Владимир Ивашко: Советтік Украина саяхатшысы және КПСС бас хатшысының міндетін атқарушысы

Кіріспе

Владимир Антонович Ивашко (Влади́мир Анто́нович Ива́шко; Володимир Антонович Івашко, Володимир Антонович Івашко; 28 қазан 1932 - 13 қараша 1994) – кеңестік Украина саяси қайраткері, 1991 жылдың 24-29 тамызы аралығында КСРО Коммунистік партиясының (КПКП) Бас хатшысы міндетін атқарған. 24 тамызда Михаил Горбачев қызметтен кетті, ал 29 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесі КПКП-ны таратып жіберді. Бас хатшы болғанға дейін, 1990 жылдың 12 шілдесінде ол партия ішінде Горбачевтің Бас хатшы орынбасары болып сайланды, бұл лауазым Коммунистік партияның 28-ші съезінің нәтижесінде жаңадан құрылған еді.

Өмірбаян

Кеңес Одағы Коммунистік партиясы (КОКП) Михаил Горбачев отставкаға кеткеннен бастап таратылғанға дейінгі кезеңде саяси жағынан әлсіз болды. 1990 жылғы шілдеде өткен 28-ші съезге дейін партия елді басқара алмайтындығы қабылданып, Кеңес Одағының он бес республикасында тәуелсіздік жақтастары мен Кеңес мемлекетін сақтап қалуды қолдаған оппозициялық топтарға бөлінді. Қоғамдағы басшылық рөлінен айырылған партия ұлтты басқаруға қабілетін жоғалтты және партияны біріктірген ынтымақтың ыдырауына әкелді. Нақты саяси билік Кеңес Одағының Президенті (Горбачев) мен Ресей Федеративтік Социалистік Кеңес Республикасының Президенті (Борис Ельцин) лауазымдарында шоғырланды. Тамыз төңкерісі кезінде ол жария мәлімдеме жасаған жоқ, бірақ Халықтық комиссариат атынан жергілікті партия ұйымдарына КОКП-ны қолдауға шақыратын хаттар таратты. Горбачев 1989 жылғы 28 қыркүйекте Украина Коммунистік партиясының бірінші хатшысы лауазымына ұзақ жылдар қызмет еткен Владимир Щербицкийдің орнына өзінің сенімді адамы Ивашконы тағайындады. Ивашко коммунистерді Украина КСР-інде өткен алғашқы салыстырмалы түрде еркін парламент сайлауында жеңіске жеткізді, ол 1990 жылғы 4 наурыздан 18 наурызға дейін өтті. Коммунистер 331 орынды иеленді, ал Демократиялық блоқ 111 орынға ғана ие болды. 1990 жылғы 4 маусымда Ивашко коммунистік көпшілік тарапынан Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы болып сайланды. 1990 жылдың басында коммунистер «басшылық рөлінен» бас тартқаннан кейін, бұл лауазым Украинадағы ең ықпалды лауазым ретінде Коммунистік партияның бірінші хатшысы лауазымын басып озды. 1990 жылғы 22 маусымда Ивашко биліктегі партияның бірінші хатшысы және заң шығарушы органның төрағасы лауазымдарын бірдей атқарғанына қарсы оппозициялық наразылықтардан кейін бірінші хатшы лауазымынан кетті. Алайда, 1990 жылғы 9 шілдеде ол Мәскеуде өткен Коммунистік партияның 28-ші съезі кезінде Киевке қайта шақырылудан бас тартқаннан кейін Украина КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы лауазымынан да кетті, ал бірнеше күннен кейін КОКП Бас хатшысының орынбасары лауазымын сәтті иеленді. 1990 жылғы 23 тамызда Ивашконың құпиялық меморандумында Коммунистік партияның активтерін Ресей мен халықаралық бірлескен кәсіпорындар арқылы жасыру стратегиясы баяндалды, себебі Кеңес Одағындағы Ресей Республикасының жаңа Президенті Борис Ельцин Коммунистік партияның кең аумақты әкімшілік мүлігіне және партияның өзіне салық салуды қалаған. Меморандум КОКП қаражатын, қаржыландыруын және оның қызметін қауымдастықтар, кәсіпорындар, қорлар және т.б. арқылы қолдауды ұйымдастыруды көздеді, олар көзге көрінбейтін экономикалық құрылымдар ретінде жұмыс істеуі керек еді. 1990 жылғы қарашада осы қаражатты жасыру үшін Госбанк Fimaco атты оффшорлық құрылымды құрды. Сергей Третьяковтың сөзіне сүйенсек, КГБ төрағасы Владимир Крючков КСРО-ның ыдырауына дейін белгісіз жерге 50 миллиард АҚШ доллары сомасында Коммунистік партияның қаражатын жіберген. 1991 жылғы тамыздағы Кеңес Одағының төңкеріске ұшырау әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Горбачев Кеңес Одағы Коммунистік партиясының Бас хатшысы лауазымынан кетті, ал Ивашко Бас хатшы міндетін атқарушы болды. 1991 жылғы 29 тамызда КОКП-ның қызметі бүкіл елде тоқтатылды, 6 қарашада Ельцин партияның Ресейдегі қызметін тыйым салды, ал Горбачев 25 желтоқсанда Президенттік лауазымынан кетті; келесі күні Республикалар Кеңесі Кеңес Одағын таратып жіберді. Ивашко 1992 жылы зейнеткерлікке шықты және 1994 жылғы 13 қарашада 62 жасында ұзаққа созылған аурудан кейін қайтыс болды.

The Communist Party of the Soviet Union (CPSU) during the time between Mikhail Gorbachev's resignation and its suspension was politically impotent. By the time of the 28th Congress in July 1990, the party was largely regarded as being unable to lead the country and had, across the fifteen republics of the Soviet Union, split into opposing factions favouring either independent republics or the continuation of the Soviet state. Stripped of its leading role in society, the party lost its authority to lead the nation or the cohesion that kept the party united. Actual political power lay in the positions of President of the Soviet Union (held by Gorbachev) and President of the Russian SFSR (held by Boris Yeltsin). During the August Coup he did not make public statements but on behalf of the Secretariat distributed letters to local party organizations calling on them to uphold the CPSU. Gorbachev brought in his ally Ivashko in to replace the long serving Volodymyr Shcherbytsky as First Secretary of the Communist Party of Ukraine on 28 September 1989. Ivashko led the Communists to victory in the first relatively free parliamentary election held in the Ukrainian SSR, which took place from 4 March to 18 March 1990, the Communists winning 331 seats to the Democratic Bloc's 111 seats. Ivashko was elected by the communist majority to the post of the Chairman of the Verkhovna Rada of the Ukrainian SSR on 4 June 1990. Since the abandonment by the Communists of their "leading role" in early 1990 this position now superseded that of First Secretary of the Communist Party as the most powerful position in Ukraine. He resigned his position as First Secretary on 22 June 1990 following opposition demonstrations against his simultaneous occupation of both the posts of First Secretary of the ruling party and Chairman of the legislature. However, on 9 July 1990 he too resigned as Chairman of the Verkhovna Rada of the Ukrainian SSR after declining to be recalled to Kyiv during the 28th Congress of the Communist Party in Moscow, and a few days later successfully secured the position of Deputy General Secretary of the CPSU. On August 23, 1990, a secret memorandum from Ivashko outlined strategies to hide the Communist Party's assets through Russian and international joint ventures because Boris Yeltsin, who was the new president of the Russian Republic in the Soviet Union, wanted to levy taxes on the Communist Party's vast administrative property holdings and on the party itself. The memorandum was to organize the transfer of CPSU funds, CPSU financing and support of its operations through associations, ventures, foundations, etc. which are to act as invisible economics. In November 1990, the offshore structure Fimaco was formed by the Gosbank to hide these funds. According to Sergei Tretyakov, KGB chief Vladimir Kryuchkov sent US$50 billion worth of funds of the Communist Party to an unknown location in the lead up to the collapse of the USSR. Following the failed August 1991 Soviet coup d'état attempt, Gorbachev resigned from his post of General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union and Ivashko became acting General Secretary. On 29 August 1991 the activity of the CPSU was suspended throughout the country, on 6 November Yeltsin banned the activities of the party in Russia and Gorbachev resigned from the presidency on 25 December; the following day the Soviet of Republics dissolved the Soviet Union. Ivashko retired in 1992 and died on 13 November 1994, at the age of 62, after an undetermined long illness.