Кіріспе

Электрохимиядағы физикалық заң

Электрохимияда Нернст теңдеуі – реакцияның (жартылай жасушалық немесе толық жасушалық реакция) стандартты электродтық потенциалы, абсолюттік температура, тотығу-тотықсыздану реакциясына қатысатын электрондардың саны және редукция мен окистенуге ұшыраған химиялық түрлердің белсенділігі (көбінесе концентрациямен жуықталады) бойынша реакцияның редукциялық потенциалын есептеуге мүмкіндік беретін химиялық термодинамикалық қатынас. Бұл теңдеуді жасаған неміс физикалық химигі Вальтер Нернсттің құрметіне аталған.

Жылу кернеуі

Бөлме температурасында (25 °C) жылу кернеуі шамамен 25,693 мВ құрайды. Нернст теңдеуі көбінесе табиғи логарифмдердің орнына 10-дық логарифмдер (яғни, ортақ логарифмдер) түрінде беріледі, онда ол былай жазылады:

мұнда λ = ln(10) ≈ 2.3026 және λVT ≈ 0.05916 Вольт.

Ресми стандартты азайту әлеуеттеріне әсер ететін негізгі факторлар

Биохимиялық немесе биологиялық процестердегі формальды редукция потенциалына ең көп әсер ететін фактор көбінесе pH болып табылады. Формальды редукция потенциалының шамамен мәнін анықтау үшін, алғашқы жуықтауда иондық күшке байланысты белсенділік коэффициенттерінің өзгеруін ескермей, Нернст теңдеуін қолдану қажет, бұл ретте байланысты pH функциясы түрінде көрсетуге ерекше назар бөлу керек. Екінші фактор – Нернст теңдеуінде ескерілетін концентрациялардың мәні. Биохимиялық реакцияның формальды редукция потенциалын анықтау үшін pH мәні, концентрация мәндері және белсенділік коэффициенттері туралы жасалған болжамдар әрқашан нақты көрсетілуі тиіс. Екі немесе одан көп формальды редукция потенциалын қолданғанда немесе салыстырғанда, олардың өзара үйлесімді болуы қажет. Әртүрлі келісімдерге немесе шамалауларға (яғни, әртүрлі негізгі болжамдарға) сүйенген әртүрлі дерек көздерін араластырғанда қиындықтар туындауы мүмкін. Органикалық емес және биологиялық процестердің шекарасында жұмыс істегенде (мысалы, геохимиядағы абиотикалық және биотикалық процестерді салыстырғанда, жүйеде микробиологиялық белсенділік те болуы мүмкін), SHE (pH = 0) бойынша стандартты редукция потенциалын және формальды редукция потенциалын (pH = 7) қасақана тікелей араластырмауға көңіл бөлу керек. Анықтамалар нақты айқындалып, қатаң бақылануы тиіс, әсіресе дерек көздері әртүрлі болса және әртүрлі салалардан алынған болса (мысалы, классикалық электрохимия және микробиология оқулықтарынан деректерді таңдап, олар негізделген әртүрлі конвенцияларды ескермей араластыру).

Биологиядағы қолдануы

Биохимия және микробиологиядағы маңызды тотығу-тотықсыздану реакцияларынан өзге, Нернст теңдеуі физиологияда да жасуша мембранасының бір типті ионға қатысты электр потенциалын есептеу үшін қолданылады. Ол қышқылдың диссоциациялық тұрақтысымен байланыстырылуы мүмкін.

Nernst әлеуетті

Нернст теңдеуі мембрана арқылы z зарядты ионның потенциалын есептеу үшін қолданылғанда физиологиялық маңызы бар. Бұл потенциал ионның жасуша ішіндегі және сыртындағы концентрациясы арқылы анықталады:

Мембрана термодинамикалық тепе-теңдікте болғанда (яғни иондардың жалқы ағыны болмағанда) және жасуша тек бір ионға ғана өткізгіш болса, мембрана потенциалы сол ион үшін Нернст потенциалына тең болуы тиіс.

Шектеулер

Сұйытылған ерітінділерде Нернст теңдеуін концентрациялар арқылы тікелей өрнектеуге болады (өйткені белсенділік коэффициенттері бірлікке жақын). Бірақ жоғары концентрацияларда иондардың нақты белсенділіктері қолданылуы тиіс. Бұл Нернст теңдеуін қолдануды қиындатады, себебі иондардың идеалды емес белсенділіктерін бағалау көбінесе эксперименттік өлшемдерді талап етеді. Нернст теңдеуі электрод арқылы таза ток ағыны болмаған жағдайда ғана қолданылады. Электрод бетіндегі иондардың белсенділігі ток ағыны болғанда өзгереді, сондай-ақ өлшенген потенциалға қосымша кернеу және кедергілік шығындары әсер етеді. Потенциалды анықтайтын иондардың өте төмен концентрациясында Нернст теңдеуімен есептелген потенциал ±∞-қа жуықтап келеді. Бұл физикалық мағынасы жоқ, өйткені мұндай жағдайларда алмасу тогының тығыздығы өте төмен болады және Нернст теңдеуінің орындалуы үшін қажетті термодинамикалық тепе-теңдік болуы мүмкін емес. Мұндай жағдайда электрод теңгерімсіз деп аталады. Басқа да факторлар жүйенің электрохимиялық қасиеттерін бақылауға бейім, мысалы, еріткіштелген электронның электр энергиясын беруге және электродтық тепе-теңдікке қатысуы, бұл мәселелерді Александр Фрумкин, Б. Дамаскин, Серхио Трасатти және т.б. зерттеген.

Потенциалдың уақытқа тәуелділігі

Уақытқа тәуелділіктің формуласын Карогланов белгілеген.

Басқа ғылыми салалардағы маңызы

Нернст теңдеуі суық термоядролық синтез туралы ғылыми дау-дамайға қатысты. Флейшманн мен Понс суық синтез болуы мүмкін деп мәлімдеп, ауыр су электролиз жасушасына батырылған палладий катодының металл кристалдық торшасының ішінде 1027 атмосфераға дейін қысым тууы мүмкін екенін есептеп шығарды, бұл өздігінен ядролық синтезді тудыруға жеткілікті қысым. Бірақ шындығында, тек 10 000–20 000 атмосфераға қол жеткізілді. Американ физигі Джон Р. Хуизенга олардың бастапқы есептеулері Нернст теңдеуін қате түсінуден туындағанын айтты. Ол Pd–Zr қорытпалары туралы жарияланымға сілтеме жасады. Нернст теңдеуі екі тотығу-тотықсыздану жүйесі арасындағы реакцияның шамасын есептеуге мүмкіндік береді және мысалы, нақты бір реакция толығымен аяқталады ма, әлде аяқталмайды ма, дегенді бағалау үшін қолданылуы мүмкін. Химиялық тепе-теңдікте екі жарты жасушаның электр қозғалтқыш күштері (ЭҚК) тең болады. Бұл реакцияның тепе-теңдік тұрақтысы K-ын және реакцияның шамасын есептеуге мүмкіндік береді.