Кіріспе

Музыка жанры. Американдық марш музыкасы – АҚШ-та жазылған және/немесе орындалған марш музыкасы. Оның бастауы 16 ғасырдан бері сол аймақта қалыптасқан Осман империясының әскери музыкасынан үлгі алған еуропалық композиторларға барып жетеді. Америка жанры британдық үлгідегі марш музыкасы отарлық және революциялық кезеңдерде, содан кейін әскери рәсімдерде және азаматтық ойын-сауық шараларында дамыды. Америкадағы марш музыкасының алғашқы өкілдерінің бірі және оның ең көрнекті жақтасы Джон Филип Соуза, "Марш патшасы" болды; ол 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында американдық марш музыкасын жаңартты және стандарттады. Оның ең танымал марштары – "Semper Fidelis", "The Washington Post", "The Liberty Bell March" және "The Stars and Stripes Forever" – тарихи американдық музыканың ең белгілі туындыларының қатарында және көптеген американдықтар оларды осы марштардың күшті әуені мен патриоттық тақырыптары үшін ерекше құрметтейді. Оның "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" шығармасында музыканың барлық тарихындағы ең танымал пикколо-облигатоның бірі бар. Марш музыкасының басқа да көрнекті американдық композиторлары: Генри Филлмор – "Цирк арасы"; Чарльз А. Циммерман – "Anchors Aweigh"; В. Париж Чемберс – "Sweeney's Cavalcade"; Эдвин Э. Багли – "National Emblem March"; Мередит Уилсон – "Seventy Six Trombones"; және Джордж Гершвин – "Strike Up the Band". АҚШ-та танымал болған марш музыкасының композиторлары (Еуропадан немесе басқа жерден): Иоганн Штраус аға – "Радецкий маршы"; Кеннет Дж. Алфорд – "Полковник Боги маршы"; Юлиус Фучик – "Гладиаторлардың кіруі"; Эдвард Элгар – "Pomp and Circumstance (No. 1)". Американдық марш музыкасының формалары әдетте үш санатқа бөлінеді: әскери марш формасы, полк маршы формасы және рекапитуляциялық марштар, "төрт қадамды" марштар және басқа да әртүрлі формаларды қамтитын жалпы топ. Барлық марштарда кемінде үш ортақ элемент болады: әртүрлі (яғни, контрастты) бөлімдер, түрлі мелодиялар және фразалауда айқын контраст ұсынатын "трио" бөлімдері/"қайталаулар". Көптеген американдық марштар (көрінетіндей) қарапайым аккордтық прогрессияларды қолданады, бірақ хроматикалық гармонияларды, жетінші аккордтарды және доминантты аккордтарды пайдалану арқылы композиторлар марштарын қызықты аккордтармен және жылдам аккордты өзгерістермен күрделендіреді.

Тарих

Шынайы "марш музыкасы дәуірі" 1850-1920 жылдары АҚШ-та гүлденді және 1940 жылдарға дейін жалғасты, бірақ АҚШ-та джаздың пайда болуымен бірте-бірте маңызын жоғалтты. Гендель, Моцарт және Бетховеннің бұрынғы марштары көбінесе симфониялардың бөліктері немесе сюиталардың бөлімдері болды. Оның тарихы мен ескілігіне, сондай-ақ АҚШ-та кең таралғанына қарамастан, еуропалық марш музыкасы әдетте американдық музыка ретінде қарастырылмайды.

Марш пен әскери оркестр

Еуропалық және американдық марш музыкасының бастауын Осман империясының әскери музыкасына дейін ізбасқа болады. Музыканың әскери мақсаты – әскердің қозғалысын реттеу, бұйрықтарды беру және марш жасау мен маневрлер кезінде ырғақты ұстау еді. Перкуссияны, әсіресе, барабандарды кеңінен пайдаланудың психологиялық әсері де болды, себебі олардың қолданылуы Батыс Еуропада бұрын белгісіз болған және қарсыластарды қорқытуға қабілетті еді. (Шындығында, мұндай перкуссиялық аспаптар еуропалық «классикалық» музыкаға тікелей Османдықтардан импортталды.) Еуропалықтар марш музыкасымен алғаш рет 18-ғасырдың басында танысты, ал қызығушылық 1800-жылдары түрік марш-топтарының Еуропаны шарлаған кезде артып, дамыды. Түрік әсерін көрсететін шығармаларды Моцарт, Гайдн және Бетховеннің туындыларында табуға болады, мысалы, Бетховеннің «Түрік маршы» (Op. 113: «Афина қираған жерлері» атты увертюра және қосымша музыка). Дәл сол оқ дәуірінде әскерлердің рухын көтеріп, музыкамен (фифенің әуенімен, барабанның соққысымен немесе екеуінің үйлесімімен) марш жасау арқылы әскери марш музыкасы дамыды. Американдық марш музыкасы Америка революциясы және одан бұрынғы отарлық қақтығыстар кезінде қалыптасты, онда әскерлер шайқасқа бара жатқанда фиф және барабан ойналатын. Сондықтан марш музыкасы – әскери музыка деп есептеледі. Сап түзеп, музыкамен шайқасқа аттанған сарбаздар дәстүрі 19-ғасырдың ортасында Америка Азамат соғысынан кейін аяқталды; әскери оркестрлер салтанатты шараларда марштар орындауды жалғастырды, бұл марштарды ойын-сауық ретінде ойнаудың жаңа дәстүрін тудырды.

Марш және концерттік оркестр

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында АҚШ-тың көптеген қалалары, ұйымдары, театрлары және тіпті компаниялары өздеріне жекелеген музыкалық топ құруға талпынды. Осылайша аталған қоғамдық/концерттік топтар жоспарланған шерулер мен концерттерде өнер көрсетті, сондай-ақ танымал аялдамалардағы концерттер сияқты кездейсоқ шараларда да ойнады. Джон Филип Соуза, Карл Л. Кинг және Генри Филлмор сияқты өнімді американдық композиторлардың арқасында көптеген марштар жарияланды. Марштар осы концерттік топтардың репертуарындағы маңызды бөліктердің бірі болды, бұл марш музыкасының ел бойынша осылайша жылдам таралуын түсіндіреді.

Марш пен цирк

Бұл кезеңде марштарды цирк топтары да кеңінен танымал етті. Ринглинг ағайындылары мен Барнум және Бейли цирктері өздерінің музыкалық топтарын тікелей эфирде марштар орындаумен таныстырды. Көбінесе олар "шыңғырықтар", "екі қадам" және "кейкволктер" деп аталатын ерекше марштардың түрлерін ойнады. Бұл әуендер көрермендерге қуат сыйлап, цирк өнеріне назар аударуға көмектесті.

Марш және марш оркестрі

АҚШ-тағы шеру музыкасы дәуірінде колледж және жоғары мектептердегі шеру тобы дамыды. Бұл топтар көбінесе жартылай уақыттық шоулар мен жанкүйерлер жиналыстарында шеру музыкасын орындау үшін құрылған. Композиторлар көбінесе марштарды өздері ұнататын университеттердің музыкалық тобына арнаған.

Джон Филип Соуза

Америка композиторы Джон Филип Соуза американдық марш музыкасына революция жасады. Оның сапалы марштардың көптеп шығарылуы осы жанрдың танымалдылығын едәуір арттырды. Зерттеуші Пол Биерлидің сөзіне сүйенсек, Соузаның марштары қарапайымдылығымен, еңбексіздігімен, сонымен бірге күшті контрапунктімен және жалпы энергетикасымен ерекшеленді. Соуза Америкада әскери марш форматын қалыптастырды, толығырақ төменде қараңыз. Оның марштары көбінесе "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" сияқты "тыныш" триомен сипатталады, онда орындаушылардың көп бөлігі музыканың барлық тарихындағы ең танымал пикколо облигатосына бағынады. Соузаның ең бағалы туындысы – "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" 1987 жылы АҚШ-тың ресми маршы ретінде қабылданды. Ол өзінің атымен аталатын сосафон аспабының дизайнын жасаумен және өндірісін басқарды, осы аспап марш-оркестрде қолдануға арнайы бейімделген. Сосафонды тасымалдаудың оңайдығы және алға бағытталған дыбысының арқасында марш-оркестрлерде және басқа да музыкалық шараларда кеңінен қолданылады.

Музыкалылық және шеру музыкасы

Бұл бөлім шеру музыкасының форматы және басқа да музыкалық ерекшеліктерін талқылайды.

Темпо

Шерулердің қарқыны әртүрлі болады. Көптеген музыкалық ұжымдар шерулерді өз ырғағында орындайды, бірақ көптеген шерулер жылдам (вальстен жылдам, полькаға тең немесе баяу) темпте орындалады. Бұрын айтылғандай, көптеген шеру композиторлары өздерінің ноталарында нақты темпті көрсетпейді. Дегенмен, бұл шеру музыкасын жазатын композитор маршты дирижерлік кезінде кездейсоқ темп таңдайды дегенді білдірмейді. Мысалы, Джон Филип Суза өзінің шерулерін минутына шамамен 120 соққымен дирижерлік еткен. Алайда, көптеген еуропалық композиторлар шерулерін баяу стильде, минутына шамамен 100 соққымен орындаған. Бірақ, көптеген маңызды ерекшеліктер бар: концерттік шеру және «айқайлаушы» туралы қараңыз.

Кілт

Баспа орындаушылары, әсіресе альттар үшін марштар көбінесе бемольды тондарда жазылады. Концерттік Фа, Си-бемоль, Ми-бемоль және Ля-бемоль тондары ең көп қолданылады. (Ескерту: Бұл марш қай тоннан басталатынына қатысты, үштік бөліміндегі өзгертілген тонға емес (төменде қараңыз)).

Әскери жүріс нысаны

Әскери шеру формасы көбінесе "Марш патшасы" атанған Джон Филип Соузаға қарызды. Ол "әскери" форманы (полк формасымен салыстырғанда) стандарттады және оны өзінің көптеген марштарының жартысынан астамында қолданды. Әскери шеру формасы: I AA BB C(C) Br C Br C(Grandioso); немесе, жалпы код: I AA BB CCDCDC. Әскери шерудің алғашқы бөлімі кіріспе (I) немесе фанфар деп аталады; әдетте ол 4, 8 немесе 16 такттан тұрады және тыңдаушының назарын аудару үшін форте (күшті) динамикасы мен хроматикалық өзгерістерді қолдана отырып, маркато стилінде орындалады. Кіріспе – марштың ең қысқа бөлігі және көбінесе тасталмайды. Дегенмен, кіріспесіз жазылған марштардың мысалдарына "Бұғы мен барабандар" және "Адымдаушы" жатады. Маршқа кіріспелер әртүрлі болуы мүмкін, бірақ кейбір стандартты тәсілдер: (а) tutti унисон ("The Washington Post"), (b) tutti ритмдік унисон, кері қозғалыспен ("The Thunderer"), (c) tutti ритмдік унисон, төрт бөлікті гармониямен ("Semper Fi"), және (d) төрт бөлікті тәуелсіз ("The Klaxon"). Кіріспе әдетте бірінші бөлімдегі тональностьтың анықтығын қамтамасыз ету үшін басым тональностьқа негізделген (төмендегі гармониялық прогрессияны қараңыз). Әдетте кіріспе қайталанбайды, бірақ кейбір марштарда қайталанады: "Бравура", "Оқшаулар полкі" және "Вашингтон сұрлары". Кіріспе көбінесе мажор тональностьта басталады, өйткені марштар көбінесе мажор тональностьта болады, бірақ кіші тональностьта кіріспесі бар марштар да бар, олардың ішінде "Гладиатор", "Пикадор", "Мистикалық киелі орденнің асылдары" және "Дөңгелек дауыл" бар. Келесі бөлім әдетте бірінші бөлім деп аталады, өйткені ол марштың алғашқы ерекше мелодиясы болып табылады. Бірінші бөлім әдетте 8 немесе 16 такттан тұрады және 4 тактты фразалардан құралған. Бірінші бөлім мажор немесе минор тональностьта болуы мүмкін және кез келген динамиканы, аспаптарды және модуляцияларды қолдануы мүмкін. Әдетте, бұл бөлім өз фразаларында ұқсас мотивтерді (қарама-қарсы мотивтерге қарағанда – төмендегі триоға қараңыз) қолданады және келесі бөлімге қарағанда ритмикалық жағынан қарапайым болып естіледі. Бөлімді алғаш рет орындағаннан кейін, оны бір рет қайталайды, кейде қосымша бөліктермен, мысалы, қарсы мелодиялармен. Бірінші бөлім екінші бөлімнен кейін де қайталана алады, әсіресе егер ол (бірінші бөлім) минор болса. Карл Л. Кинг осы стильді жиі қолданды, сондай-ақ Генри Филлмор тромбонның сырғанауымен. Мысалдар: "Бейбітшілік маршы", "Нью-Йорк ипподромы", "Караван клубының маршы", "Тромбон патшасы", "Лассус тромбон", "Патшалық жарлық" және Прайстің "Жастар маршы". Екінші бөлім әдетте 16 такттан тұрады және марштың екінші негізгі мелодиясы болып табылады. Алайда, "Алға, мықты жігіттер" және Соузаның "Атауы жоқ" марштарында екінші бөлім 32 такттан тұрады. Кейбір марштар екінші бөлімнің алғашқы орындалуын тыныш, ал екіншісін күшті орындайды; оларға "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік", "Оның құрметі", "Вашингтон Пост", "Теңіздің арғы жағындағы қолдар", "Ақ жол" және басқалары, әсіресе Соуза марштары жатады. Екінші бөлім біршама басқа аспаптарды қолдануы немесе әртүрлі бөліктердің салыстырмалы динамикасын өзгертуі мүмкін. Мелодия әдетте бас аспаптарымен, яғни төменгі қола аспаптармен және төменгі ағаш аспаптармен орындалады. Бұл бөлім әдетте 4 тактты фразаларды қолданады, бірақ әртүрлі мотивтермен, бұл мелодиялардың "созылған" сияқты естілуіне себеп болады. Мысалы, көптеген марштар екінші бөлімде бірінші бөлімге қарағанда көбірек толық ноталарды қолданады, мысалы, "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" маршында естіледі. Бірінші бөлім сияқты, екінші бөлім әдетте бір, кейде екі рет қайталанады; бірақ кейбір марштар, соның ішінде "Азаттық белгісі", "Кир Ұлы" және "Мелодия дүкені" бұл қайталануды қалдырады.

Үштік және қайталау

Кейбір марштарда триоға қысқаша кіріспе естіледі, көбінесе ол бастапқы кіріспесін қайталайды, немесе бүкіл ансамбль орындайтын басқа әуен болуы мүмкін – мыс фанфары, не Соузаның «Semper Fidelis» шығармасында естілгендей, соққы аспаптарының солосы (барабан соғысы). Зейн Ван Аукеннің «Егіз бүркіт» шығармасында триоға кіріспе мысалы да бар. Марштың негізгі мелодиясы – трио, ол әдетте легато стилінде, жұмсақ динамикада орындалады және қоладан гөрі ағаштан жасалған үрмелі аспаптарға басымдық береді. Соуза триоларында жиі төменгі тенорлық регистрдегі кларнеттер мен эвфониумдарды қолданды. Бұл трио бөлімі – бөлімдердің ең контрасты, көбінесе алдыңғы екі бөлімде естілген мотивтердің вариацияларын қамтиды. Трио мелодиясы жұмсақ динамикада бір рет қайталанса, немесе мүлдем қайталанбаса да болады. Әдетте, ол бірінші немесе екінші орындалуында тыныш орындалады, содан кейін трио мелодиясымен бірге пиккололар (немесе флейталар, немесе басқа ағаштан жасалған үрмелі аспаптар) ойнайды. Көп жағдайда трио марштың субдоминанталық тоналығына модуляцияланады, яғни тональдық белгіге бір бемоль қосылады. Тоналық қазір төмендеп, жұмсақ аспаптармен бұрынғыға қарағанда тыныш сезім береді. Контраст трионы есте қаларлық етеді, өйткені жаңа тоналық бөлімнің соңына дейін сақталады. (Минор тоналықта басталатын марштар үшін трио әдетте салыстырмалы мажорға модуляцияланады.) Содан кейін үзіліс немесе аралық бөлім (кейде «иттер шайқасы» немесе «интерлюдия» деп аталады) келеді, ол төртінші әуенді ұсынады. Бұл бөлім қатты, қарқынды және маркатолы. Оның мақсаты атауында көрсетілгендей, трио бөлімдері арасындағы үзілісті жою, әдеттегі жұмсақ трио мелодияларына қарама-қарсылық жасау және тыңдаушыда қызығушылық тудыру. Көптеген үзіліс бөлімдері жоғары үрмелі аспаптар мен төменгі жез аспаптар арасындағы әңгімеге ұқсайды. Соңғы тақтарда әдетте кернеуді күшейтетін аккордтар немесе хроматикалық мотивтер болады. Үзіліс бөлімі әдетте 16 тақтан тұрады, мысалы, «Hands Across the Sea» шығармасында, бірақ марштар әртүрлі: «The Washington Post» және «The Interlochen Bowl» 8 тақтық, ал «On the Mall» және «The Purple Pageant» 12 тақтық, ал «The Thunderer» 15 тақтық. «The Stars and Stripes Forever» 24 тақтық үзіліс бөліміне ие. Үзілістен кейін трио қайта орындалады. Үзілістен кейінгі трио әдетте алғашқысымен бір стильде орындалады, бірақ кейде осы трионың соңғы орындалуына қарсы мелодиялар немесе обблигатолар қосылады. Енді үзіліс қайтадан орындалады және марш соңғы триоға көшеді. Соңғы трио грандиоз, трио грандиоз немесе трио деп аталады, ол әдетте, соңғы нүкте ретінде, трионың бұрынғы орындалуларына қарағанда әлдеқайда қатты орындалады. Ол кейде тағы бір қарсы мелодияны немесе обблигатоны қосады (мысалы, «The Stars and Stripes Forever» шығармасындағыдай) және ансамбльдің барлық аспаптық бөлімдерін пайдаланады, осылайша оны аяқтайды. Грандиоз – марштың ең қызықты бөлігі; оның рөлі – трио мелодиясын тыңдаушының есте сақтауына көмектесу.

Ашқабақ

Кейде марштың соңғы бөлігінде бір тоқсандық үнсіздіктен кейін бірыңғай орындалатын I аккорды болады, оны "тікенек" деп атайды. Көптеген, бірақ барлық емес, марштарда тікенек кездеседі. "Semper Fidelis" маршы марш басынан қайта орындалмаған жағдайда соңында тікенек болмайды (төменде қараңыз). Көптеген марштар форте дыбыспен (күшті) аяқталады; ал Соузаның "Манхэттен жағажайы" маршы сығанап аяқталады. Кейбір әскери марштарда, мысалы Джон Филип Соузаның "АҚШ далалық артиллерия маршы" ("Caissons әні") үзіліс бөлігінің тек бір рет орындалуы (немесе жүгірілуі) болады, нәтижесінде трио тек екі рет орындалады. "On the Mall", "The Chimes of Liberty" және басқа бірнеше марштардан басқа, Голдманның әскери үлгідегі марштарында трио тек екі рет орындалған. Әскери марштардың мысалдары: Джон Филип Соузаның "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік", Карл Л. Кингтің "Барнум мен Бейлидің сүйіктісі" және Эдвин Ф. Голдманның "Молл" марштары.

Басқа пішіндер мен стильдер

Кейбір ертедегі шерулер қарапайым "төрт бөлімді" формада болды: I AA BB CC. Әдетте, мұндай шерулерде үзіліс немесе "D" бөлімі болмайтын, олар шерулер мен жастар оркестрлері үшін жазылған. Туынды үшбұрыштың бір рет қайталануымен аяқтады, көбінесе грандиоздық стилінде. Мысалы, Ф.Э. Бигелоудың "Біздің жетекшіміз" және Карл Л. Кингтің "Батыл теңізшілер" шығармалары. Генри Филлмор мен Карл Кинг өз шерулерінде төрт бөлімді стильді жиі қолданды. Соуза бұл стильді сирек қолданды. 1890 жылдардың басындағы Соузаның шерулері ("Жоғары мектеп кадеттері" және "Манхэттен жағажайы" қоса алғанда) оның мансабына тән ерекше кіріспеге ие болды. Көптеген ертедегі американдық және еуропалық шерулер төрт бөлімді немесе полк формасын қолданды, олар марш басына қайта оралады. Әдетте, соңғы трио (немесе "D" бөлімі) аяқталғаннан кейін марш қайта басталады; қайталаулар назарға алынбайды және шығарма екінші бөлімінен кейін аяқталады. Кодалар сирек кездеседі, бірақ кейде қолданылады; мысалдар: Соузаның "Ту үшін шабандоздар" және Джеймс Сверингеннің "Киелі орын балалары". Маршті қайталау дәстүрі американдық марш музыкасы дәуірінің басында аяқталды. Джон Филипп Соуза бұл тәсілден "Парадта" маршынан басқа, өзінің бірнеше цирк марштарында бас тартты. Виктор Герберт – маршті қайталайтын шығармалар жазған соңғы американдық композиторлардың бірі. Мысалдар: Вагнердің "Қос бүркіт астында" және Виктор Герберттің "Серенада" шығармалары.

Фразеологиялық

Марштың негізгі (және шамалы бұлыңғыр) анықтамасы, тұрақты, қайталама барабан немесе ырғақты үлгіге негізделген музыканы сипаттайды – яғни марш, көбінесе өзінің фразалауымен танылады. Көптеген жылдам марштар төрт өлшемді немесе төрт тақты фразалардан тұрады, әдетте олар толық нотамен аяқталады (бұл мелодиялық кернеуді тудырады немесе аяқтайды, акордтық прогрессияға қараңыз), одан кейін көтеріңкі нота келеді. Сондықтан осы "негізгі" құрылым маршты әуендік тұрғыдан "ұнамды" етеді дейді. Кейбір марштарда басқаларына қарағанда айқын фразалар болады. Карл Кингтің марштарында ерекше толық ноталар мен көтеріңкі ноталары бар өте анық фразалар бар. Ал Джон Филип Суза, практикалық түрде үздіксіз фразалауды қолданды.

Орындаудың қиындығы

Орындаудың нақты қиындығы марштар арасында едәуір өзгереді. Алғашында мектептік оркестрлер үшін жазылып, кейіннен бүкіл елде ұйымдастырылған марштардың көпшілігі қиындық деңгейі жағынан шамалы болды. Бірақ көп ұзамай, композиторлар өздерінің оркестрлері үшін кәсіби, тіпті виртуоздық шеберлікті талап ететін ноталар жазды. Кейбір композиторлар әрбір маршты "кемілдікпен" орындаудың қиын екенін айтты, яғни барлық дұрыс экспрессиялармен, артикуляциямен және тұрақты темппен орындау қиын. Норман Смиттың "Марш музыкасы туралы жазбалар" еңбегінен бейімделген орындау қиындығының сыныптау жүйесі төменде келтірілген. 1-сынып: Ең төменгі қиындық деңгейі. Музыкамен жаңа танысатын бастауыш оркестрлерге арналған; қарапайым этюд немесе оқулықтан алынған ән болуы мүмкін. 2-сынып: Бастауыш оркестрлерге де арналған, бірақ дамыған, әртүрлі ноталар мен ырғақтар қолданылған. Аспаптардың диапазоны қолайлы, көбіне минималды төзімділік қажет. Кейбір ноталар стандартты марш пішімін сақтайды, бірақ көпшілігі қысқартылған немесе қарапайым концерттік марш пішімінде болады. 3-сынып: Стандартты марш қиындығы. Әдетте толық марш пішімінде, орташа техникалық дағдылар мен төзімділік қажет. Аспаптардың диапазоны көбінесе орташа деңгейде болады және хроматикалық ноталар, обблигатолар мен қарсы мелодиялар болуы мүмкін. Көптеген шеру марштары 3-сынып деңгейінде болады, мысалы, "Тундера" және "Ұлттық нышан". 4-сынып: Орташа қиындық деңгейі, көптеген техникалық қиындықтар мен кейбір синкопация бар. Бұл сынып көптеген орта мектептік оркестрлерге жанжалды репетициялар мен дайындық қажет етеді; және дұрыс орындау үшін тәртіпті, толық құралымды ансамбльді талап етеді, себебі ол күрделі гармониялар мен қарсы мелодияларды қамтиды. Бұл қиындық деңгейіндегі ноталардың мысалдары: "Жұлдыздар мен жолақтар мәңгілік" және "Барнум мен Бейлидің сүйіктісі". 5-сынып: Қатты қиындық деңгейі; әдетте бастапқыда кәсіби немесе виртуоздық музыканттар үшін, мысалы, цирк оркестріндегілер үшін жазылған, себебі бұл сыныпқа тән "айқайлар" орындаудың қиындығын арттырады. 5-сыныпта ағаш аспаптарының обблигатолары немесе хроматикалық тізбектері бар және кез келген музыканттың диапазонын сынап көреді; олар өте жылдам темптерге, сондай-ақ күрделі ырғақтар мен синкопацияға ие. Мысалдар: "Гладиаторлардың кіруі", "Вашингтон сұрлары" және "Шило шайқасы". 6-сынып: Сирек кездесетін қиындық деңгейі. Әдетте симфониялар сияқты ірі шығармаларда кездеседі, олар әдетте аралас өлшемдер мен күрделі ырғақтар мен гармонияларды қамтиды.