Кіріспе

Шателло (шателро; Poitevin Saintongeais: Châteulrô/Chateleràud;) — Францияның Жаңа Аквитания аймағындағы Виенна департаментіндегі коммуна. Бұл бұрынғы Пуату провинциясының солтүстік-шығысында орналасқан, ал тұрғындары шателлерудайс деп аталады.

География

Шателло Виен өзенінің жағасында, Клейн өзенімен қосылған жерден бірнеше километр төмен, Сенон-сюр-Виен қаласында орналасқан.

Тарих

Шателло – Пуатудың солтүстік шебіндегі маңызды бекініс болды, оны 10 ғасырдың басында Пуатье графы өз шекараларын қорғау үшін салған. Графтың жергілікті өкілі, Шателло виконты Айро кезінде мұрагерлік лауазым ретінде бекітілді, ол, мүмкін, Овернь графтары мен Аквитания герцогтарының туысы болған; оның ұрпақтары 11 ғасырдың ортасына дейін виконттар (виконттар) атағын иеленді. Аймерик I-нің қызы Энор де Шателло (шамамен 1103 – 1130) анасы трубадур лорд Уильямның жаңа сарайлық поэзиясындағы «сүйіктісі» болды, ол Пуатьедің алтыншы графы және Аквитанияның тоғызыншы герцогы еді, және оның мұнарасында «Шателлоның қауіпті әйелі» (Dangereuse de Châtellerault) тұрды. Энор Уильям X-ке үйленді және Аквитанияның Элеонорасының анасы болды. Шателло виконты атағы кезекпен үш атақты француз дворян отбасына – Ла Рошфуко, Лусиньянға және 13 ғасырдан бастап Француз революциясына дейін Харкур отбасына берілді. Бірақ Шотландия және Франция тажын қызмет еткені үшін 1548 жылы Джеймс Гамильтонға, Арранның 2-ші графына, Шотландияның регентіне және Франция короліне Duc de Châtellerault атағы тағайындалды. Бұл атақ қазірге дейін ешқандай иелігі болмаса да, Арранның тікелей және жалпы мұрагерлері, тиісінше Аберкорн герцогы мен Гамильтон герцогы арасында даулы болып қалуда. (Ланаркширдегі Шательхеролт елдік паркін қараңыз.)

Экономика

Орта ғасырлардан бері Шателло ас-аяқ және қылыш жасау өнеркәсібімен танымал болды, ал 1816 жылы коммуна француз үкіметі үшін қару-жарақ өндіру орталығына айналды. Manufacture d'armes de Châtellerault Францияның төрт негізгі мемлекеттік қару-жарақ өндірушісінің бірі болды және француз армиясы мен теңіз күштері қолданған жаяу әскерінің шағын қаруларының көп бөлігін қамтамасыз етті. MAC 1819 жылы құрылды және 1968 жылы қару-жарақ өндіру орны ретінде жабылғанға дейін үздіксіз жұмыс істеді. 1886 жылы, ал кейіннен Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914–1918 жылдар) француз жаяу әскерінің негізгі қаруы болған Лебель мылтығының жасалуы мен жаппай өндірісі осы зауытта жүзеге асты. Бұл зауыт сонымен қатар алғашқы 500 000 дана Модель 1891 Мосин-Нагант мылтығының көзі болды, себебі Ресей қару-жарақ өнеркәсібі Ресей Императорлық армиясын қайта қаруландыру үшін оларды жеткізуге уақытында үлкермеді. Қазіргі таңда бұл нысан қару-жарақ мәселелеріне қатысты барлық француз әскери мұрағаттарының орталық қоймасына (Centre des Archives de l'Armement et du Personnel) айналдырылды. Мұрағатталған және құпиясы ашылған MAC құжаттары жазбаша өтініш бойынша адал ғалымдар мен зерттеушілерге қолжетімді.