Кіріспе

Толқынды судың қысқа мерзіміндегі тоқтау кезеңі

Толқын тоқтауы немесе судың тоқтау уақыты – бұл толқынды судың қысқа мерзімі, онда су толығымен тыныш болады және толқын ағынының қозғалысы ешқайсы жаққа болмайды. Бұл толқын ағынының бағыты өзгермес бұрын пайда болады. Судың тоқтау уақытын теңіз атласын немесе теңіз картасындағы толқын алмасу туралы ақпаратты пайдалана отырып бағалауға болады. Судың тоқтау уақыты, әсіресе тар суларда, жоғары және төмен толқын кезінде болмайды, ал Primera Angostura сияқты кейбір аймақтарда су деңгейі көтеріле бастағаннан кейін судың төмендеуі үш сағатқа дейін созылуы мүмкін. Сол сияқты, су тасқыны судың төмендеуі басталғаннан кейін үш сағатқа дейін созылуы мүмкін. 1884 жылы Торнтон Лекки осы құбылысты теңізге тар ауыз арқылы қосылған шексіз көлемдегі ішкі бассейнмен түсіндірді. Бассейн деңгейі әрқашан орташа теңіз деңгейінде болғандықтан, ауыздағы су тасқыны жартылай толқын кезінде басталады, ал оның жылдамдығы судың жоғары кезінде ең жоғары болады, ал ең күшті су төмендеуі керісінше, төмен толқын кезінде болады.

Теңізшілер үшін әсері

Суға түсушілер үшін ағынның болмауы жүзуге кеткен күшті азайтады және кемеден немесе жағалаудан алыстап кету қаупін төмендетеді. Жоғары толқыннан кейін ағын басылғанда су астындағы көріну жақсарады, себебі бұрынғы толқын таза су әкеледі. Ал, төмен толқыннан кейін көріну нашарлайды, өйткені су ағысы лай, тұнба және басқа да бөлшектерді алып кетеді. Қауіпті ағындары мен толықтары бар аймақтарда суға түсуді ағын басылған кезде жоспарлау қалыпты жағдай. Кез келген кеме үшін қолайлы ағын, судың берілген жылдамдығында кеменің түбімен қозғалу жылдамдығын арттырады. Ағын басылғанда қиын арналарды жүзу де қауіпсіз, себебі кез келген ағын кемені арнадан шығарып, қауіпке ұшыратуы мүмкін.

Бірлескен тасқын ағысы мен ағысы

Көптеген жерлерде, толқын ағындарынан өзге, бір бағыттағы ағын қарама-қарсы бағыттағы ағыннан күштірек болып, алты сағаттан кейін ұзаққа созылуы мүмкін. Осы ағын күшінің өзгеруі ағынның қайта бағытталу уақытын да өзгертеді, соның салдарынан ағынның тоқтаған уақыты мен ұзақтығы да өзгереді. Желдің күші де толқын биіктігіне тікелей әсер етеді, ал толқын биіктігі мен атмосфералық қысым арасындағы кері байланыс жақсы зерттелген (қысымның әр 1 мб өзгеруіне теңіз деңгейі 1 см өзгереді), сондай-ақ, белгілі бір жердегі ағынның тоқтаған уақыты сол жердегі толқын биіктігіне кері пропорционалды.

Қате түсініктер

Ауысқан су – жиі дұрыс қолданылмайтын термин, көбінесе екі қарама-қарсы ағын арасындағы тепе-теңдік кезеңін сипаттау үшін қолданылады, бірақ шындығында су тыныш емес, керісінше, үлкен күшпен қозғалады. Екі бағытта да ағын болмауы мүмкін, бірақ көптеген айналымдар пайда болуы мүмкін. Бұл судың тыныш делінетін кезеңі жоғары су алдында, таяды кезінде пайда болғандықтан, ағыстың бағыты өзгергеннен кейін де таяды жалғасуы мүмкін. Сол сияқты, төмен судан кейін, таяды кезінде пайда болғандықтан, төмен су кезеңінде де таяды көтерілуі мүмкін. Мұндай жағдайлар көбінесе өзен сағаларында немесе екі жағынан ашық тұйықтарда кездеседі, мұнда кіреберістерінің физикалық ерекшеліктері айқын түрде әртүрлі болады. Мысалдарға Австралияның Виктория штатындағы Порт-Филип шығанағына кіреберісіндегі Непеан және Лонсдейл мүйістері арасындағы Рип; Англси мен Уэльс арасындағы Менай бұғазы; немесе Жерорта теңізіне кіреберісіндегі Гибралтар бұғазы жатады. "Ауысқан су" сөзі үңгірлердегі процесті сипаттау үшін де дұрыс емес қолданылуы мүмкін. Бұл өзен үңгірі немесе флювиокарст су тасқыны кезінде толығымен суға толғанда болады. "Ауысқан су" мен "таядының тұруы" арасында айырмашылық бар. "Таядының тұруы" – таяды деңгейінің ең жоғары немесе ең төменгі нүктеде тоқталуы (яғни сол сәтте көтерілмейді немесе төмендемейді).

Жауын-шашыннан аулақ болу

Кейбір жерлерде ерекше тасқын сипаттамалары бар, мысалы, Оңтүстік Австралиядағы Gulf St Vincent шығанағында, онда негізгі жарты тәуліктік тасқын компоненттерінің амплитудалары шамамен бірдей. Неап-теңіз кезінде жарты тәуліктік тасқын іс жүзінде болмайды, нәтижесінде "алшақтық тасқыны" деп аталатын құбылыс – судың тоқтау кезеңі бір күнге созылады – айына екі рет орын алады; бұл әсер күн мен түн теңелу кезінде күшейеді, онда күндізгі компонент те жоғалып, 2-3 күндік су тоқтау кезеңіне әкеледі.