Ленинград ісі: Сталиндық қуғын-сүргін мен саяси жалажалдау

Кіріспе

Ленинград ісі (Ленинградское дело, Leningradskoye delo) – 1940 жылдардың соңы – 1950 жылдардың басында Иосиф Сталиннің Ленинградтағы бірқатар көрнекті шенеуніктерді және Бүкілодақтық Коммунистік партиясы (большевиктер) мүшелерін мемлекетке қарсы сатқындық және қалада советтікке қарсы, орыс ұлтшылдығына негізделген ұйым құру ниетімен айыптау үшін жасалған қылмыстық істердің жиынтығы. Бұл Ленинград қоршауынан кейін болды, соғыстың жеңіспен аяқталуы қала әкіміне, оның орынбасарларына және нацистік Германия күштерін қаладан шығарған басқа да адамдарға КСРО бойынша батырлар ретінде үлкен даңқ мен қолдау әкелді.

Кіріспе

Мәскеу мен Ленинград Кеңес Одағындағы екі бәсекелес билік орталығы болды. Зерттеушілер Ленинградты қоршау кезінде қала басшылары Мәскеуден салыстырмалы түрде тәуелсіз болды. Бұл, Мәскеудің федералды бюджетін Ленинградтағы бизнес дамуына жұмсау схемасы ретінде қате көрсетілді, бірақ мұндай жәрмеңкенің бюджеті мен экономикасы қалыпты және заңды болып, Мемлекеттік жоспарлау комиссиясы мен КСРО үкіметімен бекітілген. Басқа айыптаулардың ішінде Кузнецов, Попков және басқалар Ленинградтың Ресейдің бұрынғы астанасы ретіндегі тарихи және саяси маңыздылығын қайта жандандыруға тырысқандықтары, осылайша Мәскеуге бағытталған коммунистік үкіметпен бәсекелескендері айтылды. Алғашқы айыптаушы – Сталиннің бірінші орынбасары Георгий Маленков. Кейін Коммунистік партия ресми айыптаулар жасады, оған Маленков, Хрущев және Лаврентий Берия қол қойды. Ленинград қалалық және облыстық әкімшіліктерінен екі мыңнан астам адам тұтқындалды. Сонымен қатар, көптеген өнеркәсіптік басшылар, ғалымдар мен университет профессорлары ұсталды. Ленинградтың қалалық және облыстық билік орындарына Сталинге адал коммунистер Мәскеуден жылдам орналастырылды. Мәскеуде және КСРО-ның басқа қалаларында бірнеше маңызды саясаткерлер тұтқындалды. Бірінші сот процесінің нәтижесінде 1950 жылдың 30 қыркүйегінде Николай Вознесенский (Госплан төрағасы), Михаил Родионов (РСФСР Министрлер Кеңесінің төрағасы), Алексей Кузнецов, Петр Попков, Я. Ф. Капустин және П. Г. Лазутин «Ленинградтағы бекітілмеген іскерлік үшін» Кеңес мемлекетінің бюджетін жымқыру туралы жалған айыптаулар бойынша өлім жазасына кесілді, бұл Кеңес үкіметіне қарсы жасалған сатқындық ретінде қарастырылды. Сотталғандардың кейбіреулері жеке Ресей коммунистік партиясын құруға ұмтылғандары үшін ресейлік шовинизммен айыпталды. Ленинградтың 200-ден астам шенеунігі 10 жылдан 25 жылға дейін түрмеге кесілді. Олардың отбасылары ірі қалаларда тұру және жұмыс істеу құқығынан айырылды, осылайша олардың өмірі Сібір және елдің басқа да шалғай аймақтарымен шектелді. Ленинградтың 2000-ға жуық қоғам қайраткерлері қызметтерінен босатылып, қаладан қуылды, осылайша үйлері мен мүлкінен айырылды. Олардың барлығы, туыстарымен бірге, қуғынға ұшырады. Қаланың қоғамдық өміріне тірек болған беделді зиялылар, ғалымдар, жазушылар мен педагогтар қуғынға ұшырады немесе Гулаг лагерьлеріне қамалды. Зиялылар кез келген наразылық белгісі үшін қатал жазаланды, мысалы, Николай Пунин советтік пропаганданы және «дәмсіз» Ленин портреттерін сынағаны үшін түрмеде қаза болды. Ленинград ісі Маленков пен Берияның ұйымдастыруымен және қадағалауымен жүзеге асырылды. Ату және тазарту шараларын Виктор Абакумов пен МГБ жүзеге асырды. Ленинградтың өлім жазасына кесілген басшыларының қабірлері ешқашан белгіленбеді және олардың нақты орналасқан жерлері әлі күнге дейін белгісіз. Айыпталушылардың барлығы кейін Хрущев отырар кезінде ақталып, олардың көпшілігі өлімнен кейін ақталуға ие болды. Болашақта Министрлер Кеңесінің төрағасы болар Алексей Косыгин және Қызыл Армияның саяси директоры Иосиф Шикин аман қалды, бірақ олардың саяси мансабы біраз уақытқа тоқтап қалды.

Moscow and Leningrad were two competing power centers in the Soviet Union. Researchers During the siege of Leningrad, the city leaders were relatively autonomous from Moscow. and was falsely portrayed as a scheme to use the federal budget from Moscow for business development in Leningrad, although the budget and economics of such a trade fair were normal and legitimate and approved by State Planning Commission and the government of the USSR. Other accusations included that Kuznetsov, Popkov and others tried to re establish Leningrad's historic and political importance as a former capital of Russia, thus competing with the Moscow centered communist government. The initial accuser was Georgy Malenkov, Stalin's first deputy. Then formal accusations were formulated by the Communist Party and signed by Malenkov, Khrushchev and Lavrentiy Beria. Over two thousand people from the Leningrad city government and regional authorities were arrested. Also arrested were many industrial managers, scientists and university professors. The city and regional authorities in Leningrad were swiftly occupied by pro Stalin communists transplanted from Moscow. Several important politicians were arrested in Moscow and other cities across the Soviet Union. As a result of the first prosecution, on 30 September 1950, Nikolai Voznesensky (chairman of Gosplan), Mikhail Rodionov (Chairman of the RSFSR Council of Ministers), Alexey Kuznetsov, Pyotr Popkov, Ya. F. Kapustin and P. G. Lazutin were sentenced to death on false accusations of embezzlement of the Soviet State budget for "unapproved business in Leningrad", which was labeled as anti Soviet treason. Several of those prosecuted were also accused of Russian chauvinism for their desire to create a separate Russian Communist Party. Over 200 Leningrad officials were sentenced to prison terms from 10 to 25 years. Their families were stripped of rights to live and work in any major city, thus limiting their lives to Siberia and other remote regions of the country. About 2,000 of Leningrad's public figures were removed from their positions and exiled from their city, thus losing their homes and other property. All of them were repressed, together with their relatives. Respected intellectuals, scientists, writers and educators, many of whom were pillars of the city's community, were exiled or imprisoned in the Gulag prison camps. Intellectuals were harshly persecuted for the slightest signs of dissent, such as Nikolai Punin, who was killed in a prison camp for expressing his dislike of Soviet propaganda and "tasteless" Lenin portraits. The Leningrad affair was organised and supervised by Malenkov and Beria. Executions and purges were done by Viktor Abakumov and the MGB. The graves of the executed leaders of Leningrad were never marked and their exact locations are still unknown. All of the accused were later rehabilitated during the Khrushchev Thaw, many of them posthumously. Alexei Kosygin, the future Chairman of the Council of Ministers, and Iosif Shikin, the political director of the Red Army, survived but their political careers were hampered for some time.