Кіріспе
Протестанттық шіркеулер желісі (SGM; бұрын Sovereign Grace Ministries және People of Destiny International, PDI) – Реформацияланған, неохаризматикалық, евангелистік және догматикалық христиан шіркеулерінің тобы, негізінен Солтүстік Америкада орналасқан. Ол шіркеулер отбасы, конфессия және апостолдық желі ретінде әртүрлі сипатталған. Бірақ, оның дәстүрден тыс ілімдері, мүшелерін жүйелі түрде бақылауы және балаларға қатысты жыныстық зорлық зұлсалын жасыру туралы айыптауларға байланысты куль ретінде де қарастырылады. Солтүстік Америкадағы қауымдардан басқа, Австралия, Боливия, Эфиопия, Ұлыбритания, Германия және Мексикада да қауымдар бар.
Sovereign Grace Churches (SGM; previously Sovereign Grace Ministries and People of Destiny International, PDI) is a group of Reformed, neocharismatic, evangelical and confessional Christian churches primarily located in North America. It has variously been described as a family of churches, a denomination, and an apostolic network. It has also been described as a cult, due to its unorthodox teachings, systemic control of members, and allegations of covering up child sex abuse. As well as the North American congregations, there are also congregations in Australia, Bolivia, Ethiopia, Great Britain, Germany and Mexico.
Тарих
80-нен астам мүше шіркеулер ұйымы Ларри Томчак жетекшілігімен 1970-ші жылдардағы харизматикалық жаңарудан өркендеді. Оның тамыры Сильвер-Спринг қаласында (Мэриленд штаты), кейін Вашингтон қаласындағы «Алу және беру» (TAG) деп аталған харизматикалық дұға жиналысында жатыр. Бұл жиналыс Келісім Өмір шіркеуіне айналды, ол бұрынғы Суверендік Ғибраттың бас флагманы болды. Томчак шіркеуді С.Дж. Маханимен бірлесе құрды. Махани өзін «бұрынғы марихуана қолданушы» деп сипаттайды. 1981 жылы Индиана штатының Индиана қаласындағы (Пенсильвания штаты) Индиана Христиандық қауымының пасторы Брент Детвейлер Махани мен Томчактан өз шіркеуіне бақылау мен есеп беруді сұрады. Екі шіркеу шіркеу құру бойынша бейресми серіктестік құрды. 1982 жылы Кливленд қаласында шіркеу құрғаннан кейін Махани, Томчак және Детвейлер өздерінің түрлі миссиялары үшін «Тағдыр халқы» (People of Destiny International) атты бас ұйымды құрды. Алғашқы апостолдық командаға Махани, Томчак, Детвейлер және Билл Галбрайт кірді. Томчак пен Махани және қозғалысқа британдық Жаңа шіркеу қозғалысының көшбасшылары Брин Джонс пен Терри Вирго ықпал етті. Томчак пен Махани екеуі де New Frontiers Bible Weeks және Stoneleigh конференцияларында сөз сөйледі. Олар сондай-ақ Маранатта кампус министрліктерімен де жақын қарым-қатынаста болды. 1995 жылы жарық көрген «Блэкуэллдің қазіргі заманғы христиандық ой энциклопедиясында» Алистер Макграт PDI-ді Бағушылық қозғалысымен байланыстырып, оны Ұлыбританиядағы үй шіркеулерінің жетекшісі Брин Джонспен «бейресми байланыстары бар» деп сипаттады. 1990-шы жылдардың ортасында Томчак топтың басшылығына қатысқан кезде діни антрополог доктор Карла Поуэ «Вайнеярд жас және зиялы жандарға әсіресе тартымды, ал «Тағдыр халқы» католиктерге қызмет етеді» деп жазды. Бірақ сол кездегі қатысушылар осы бағалаумен келіспеді, PDI-ді Vineyard шіркеуімен салыстырды. 1990-шы жылдардың ортасында теологиялық бағыт біртіндеп өзгерді, кейіннен PDI-дің жаңа кальвинизмнің күшеюі Ларри Томчак қозғалыстан кетуінің басты себебі болды деп айтылды. 2011 жылы С.Дж. Маханимен татуласқан Томчак бұрын «Суверендік Ғибрат министрліктерімен» жолдарды айырысуды «ұмытылмас қорқыныш» деп сипаттаған еді, оның отбасы «егер [олар] [PDI/SGM]мен ынтымақтаспаса, түрлі тәсілдермен қорқытылды. Менің беделімді түсіру және мен кеткенімнің себептерін бұрмалау үшін хат таратылды». Осы кезеңде The Call дұға концерттерінің негізін қалаушы Лу Энгл және Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Harvest Rock шіркеуінің пасторы Чэ Ан да PDI-мен ресми байланысты тоқтатты. 2008 жылы бұл топ өзін «Иса Мәсіхтің ізгі хабарына құлшынып, евангелистік, реформаланған және жалғастырылатын ілімдерге негізделген шіркеулер отбасы» деп таныстырды. Реформаланған (немесе кальвинистік) ілімге бет бұруын Жохан Макартур, Марк Девер және Джон Пайпер сияқты реформаланған теологтармен бірлесе өткізілген Евангелие конференциялары көрсетіп тұр. 2009 жылдың жазында SGM кеңесінен кеткен Детвейлер 2009 жылы Маханидің басшылық стиліне қатысты алаңдаушылықтарды қамтитын бірқатар құжаттарды жариялады. 2011 жылдың 6 шілдесінде Махани «мақтандылық, кешірімсіздік, алдаушылық, күнәлі шешім және екіжүзділік» айыптауларын қарау үшін команда жұмыстан босатылатынын мәлімдеді. Бұл кезеңнің мақсаты бұрынғы SGM министрлерімен татуласу болды. Ларри Томчак Махани 13 жылдық араздықтан кейін олардың қарым-қатынасын жақсарту үшін бар күшін салғанын хабарлады. 2012 жылдың 25 қаңтарында Махани үш тексеру комиссиясы С.Дж.-ді президенттік лауазымынан алуға немесе «жақсы жаңалықты таратуға оның жарамдылығына күмән келтіруге» себеп таппағаннан кейін, басқармамен ұйымның президенті болып қайта тағайындалды. 2012 жылдың басында «Суверендік Ғибрат» қызметі штаб-пәтерін Мэриленд штатының Гайтерсбург қаласынан Луисвилл қаласына көшіру ниеті туралы мәлімдеді. Луисвиллдегі өмір сүру құны төмен және қаладағы Оңтүстік баптистік теологиялық семинариямен байланыс күшейеді. Кейбір сыншылар бұл қадамның себебі ұйымның Гайтерсбургтегі Covenant Life Church SGM флагман шіркеуімен қарым-қатынасының уақытша тоқтауы болуы мүмкін деп болжайды. Кейін 2012 жылы қозғалыстың бұрынғы флагманы Covenant Life Church SGM-ден кетіп қалды, бұл шешім дауыс берген мүшелердің 93% қолдады. Сонымен қатар, Индиана мен Альтонадағы (Пенсильвания штаты), Сарасотадағы және Дейтона Бичтегі (Флорида штаты) және Шарлоттсвиллдегі (Варназия штаты) «Суверендік Ғибрат» шіркеулері осы кезеңде қозғалыспен байланыстарын үзді. Дейтона Бичтің пасторы Джесси Джарвис шіркеудің кетуіне себеп болған «артық билік пен жеткіліксіз есеп берушілік» мәдениетін атап өтті. Индиана шіркеуі, жоғарыда айтылғандай, SGM-нің негізгі мүшелерінің бірі болды. Ұйымда АҚШ және әлемнің басқа елдерінен шамамен 80 шіркеу қалды. 2013 жылдың наурыз айына қарай шамамен 20 шіркеу «Суверендік Ғибрат» министрлігінен кетіп қалды. Сол айда С.Дж. Махани «қиын жағдайдағы SGM шіркеулер желісінің президенті лауазымынан кететінін» мәлімдеді. 2015 жылдың қаңтарында SGM-нің бұрынғы флагман шіркеуі Covenant Life Church-тің жетекшісі Джошуа Харрис бас пасторлық лауазымынан кетіп, семинарияға түсіп, христиандықтың басқа салаларымен байланыс орнатуды жоспарлағанын мәлімдеді. Ол «Covenant Life-тың оқшаулануы және оның құрамындағы шағын шіркеулер тобы басшылық қателіктерге, оның ішінде балалық зорлық-зомбылықты полицияға хабарламай, іштен шешу туралы шешім қабылдауға себеп болуы мүмкін» деп сендірді.
Атаулардың өзгеру тарихы
Sovereign Grace Churches 1998 жылға дейін "People of Destiny International" деп аталды. Британдық қалпына келтіруші көшбасшы Терри Вирго сол кездегі көшбасшылар Ларри Томчак пен С. Дж. Махани "People of Destiny International" деген атқа "көбірек мазасыздық" сезініп, оны "PDI министрліктері" деп қысқартқандарын айтады. 2002 жылы топ келесі атын "Sovereign Grace Ministries" деп қабылдады. 2014 жылдың желтоқсан айында атқарушы директор Марк Пратер топтың атауы жаңа құрылымын көрсете үшін "Sovereign Grace Churches" деп өзгеретінін хабарлады.
Ғибадатхананы отырғызу
Шіркеу құрушы Фред Херрон PDI/SGM шіркеу құру әдісін, жаңа шіркеулерді негіздеуді былай сипаттады: пастор мүшелердің тобын басқа қалаға көшіріп, жаңа шіркеу құруға немесе отырғызуға жетекшілік етеді. Алғашқы шіркеуді қабылдау Кливленд, Огайо штатында болды. 1980 жылы «Кросроудс христиандық қауымы» деп аталған Солтүстік жағалау шіркеуі құрылды. Бұл 200 адамнан тұратын, өсіп келе жатқан қауым болды, бірақ одан әрі өсу үшін елшілік бақылау жетіспеді. 1980 жылдың күзінде пасторлар Стив Витт пен Боб Коэн «Апостолдық команданы» шақырып, «апостолдық қайта құруға» көмектесуді сұрады. Стив Виттің әкесі Ларри Томчакқа Кливлендтен Вашингтонға көшуіне ықпал еткен. 1981 жылдың сәуірінде Томчак отбасымен бірге 11 адамнан тұратын команда келді. Олар бір жыл болды, содан кейін Вашингтонға қайтып, Солтүстік жағалау шіркеуін бақылап, дамыту үшін команда қалдырды. Солтүстік жағалау ондаған жылдар бойы дамып өсті, бірақ соңында құлап кетті. Көп жылдар бойы PDI бар болған шіркеулерді қабылдамады, бірақ кейіннен саясатын өзгертті. SGM-нің бар шіркеуді қабылдауы басшылықпен қарым-қатынас орнатудан басталады, содан кейін шіркеудің қабылдауды қалаған Суверенді Рахметтің доктриналық және практикалық үйлесімділігін бағалау үшін диалог жүргізіледі.
"Әмірші Рақым" музыкасы
Sovereign Grace Churches сонымен қатар Луисвилл, Кентуккиде орналасқан Sovereign Grace Music компаниясын басқарады, онда 1980 жылдан бері бірнеше жылда бір рет заманауи құлшылық әндерінен тұратын альбомдар шығарылып келеді. Sovereign Grace Music-ті құлшылық жетекшісі Боб Кауфлин, бұрынғы христиандық топ Glad мүшесі басқарады және ол библиялық доктринаға негізделген мәтіндерімен танымал. Кауфлин Sovereign Grace Music үшін ән жазу процесіне көмектесу үшін басқа шіркеулерден көптеген әнші-күйшілер мен пасторларды шақырады. 2011 жылы Sovereign Grace Music-тің "Risen" альбомы Billboard Top Christian Albums тізімінде 41-орынды иеленді. Одан бері тағы бес альбом тізімге енді, олардың ең жоғарғысы – "From Age To Age" (2012) альбомы, ол 25-орынға жетті.
Қылмыстық іс-әрекетті жасыру туралы шағымдар
2012 жылдың соңында Мэриленд штатының Монтгомери округінде «Sovereign Grace Ministries» ұйымына қарсы сот ісі қозғалды, онда балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылықты жасыру үшін құпия келісім жасалғаны туралы айыптаулар қойылды. Арыз берушілер шіркеу басшылары, оның ішінде Махэнидің, бұзық мінез-құлық туралы полицияға хабарламағанын мәлімдеді. Томчакқа қатысты тергеу жүргізілді, бірақ оған ешқандай айып тағылмады. Сотта аталған басқа да тұлғалардың барлығы – Мэрилендтегі «Covenant Life Church» пасторлары, «Sovereign Grace» ұйымының қызметкерлері және Вирджиния штатындағы «Fairfax Church» өкілдері де құқық қорғау органдарымен тексерілді, бірақ ешқандай айып тағылмады. Арыз берушілер соттан тек қана зорлық-зомбылықты жасыру үшін жасалған құпия келісімнің бар-жоғын анықтауын сұрады. Сот судьясы Баррелл кез келген құпия келісім туралы мәлімдеме жасау мерзімі, күдікті зорлық-зомбылық орын алған кездегі уақыт шеңберімен сәйкес болуы тиіс деген шешімге келді. Сондықтан, Мэриленд штатынан арыз білдіргендердің барлық талаптары 2013 жылдың мамыр айында қабылданбады, себебі талаптарды қою мерзімі өтіп кеткен – әрбір арыз беруші 18 жасқа толғаннан кейін үш жыл өткен соң. Ал Вирджиния штатынан арыз білдірген екі талапкердің талаптары әлі де талаптарды қою мерзімі ішінде болды. 2014 жылдың мамыр айында Мэриленд апелляциялық соты төменгі соттың шешіміне шағым жасады, бірақ сот талапкердің адвокаты шағымды мерзімінен бұрын бергенін анықтағаннан кейін сот ісі қайтадан қабылданбады. Мэриленд штатының ең жоғары азаматтық соты – Апелляциялық сот 2014 жылдың 24 қыркүйегінде шағымды қараудан бас тартты, осылайша іс мәлімдемесіз аяқталды. Мэриленд округінің судьясы Шарон Баррелл Мэриленд штатының азаматтық сотында осы немесе осымен байланысты айыптауларды қайтадан көтеруге тыйым салды. Сот отырысы кезінде судья Баррелл арыз берушілердің талаптарын қолдайтын Брент Детвилердің берген куәлігін «нақты емес және маңызсыз» деп сипаттады. Сот сонымен қатар, арыз берушілер талап еткен «Covenant Life School» мектебі күдікті зорлық-зомбылық орын алған кезеңде болмағанын анықтады. «Time» журналының 2016 жылғы ақпан санында хабарланғандай, құрбандардың адвокаты Сьюзан Берк Вирджиния штатында тағы бір сот ісі қозғауды жоспарлап отыр, онда сол штаттан екі адам қатысады. 2018 жылдың қаңтарына қарай, екі жыл өткен соң да, мұндай сот ісі қозғалған жоқ.
Washingtonian Magazine мақаласы
2016 жылдың 14 ақпанында «Вашингтон» журналында Тиффани Стэнли жазған мақаласында сотқа шағымданушы үш отбасы және олардың «Суверен Грейс» министрлігімен байланысы жайлы айтылған. Мақалада талапкердің адвокаты Сьюзан Берк «Фейрфакс шіркеуіне қарсы Вирджиния штатында кем дегенде екі талапкердің атынан жаңа сот процесін бастауды жоспарлап отыр» деген пікірін білдірген. 2018 жылдың қаңтарында, екі жыл өткен соң, жаңа сот процесі ашылмаған.
Келісімі Өмір кешірім
Вирджиния штатының Фэрфакс қаласындағы сотқа тартылған шіркеу басшылары "әрекеттер туралы айтылған оқиғаларды мойындады және отбасыларға көзбен жылап кешірім сұрады. Бас пастор Марк Мюллери шіркеудің келісім моделін кінәлады. "Осының салдарынан, зардап шеккен отбасыларға қамқорлық көрсетуге тиіс болғанда, олар түзетілді", - деді ол, Washingtonian Magazine басылымында жарияланғандай.
Натаниел Моралес
2014 жылы тағы бір жағдайда, Covenant Life Church-тің жастарға кеңесшісі Натаниел Моралес, "жастармен Киелі кітапты оқып-зерттеуге жетекшілік еткен, құдайға табыну топтарын басқарған, тіпті түнде қалуға қатысқан" төрт баланы 1983 және 1991 жылдар аралығында зорлағаны үшін сотталды. "1990-2007 жылдар аралығында шіркеудің кем дегенде бесеу қызметкері Моралестің жасаған зұлымдықтары туралы хабардар болған. Бірақ ешқайсысы полицияға хабарламаған." 2013 жылдың қараша айында SGM пасторлық кеңес сұралғаннан кейін көп жыл өткен соң, "соттарға пасторлық басшылықты қайта қарауға рұқсат беру Бірінші түзетуге нұқсан келтіреді" деген мәлімдеме жасады. Арыз берушілердің талаптарының негізділігі туралы SGM мәлімдеме жасап, "SGM қазіргі уақытта нақты айыптауларға қатысты пікір білдіре алмайды, бірақ қарап шыққаннан кейін шағымда көптеген қате ойлар тудыратын айыптаулар, сондай-ақ мақсаттың елеулі бұрмалануы бар екені көрінеді."