Петер Беренс: Немец архитектор және дизайнерінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс сәулетшісі және дизайнер (1868–1940)

Питер Бехренс (14 сәуір 1868 – 27 ақпан 1940) – көрнекті неміс сәулетшісі, графикалық және өнеркәсіптік дизайнер, ең алдымен 1909 жылы Берлинде салынған AEG турбиналар залымен танымал. Ол 1900-жылдардан 1930-жылдарға дейін әртүрлі стильдердегі заттарды, шрифттерді және маңызды ғимараттарды жобалаумен ұзақ айналысты. 1907 жылы ол неміс Werkbund ұйымының негізін қалаушы мүшесі болды және сол жылы AEG үшін жобалауды бастады, корпоративтік стильді, графикалық дизайнды жасады, компания үшін шрифттер, заттар мен ғимараттар құрастырды. Келесі жылдары ол табысты сәулетшіге айналып, 1910-жылдардағы рационалистік/классикалық неміс реформалық қозғалысының жетекшісі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Кирпіш экспрессионизміне бет бұрып, Франкфурт маңындағы Хохст әкімшілік ғимаратын жобалады, ал 1920-жылдардың ортасынан бастап Жаңа объективтілікке көшті. Ол сонымен қатар педагог болды, 1922-1936 жылдары Венадағы Көркемсурет академиясының сәулет мектебіне жетекшілік етті. Танымал сәулетші ретінде ол Германияда, басқа да Еуропа елдерінде, Ресейде және Англияда дизайндық жұмыстар жасады. 1910-жылдары Еуропалық модернизмнің бастапқы кезеңінде Людвиг Мис ван дер Ро, Ле Корбюзье және Вальтер Гропиус сияқты болашақ белгілі тұлғалар оның жетекшілігінде жұмыс істеді.

Өмірбаян

Берренс 1877 жылдың қыркүйегінен 1882 жылдың көктемгі мезгіліне дейін Гамбургтегі Кристианеумда оқыды. Ол 1886-1889 жылдары туған Гамбургте, сондай-ақ Дюссельдорф пен Карлсруэде сурет салуды оқыды. 1890 жылы Лили Крамерге үйленіп, Мюнхенге көшіп келді. Бастапқыда суретші, иллюстратор және кітапты байлаушы ретінде қолөнер шеберханасында жұмыс істеді. Ол богемиялық айналымдарда жиі болып, өмір салтын реформалаумен байланысты тақырыптарға қызығушылық танытты. 1899 жылы Бехренс Гессеннің ұлы герцогі Эрнст Людвигтің шақыруын қабылдады және оның жаңадан ашылған Дармштадт суретшілер колониясының екінші мүшесі болды. Ол 1901 жылы өзінің Югендстиль стиліндегі үйін салды, онда жиһаз бен сүлгілерден бастап, картиналар мен керамикаға дейін барлық нәрсені өздігінен жобалады. Бұл үйдің салынуы оның өміріндегі шешуші сәт болды, ол Мюнхеннің көркемдік ортасынан шығып, өзінің алғашқы жобасында талантты сәулетші екенін көрсетті. 1903 жылы Бехренс Дюссельдорфтағы Жаңа қолөнер мектебінің директоры болып тағайындалды, онда ол дизайнды оқытудың жаңа әдістерін әзірлеп, табысты реформаларды жүзеге асырды. 1907 жылы AEG (Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft) Бехренсті көркемдік кеңесші ретінде тартты, ал AEG үшін жасаған жұмысы Werkbund ұйымының бастамалары мен мақсаттарының тиімділігін және перспективасын алғаш рет кең ауқымда көрсетті. Ол компанияның корпоративтік имиджін толығымен (логотипі, өнім дизайны, жарнама және т.б.) жобалады және осы үшін ол тарихдағы алғашқы өнеркәсіптік дизайнер саналады. Ол сондай-ақ олар үшін Берлиндегі екі зауытта бірнеше зауыт ғимараттарын жобалады, ең танымал – 1909 жылғы AEG турбина зауыты, Моабит алаңында орналасқан, ол модернизмнің ерте үлгісі болып есептеледі. Кейін ол Хумбольдтайн алаңында төрт жаңа ғимаратты жобалауға кірісті, бұл оның қазіргі заманды бейнелеуге, сондай-ақ мағынасына қарай, монументалды, батыл, классикалық және көркемдік әсерлерге қызығушылық танытқанын көрсетті. Питер Бехренс AEG-нің қызметкері емес, кеңесшісі болғандықтан, ол басқа жобалармен де жұмыс істеуге еркін болды және өте табысты сәулет практикасын дамытты. Осы кезеңде оның кеңейіп келе жатқан кеңсесінде көптеген студенттер мен көмекшілер болды, кейбіреулері алдыңғы қатарлы модернистерге айналды, соның ішінде Людвиг Мис ван дер Ро, Ле Корбюзье, Адольф Майер, Жан Крамер және Вальтер Гропиус (кейін Баухаустың алғашқы директоры болды). AEG турбина залынан кейін ол неміс реформалық архитектура қозғалысының бөлігі болған, қатаң монументалды классикалық стильдегі бірнеше ірі кеңсе ғимараттарын жобалады. 1912 жылғы Санкт-Петербургтегі Германия елшілігі және 1912-1914 жылдары салынған Ганновердегі Continental AG әкімшілік ғимараты осы кезеңнің жақсы мысалдары. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның жұмысы қайта өзгерді, және көптеген неміс сәулетшілері сияқты, ол Кирпіш экспрессионизмінің тақырыптары мен стильдерін зерттеді. 1920-1924 жылдары ол Франкфурт қаласының сыртындағы Хохст қаласында Хохст AG техникалық әкімшілік ғимаратының жобалау және құрылысы үшін жауапты болды. Зауыттың бояу өнімдерін бейнелейтін түрлі-түсті кірпіштермен қапталған, сағат мұнарасы мен әсерлі аркасы бар қара клинкер кірпіштермен сырты, Германиядағы стильдің ең көрнекті үлгілерінің бірі. 1922 жылы Венадағы Көркемөнер академиясында оқытушылық қызметке шақырылды, сәулет мектебінің меңгерушісі болды және 1936 жылға дейін осы лауазымды сақтап, сонымен қатар Еуропаның әртүрлі клиенттері үшін жобалар жасады. 1926 жылы Бехренс ағылшын Венман Джозеф Бассетт Лоуктан Ұлыбританияның Нортгемптон қаласында отбасылық үйді жобалауды тапсырды. 'New Ways' деп аталған үй, ақ қабырғалы тікбұрышты көлем (тік парапеттерімен), көбінесе Ұлыбританиядағы алғашқы модернисттік үй деп саналады және Бехренстің Жаңа объективтік модернизмге бет бұруын білдіреді. 1925 жылы ол бұрынғы студенті Мис ван дер Роге, сондай-ақ жаңа стильде жұмыс істейтін көптеген жетекші неміс сәулетшілерімен бірге Штутгартта қазіргі Вайсенхоф деп аталатын тұрғын үйлерді жобалауға шақырылды. Оның үлесі – үймеленген текше көлемдегі пәтерлер жиынтығы, бұл көптеген пәтерлерге үлкен террасаларға жол ашты. 1928 жылы Бехренс Словакияның Зилина қаласында Жаңа синагоганың құрылысына халықаралық конкурста жеңімпаз атанды, ол 2012-2017 жылдары мәдени орталық ретінде қайта жаңартылды. Сол жылы ол Хорватияның Загреб қаласының орталығында орналасқан Феллер Штерн универмагын қайта жаңартып, оны модерн стилінен күрделі, дерлік Де Стил модернисттік композицияға айналдырды. 1931 жылы Франкфурт индустриалисі Адольф Ганстың қызы Клара Ганс үшін салынған төбедегі вилласы тастан салынған тікбұрышты көлемдердің ұқсас күрделі өзара әрекеттесуі болды, бұл Жаңа объективтіліктің тамаша үлгісі. 1929 жылы Бехренс Берлиндегі Александрплацты радикалды түрде қайта жобалау бойынша ұсынылған ғимараттарды жобалау конкурсына қатысты, екінші орын алса да, жаңа алаңның оңтүстік-батыс жағындағы ғимараттардың жобасы кейінгі құрылысшыларға ұнады және 1932 жылға дейін Александрхаус және Беролинахаус салынды. 1929 жылы Бехренс, бұрынғы студенті Александр Поппен бірлесіп, мемлекеттік Австрия Табак үшін Линецте жаңа зауытты жобалауға шақырылды, ол экономикалық жағдайларға байланысты ұзақ уақыт бойы салынды және 1935 жылы аяқталды. Бас ғимараттың өте ұзын, сәл қисайған көлденең фасады Бехренстің Жаңа объективтік стиліндегі ең әсерлі дизайны болды. 1936 жылы Бехренс Венадан Пруссияның өнер академиясына (қазіргі Күнст академиясы) Берлинге сәулетті оқытуға кетті, Гитлердің тікелей келісімімен болды деген хабар бар. Бехренс Гитлердің Берлинді қайта құру жоспарларына қатысты, AEG-нің жаңа штаб-пәтерін Альберт Шпеердің танымал солтүстік-оңтүстік осында салуға рұхсат берді. Шпеер оның осы тапсырысқа Бехренсті таңдауы күшті Альфред Розенбергтің наразылығына ұшырағанын, бірақ Гитлер оның Санкт-Петербургтегі елшілігіне қызығушылық танытқанын мәлімдеді. Бехренс 1940 жылдың 27 ақпанында Берлиндегі Бристоль қонақүйінде, өзінің ауылдық үйінен паналау іздеп жүргенде қайтыс болды.

Behrens attended the Christianeum Hamburg from September 1877 until Easter 1882. He studied painting in his native Hamburg, as well as in Düsseldorf and Karlsruhe, from 1886 to 1889. In 1890, he married Lilly Kramer and moved to Munich. At first, he worked as a painter, illustrator and bookbinder in an artisanal fashion. He frequented the bohemian circles and was interested in subjects related to the reform of lifestyles. In 1899 Behrens accepted the invitation of the Grand Duke Ernst Ludwig of Hesse to be the second member of his recently inaugurated Darmstadt Artists' Colony, where Behrens built his own Jugendstil style house in 1901, and fully conceived everything, from furniture to towels, paintings, pottery, etc. The building of this house is considered to be the turning point in his life, when he left the artistic circles of Munich and showed himself to be a talented architect in his very first project. In 1903, Behrens was named director of the Kunstgewerbeschule in Düsseldorf, where he implemented successful reforms, developing new ways of teaching design. In 1907, AEG (Allgemeine Elektrizitäts Gesellschaft) retained Behrens as artistic consultant, and his work for AEG was the first large scale demonstration of the viability and vitality of the Werkbund's initiatives and objectives. He designed the entire corporate identity (logotype, product design, publicity, etc.) and for that he is considered the first industrial designer in history. He also designed a series of factory buildings for them at their two Berlin factory sites, most famously the 1909 AEG Turbine Factory, at the Moabit site, considered an early example of Modernism. He then went on to design four new buildings at the Humboldthain site, which showed that he was as much interested in massive, bold, classical and picturesque effects depending on the context, as expressing modernity. Since Peter Behrens was a consultant rather than an employee of AEG, he was free to work on other projects, and developed a highly successful architectural practice. In this period his growing office had many students and assistants, some who would go on become leading Modernists, including Ludwig Mies van der Rohe, Le Corbusier, Adolf Meyer, Jean Kramer and Walter Gropius (later to become the first director of the Bauhaus). Immediately after the AEG Turbine Hall, he designed a series of large office buildings in a bold monumental stripped classical form, part of the German Reform Architecture movement. His 1912 German Embassy in St Petersburg, and the Administration Building for Continental AG in Hannover, built 1912–1914 are good examples of this period. After WW1 his work changed again, and like many German architects, he explored the themes and styles of Brick Expressionism. Between 1920 and 1924, he was responsible for the design and construction of the Technical Administration Building of Hoechst AG in Höchst, outside Frankfurt. With its soaring atrium clad in coloured bricks representing the factory's dye products, and an exterior in dark clinker bricks with clocktower and dramatic arch, it is one of the most representative examples of the style in Germany. In 1922, he accepted an invitation to teach at the Academy of Fine Arts Vienna, becoming head of the architecture school, a post he kept until 1936, whilst also designing for a range of clients across Europe. In 1926, Behrens was commissioned by the Englishman Wenman Joseph Bassett Lowke to design a family home in Northampton, UK. The house named 'New Ways', a stark white walled rectangular volume (with jagged parapets), is often regarded as probably the first modernist house in Britain, and marks Behrens' turn towards the Modernism of New Objectivity. In 1925 he was invited by his former student Mies van der Rohe, along with many of the leading German architects working in the new style, to design a residential building in Stuttgart, in the development now known as the Weissenhof. His contribution was a set of apartments in stacked cubic volumes, allowing many apartments to open to large terraces. In 1928 Behrens won an international competition for the construction of the New Synagogue, in Zilina, Slovakia, which was restored in 2012–17 as a cultural centre. The same year he designed a renovation of the Feller Stern department store in central Zagreb, Croatia, transforming it from Art Nouveau to a complex almost De Stijl Modernist composition. His 1931 hillside villa for the Clara Gans, daughter of Frankfurt industrialist Adolf Gans, was a similarly complex interplay of rectangular volumes, clad in stone, a fine example of New Objectivity. In 1929, Behrens was invited to the competition for the design of buildings around a proposed radical redesign of Alexanderplatz in Berlin, and though he came second, his designs for the buildings on the south west side of the new square was preferred by the subsequent developer, and the Alexanderhaus and the Berolinahaus were built by 1932. In 1929, Behrens, in partnership with former student Alexander Popp, was commissioned to design a new factory for the state run Austria Tabak in Linz, which was built over a long period, due to the economic conditions, finally completed in 1935. The main building has a very long completely horizontal slightly curved facade, Behrens' most striking design in the style of New Objectivity. In 1936 Behrens left Vienna to teach architecture at the Prussian Academy of Arts (now the Akademie der Künste) in Berlin, reportedly with the specific approval of Hitler. Behrens participated in Hitler's plans for the rebuilding of Berlin with the commission for the new headquarters of the AEG on Albert Speer's famous planned north–south axis. Speer reported that his selection of Behrens for this commission was rejected by the powerful Alfred Rosenberg, but that his decision was supported by Hitler who admired Behrens's Saint Petersburg Embassy. Behrens died in the Hotel Bristol in Berlin on 27 February 1940, while seeking refuge there from his country estate.