Сербиялық геолог және антрополог Йован М. Жуйовичтің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Сербиялық антрополог Жован М. Жуйович (серб кириллицасы: Јован M. Жујовић; 18 қазан 1856 – 19 шілде 1936) – Сербияда геология, палеонтология және краниометрия ғылымдарының негізін қалаушы, геолог және антрополог. Ол Белград университетінің профессоры, Сербия Корольдік академиясының президенті және Сербия Геологиялық қоғамының тұңғыш президенті болды.

Өмірбаян

Ол Брусницада Рудник ауданының басшысы Младен Жуговичтің (1811-1894) және Еленаның (туған есімі Данич) ұлы болып дүниеге келді. Неменкуче мен Белградта бастауыш мектепті, Белградта орта мектепті, содан кейін Ұлы мектептің жаратылыстану бөлімін (1877) бітірді. Парижде оқығаннан кейін Сербияға оралып, Сербияның және сол кездегі көршілес елдердің геологиясын ғылыми тұрғыдан зерттеген алғашқы серб ғалымы болды. Жуговичке дейін Сербияның геологиясына тек екі ғалым қызығушылық танытқан – Иоганн Готфрид Хердер мен Ами Буэ. Сербиядағы алғашқы білімді геолог ретінде 1880 жылы Белградтағы Ұлы мектептің геология және минералогия кафедрасына орынбасар болып сайланды. Бұл Сербиядағы қазіргі геологиялық мектептің бастауы болды. Ол минералогия мен геологиядан басқа палеонтологияны да оқыта бастады. Парижден алғашқы поляризациялық микроскоп әкеліп, топырағымызды микроскоппен зерттеуді енгізді. 1883 жылы Ұлы мектепте толық профессор атанды. Салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде (1880-1900) Сербияның геологиялық картасын жасап, геология бойынша негізгі оқулықтар жазды. Ол Ұлы мектептің Геология институтын (1889) құрды, Сербиядағы алғашқы геологиялық журнал – "Балқан түбегінің геологиялық жылнамалары" (1889) журналын шығарды, Сербия геологиялық қоғамын (1891) іске қосты. Жугович сол кезде бастаған барлық істері бүгінгі күнге дейін сақталған. Ол Сербия жері мұражайының (қазіргі Белградтағы Табиғат тарихы мұражайы) негізін қалаушылардың бірі. Ол Ауыл шаруашылығы факультетіне агрогеологияны енгізді, оның құрылуына да тікелей қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Техникалық факультетте қолданбалы геологиядан профессор болды. Өзінің ғылыми еңбектерін көптеген шетелдік және отандық басылымдарда жариялады. Ол 1883 жылы Сербия археологиялық қоғамының құрылтайшы мүшесі және алғашқы кеңесінің мүшесі болды. Сербия Корольдік академиясы құрылған кезде Сербия королі Милан I 1887 жылдың 5 сәуірінде жарлықпен академияның алғашқы 16 мүшесін тағайындады. Олардың арасында ең кішісі – Йован Жугович болды. Сол кездегі дәстүр бойынша ол академияның хатшысы болды. Стойян Новакович қайтыс болғаннан кейін 1915 жылдың 2 сәуірінде Сербия Корольдік академиясының президенті болды. Ол бұл лауазымда 1921 жылға дейін алты жыл қызмет етті. 1905 жылы Белград университеті құрылғанда, ол университеттің барлық оқытушыларын таңдаған сегіз адамның бірі болып, толық профессор болып сайланды. Сондай-ақ, университеттің салтанатты ашылуында ол Сербия Корольдік академиясының атынан сөз сөйледі. Геологиядан басқа Жугович антропологиядағы еңбектерімен де танымал. 1893 жылы жарық көрген "Тас дәуірі" атты кітабында ол негізінен француз ғалымдарының еңбектеріне сүйене отырып, палеоантропологиядағы қазіргі білім деңгейін қарастырды. Кейіннен 1927-1929 жылдар аралығында "Жердің жаратылысы және біздің еліміз" атты кітабында ол адамзат тарихының бастауынан бергі Жердің биологиялық тарихы туралы жазды. Бұл еңбек Балқан түбегінің тарихына ерекше назар аударады. Жуговичтің "Сербияның геологиясы" атты еңбегі 1893 жылы басылып шықты. Осы еңбегімен Жугович Сербия аумағының геологиялық тұрғыдан зерттелген аймақ ретінде қарастырылуы үшін қажетті барлық жағдайды жасады. Соның арқасында Сербия XIX ғасырда геологиялық тұрғыдан толық зерттелген еуропалық елдердің қатарына қосылды. Сербия Корольдік академиясының қасында Жугович Югослав ғылым және өнер академиясының, Венгрия ғылым академиясының және Украинаның Киев қаласындағы геологиялық қоғамның мүшесі болды. Сербия саясатында ол адал демократ, 1901 жылы сенатор және Никола Пашичтің Халықтық радикалдық партиясының мүшесі болды. 1905 жылдан кейін Жугович Любомир Стояновичтің Тәуелсіз радикалдық партиясына қосылды. Тәуелсіз радикалдар үкіметінде Жугович 1905 жылдың 12 тамызынан 15 желтоқсанына дейін Сыртқы істер министрі болды. Сондай-ақ, Жугович екі рет, 16 мамырдан 30 шілдеге дейін және 1909 жылдың 11 қазанынан 1910 жылдың 12 қыркүйегіне дейін білім және дін істері министрі лауазымын атқарды. Жуговичтің екі ағасы болды – заңгерлік кітаптар жазған Миленко Жугович және Жан Альфред Фурньенің шәкірті болған доктор Жеврем Жугович. Геолог, зерттеуші, саясаткер, дипломат, эрудит, серб геологиясының алтын ғасырын қалыптастырған ғалым Йован Жугович 1936 жылдың 19 шілдесінде Белградта қайтыс болды.

He was born in Brusnica as the son of Mladen Žujović, head of the Rudnik district (1811 1894) and Jelena, née Danić. He completed elementary school in Nemenikuće and Belgrade, high school in Belgrade, and then the department of natural sciences of the Great School (1877). After studying in Paris, he returned to Serbia and became the first Serb to scientifically research geology of Serbia and at the time neighbouring countries. Before Žujović, only two other scientists showed any interest in geology of Serbia, Johann Gottfried Herder and Ami Boué. As the first educated geologist in Serbia, he was elected in 1880 as a substitute at the Department of Mineralogy with Geology at the Great School in Belgrade. This was the beginning of the modern geological school in Serbia. In addition to mineralogy and geology, he also started teaching paleontology. He brought the first polarizing microscope from Paris and introduced microscopic examinations of our soil. He became a full professor at the Great School in 1883. In a relatively short time (1880 1900), he produced a geological map of Serbia and wrote basic geology textbooks. He founded the Geological Institute of the Great School (1889), launched the first geological journal in Serbia, "Geological Annals of the Balkan Peninsula" (1889), founded the Serbian Geological Society (1891). And everything that Žujović founded back then still exists today. He is one of the founders of the Museum of Serbian Land (today's Museum of Natural History, Belgrade). He introduced agrogeology at the Faculty of Agriculture, for the establishment of which he is also very responsible. He was also professor of applied geology at the Technical Faculty after the First World War. He published his scientific works in many foreign and domestic publications. He was one of the founding members and a member of the first Board of the Serbian Archaeological Society in 1883. During the founding of the Serbian Royal Academy, King Milan I of Serbia appointed the first 16 members of the academy by decree on April 5, 1887. Among them was Jovan Žujović, as the youngest. According to the customs of the time, he became the secretary of the academy. After the death of Stojan Novaković, he became the president of the Serbian Royal Academy on April 2, 1915. He held this position for six years, until 1921. When the University of Belgrade was founded in 1905, he was chosen as a full professor, one of the eight who then chose the entire teaching staff of the university. Also, during the ceremonial opening of the university, he gave a speech on behalf of the Serbian Royal Academy. On top of geology Žujović is known for his work in anthropology. In his book, Stone Age, published in 1893, relying mostly on French scientists, he reviewed the contemporary state of knowledge in paleoanthropology. Later, between 1927, and 1929, in the book Genesis of the Earth and Our Country, he wrote about the biological past of the Earth starting from the beginning of mankind. The work takes particular interest in the history of the Balkan peninsula. Žujović's life's work "Geology of Serbia" was printed in 1893. With this work, Žujović covered everything that was necessary for the territory of Serbia to be considered a geologically explored area. Serbia then became one of the few European countries that were completelly geologically explored in the 19th century. Beside Serbian Royal Academy, Žujović was also a member of Yugoslav Academy of Sciences and Arts and Hungarian Academy of Sciences as well as geological society in Kiev, Ukraine. In Serbian politics, he was a devoted democrat, Senator in 1901 and the member of the People's Radical Party of Nikola Pašić. After 1905, Žujović joined the Independent Radical Party of Ljubomir Stojanović. In the government of Independent Radicals, Žujović was a Minister of Foreign Affairs from 12 August to 15 December 1905. Also, Žujović held the post of Minister of Education and Religious Affairs on two occasions, from 16 May to 30 July 1905, and from 11 October 1909 to 12 September 1910. Žujović had two brothers, Milenko Žujović, who authored books on jurisprudence, and Dr. Jevrem Žujović, whose mentor was Jean Alfred Fournier. Jovan Žujović, geologist, researcher, politician, diplomat, erudite, scientist who marked the golden age of Serbian geology, died on July 19, 1936 in Belgrade.

Мұра

Жюгович Құрмет легионымен, Қасиетті Сава орденімен, Ақ бұрқыт орденімен және бірнеше француз және болгар ордендерімен марапатталды. Ол "Сербияның ең көрнекті 100 азаматы" тізіміне енген.