Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Rutaceae тұқымдасына жататын бұталар туысы
Genus of shrubs in the family Rutaceae
Рута (әдетте рута деп аталады) – Жерорта теңізі, Макаронезия және Оңтүстік-Батыс Азияға тән, 20–60 см биіктігі бар, күшті иісті, мәңгі жасыл жартылай бұталар туысы. Туысқа онға жуық түр жатады. Ең танымал түрі – Ruta graveolens (рута немесе қарапайым рута). Жапырақтары екі немесе үш қауырсынды, қауырсын тәрізді көрінеді және жасылдан күлгін көк-жасылға дейін түсті болады. Гүлдері сары, 4–5 құлпынайлы, диаметрі шамамен 1 см және цимдарда орналасқан. Жемісі – 4–5 бөлікті капсула, ішінде көптеген тұқымдар болады.
Ruta (commonly known as rue) is a genus of strongly scented evergreen subshrubs, 20–60 cm tall, in the family Rutaceae, native to the Mediterranean region, Macaronesia and southwest Asia. About ten species are accepted in the genus. The most well known species is Ruta graveolens (rue or common rue). The leaves are bipinnate or tripinnate, with a feathery appearance, and green to strongly glaucous blue green in colour. The flowers are yellow, with 4–5 petals, about 1 cm diameter, and borne in cymes. The fruit is a 4–5 lobed capsule, containing numerous seeds.
Дәрілік мақсаттарда
Рудың сығындылары көздің шаршауын, көздің ауруын емдеуге, сондай-ақ жәндіктерді қорғауға пайдаланылған. Ру ішкі қолданысқа спазмолитикалық, етеккір кезеңдеріндегі мәселелерді емдеу, түсік түсіру және тыныштандыру үшін қолданылған. Ғылыми әдебиеттерде Ruta graveolens және Ruta chalepensis түрлері жиі шатастырылады.
Extracts from rue have been used to treat eyestrain, sore eyes, and as insect repellent. Rue has been used internally as an antispasmodic, as a treatment for menstrual problems, as an abortifacient, and as a sedative. Ruta graveolens and Ruta chalepensis are often confused in scientific literature.
Дәстүрлі қолданыстар
Орта ғасырлардан бері рут шарапқа (ақ және қызыл) дәмдік қасиеттерін жақсарту және сақтау мерзімін ұзарту үшін қоспа ретінде қолданылып келген. Голланд тіліндегі wijnruit атауы "шарап руты" деп аударылады. Италияда Grappa alla Ruta дайындау үшін граппаға рут қосылады. Руттың уытты екені бұрыннан мәлім, бірақ оның аз дәрежедегі уыттылығына байланысты ол ұзақ жылдар бойы шарапқа қоспа ретінде пайдаланылып келеді. Бразилияда, Батыс Африкадан келген құлдар әкелген халықтық дәстүрге сәйкес, рут өсімдігі – португал тілінде arruda деп аталады – жаман көзден сақтайды деп есептеледі.
Since medieval times, rue has been used as an additive to wines (both white and red) to enhance its flavour and its keeping properties. The Dutch name wijnruit, translates as wine rue. In Italy, rue is added to grappa to produce Grappa alla Ruta. Rue's toxicity has long been known but since it appears to be slight it has been used as an additive in wine for a long time. In Brazil, according to folk tradition said to have been brought by West African slaves, the rue plant – locally called arruda, in Portuguese – is claimed to protect against the evil eye.
Сақтық шаралары
Рутты жергілікті түрде қолданғанда сақтық таныту керек. Күнге ұшыраған теріге майы мен жапырақтарын жаққанда көпіршік пайда болуы мүмкін. Кейбір адамдар басқаларына қарағанда одан әлдеқайда сезімтал.
Caution should be taken with using rue topically. Applied to the skin with sun exposure, the oil and leaves can cause blistering. Some people are much more sensitive than others.