searching for Dutch. Unknowingly, they ride past the prize Winchester where Young Bull had dropped it when he fell. It is found by a trooper and the Sergeant gives it to Steve. Steve and Lola reach the Jameson house, which is set to become theirs. He wants her to stay with the Jamesons while he goes to meet outlaw Waco Johnny Dean, but Waco and his men arrive unexpectedly, chased by a posse that surrounds the house. Once Waco sees the prize Winchester, he too covets it. He provokes Steve into a gunfight and kills him. Waco and Lola escape the posse and ride to Dutch's hideout. Dutch claims the rifle is his and forces Waco to return it. The gang goes to Tascosa, Texas to commit a robbery. They are joined by Lin and Wilson. Waco attempts to shoot Lin and is killed, while around them the robbery goes awry and Lola is wounded. Wilson reveals to Lola that Dutch is Lin's brother and that Dutch had robbed a bank and a stagecoach and returned to the family home hoping to hide out. When their father refused to help him, Dutch shot him in the back and Lin has sworn revenge. Lin confronts Dutch on a rocky hill and calls him by his real name, Matthew. They shoot it out on the hill, and Lin kills him, reclaiming the Winchester.

Өндіріс

Фильмді бастапқыда Фриц Ланг режиссерлемек болған, бірақ Universal Лангтың өзінің Diana Productions компаниясы арқылы фильмді өндіруін қаламады. Лангтың идеясы – мылтық Стюарт кейіпкерінің жалғыз күш көзі және өмір сүрудің жалғыз себебі болуы керек еді, сондықтан мылтықты іздеу өмір мен өлім мәселесіне айналуы тиіс болған. Ланг жобадан шеттескен соң Universal фильмді өзі өндірді, режиссураны Стюарттың таңдауымен (ол The Furies фильмін ұнатқан) Энтони Манн жүзеге асырды. Манн Борден Чейске сценарийді қайта жазуды тапсырды, осылайша мылтық түрлі адамдардың арасында дау тудыратын нәрсеге айналды. Манн былай деді: "Мен бұл жобаны ұнатпадым, тіпті Винчестерді де ұнатпадым. Бұл Лангтың нұсқасы еді. Мен Metro-да жұмыс істедім, барлығы мені фильм түсіруге қысым жасады, мен де: «Егер маған оны толыққанды қайта жазуға рұқсат берсеңіздер, түсіргім келеді» дедім. Маған жаңа автор, жаңа нәрселер керек, мен бұл жобаны бұрынғы қалпында қаламаймын». Соңғы кездесулерден кейін олар маған оны жасай алатыныма келісті, мен Борден Чейсті шақырып, сценарийді бастапқыдан жаңарттық, ол күннен-күнге дамыды". Стюарт Universal International үшін Харви фильмін түсіргісі келді, бірақ студия оның қалаған 200 000 долларлық жалақысын (қазіргі шақтағы ақшамен) төлей алмағандықтан, студия басшысы Уильям Гоц Стюартқа Харви мен Винчестер '73 фильмдерін түсіруге, пайданың белгілі бір пайызын алу шартымен келісім жасауды ұсынды, бұл пайда кейбір уақыт аралығында және жеке төлемге қарағанда төмен салық ставкаларымен бөлінетін болды. Стюарттың сол кездегі агенті Лью Вассерман клиентіне фильмнің күтпеген табысынан 50 пайыз пайда, соңында 600 000 доллар алуға қол жеткізді. Стюарттың келісімі оған режиссер мен қосымша актерлерді бақылауға мүмкіндік берді. Бүгінгі таңдағы деректер бойынша, дыбыс дәуірінде киноактер алғаш рет фильмнің кірісінің бір бөлігін еңбекақысы ретінде алғандығы расталды, бұл практика қазір "үлес" деп аталады.

Кастинг

Стюарт Лин МакАдам рөліне қасты болған еді және ол нағыз батыс адамындай көрінуі үшін мылтықпен жаттығуға көп уақыт жұмсады. Манн кейінірек айтқандай, "[Стюарт] қолына Винчестер мылтығын ұстап, көшеде келе жатқанда керемет көрінді. Ол қару атуда да өте жақсы болды. Ол мұқият оқыды, тырысты. Оның еңбек еткен саусақтары шикі болған. Осындай нәрселер фильмді шынайы етуге, оған шынайылық сезімін беруге көмектесті". Винчестер компаниясының шебер мергені Херб Парсонс фильмдегі қажетті трюктерді орындап, Стюарттың жаттығуына көмектесті. Шелли Винтерс би залының қызы рөліне шақырылды. Винтерс фильмді түсінбеді, сондай-ақ оның рөлін де бағаламады, "Міне, мынада барлық еркектер әдемі сары шашты мен сияқты қызды іздеудің орнына осы ескі мылтықты алуға тырысып жатыр. Бұл картинаның құндылықтары туралы не білдіреді? Егер мен осы фильмде болмасам, ешкім байқамас еді" деді. Уайетт Эрп рөлі Уилл Гирге берілді, ол бұл рөлге дұрыс таңдалмағанын сезінген жалғыз адам емес еді. Миллард Митчелл "Жоғарғы пика" Фрэнки Уилсон рөлін сомдады. Сол жылы Митчелл Грегори Пекпен бірге "Оқшы" фильмінде ойнады. Ол Стюарт Манннің тағы бір вестернінде, "Жылаңаш шұғыла" (1953) фильмінде қарт алтын іздеуші рөлінде пайда болды. Джей С. Флиппен кавалерия сержанты Уилкс рөлінде ойнады. Ол сондай-ақ екінші Стюарт Маннның вестерні "Өзеннің иілімі" (1952) фильмінде, Рок Хадсонмен бірге, ол "Винчестер 73" фильмінде тума американдық рөлінде көрінді. Стюарт пен Манннің бірлескен жұмысы Стюарт үшін жаңа бейне жасады, ол бұрынғыдан да зор, көңілі тоңған, бірақ әлі де жағымды болды.

Қабылдау

Фильмнің жарық көруіне байланысты өткізілген жарнамалық науқан аясында Universal Pictures журналдарға жарнама орналастырып, "Мыңнан бір" модельді 1873 жылғы Винчестер мылтығының сирек қалғандарын іздеу үшін байқау ұйымдастырды. Бұл көптеген бұрын белгісіз болған түпнұсқа мылтықтарды әйгілеуге және антикалық қару коллекциялау саласына қоғамның қызығушылығын арттыруға себеп болды. Байқау жеңімпазы сол кезде өндірістен тыс болған 1873 модельдік мылтық орнына жаңа 1894 модельді Винчестер мылтығын алды. Фильм қаржылық тұрғыдан сәтті болып, көп пайда әкелді. Одан бері ол Батыс жанрының классикасы ретінде танылып, Джеймс Стюарт туралы халықтың пікірін өзгертуге ықпал етті. Заманауи сыншылардың пікірі жоғары. The Telegraph газетіне жазған Мартин Чилтон фильмге 5 жұлдыз беріп, оны "Батыс шедеврлерінің біріншісі" деп атады. Rotten Tomatoes сайтындағы 27 рецензия бойынша фильм 100% рейтингке ие, ал орташа бағасы 8.5/10 құрайды.

Құрметтер

Фильм Америка жазушылар гильдиясының сыйлығына «Ең жақсы жазылған американдық вестерн» номинациясы бойынша ұсынылды. 2015 жылы АҚШ Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық тұрғыдан маңызды» деп танып, Ұлттық кино реестріне енгізіп сақтауға алды.

Қайта жасау

1967 жылы "Винчестер '73" телефильм ретінде қайта түсірілді, онда Том Трайон, Джон Саксон, Дэн Дюрия, Джон Дрю Бэрримор, Джоан Блонделл, Джон Дехнер және Пол Фикс рөлдерін сомдады. Режиссерлік жұмысын Гершель Догерти жасады, операторлық жұмысты Бад Такерри атқарды.