Кіріспе

18 ғасырдағы британдық генерал Жерард Лейк, 1-ші виконт Лейк (27 шілде 1744 – 20 ақпан 1808) – британдық генерал. Ол 1798 жылғы Ирландия көтерілісінде британдық әскерлерге басшылық етті, содан кейін Британдық Үндістандағы әскери күштердің бас қолбасшысы қызметін атқарды.

Өмірбаян

Ол Харроу-он-Хиллдегі Ланселот Чарльз Лейктің (1751 ж. қайтыс болған) және оның әйелі, Джон Гамлидің қызы Летиция Гамлидің ұлы болды. Ол Итон колледжінде білім алған. Лейк 1758 жылы жаяу әскерге қадам басқан, 1762 жылы лейтенант (армия капитаны), 1776 жылы капитан (лейтенант-полковник), 1784 жылы майор, 1792 жылы подполковник атағын алды, сол кезде ол армияның жоғары шенді офицері болған. Ол 1760 және 1762 жылдар аралығында Германияда өз полкімен, ал 1781 жылғы Йорктаун шайқасында құрамы біріккен батальонмен қызмет еткен. Осыдан кейін ол Уэльс принцінің, кейіннен IV Георгтың атбасшысы болды. Оның кіші інісі Уорвик принцтің жеке бөлмесіндегі қызметкер болып жұмыс істеді, содан кейін оның жарысқа қатысатын жылқыларын баптады. 1790 жылы ол генерал-майор болды, ал 1793 жылы Француз революциялық соғыстары кезінде Фландриядағы Йорк және Олбани герцогінің армиясындағы гвардиялық бригадаға қолбасшылық етуге тағайындалды. Ол 1793 жылдың 18 тамызындағы Линсель шайқасында сәтті басшылық етті және 1794 жылдың сәуіріне дейін континентте қызмет етті (ауыр сырқатқа шалдыққан қысқа мерзімнен басқа). Кейіннен ол гвардиядағы подполковник шенін сатты, 53-ші жаяу полкінің полковнигі және Ирландиядағы Лимерик қаласының губернаторы болды. 1797 жылы ол генерал-лейтенант шеніне көтерілді.

Американың Тәуелсіздік соғысы

1781 жылдың көктемінде подполковник Лейк Америкаға жасампаздықпен барды, Лорд Корнуоллис басшылығымен Солтүстік Каролинадағы әскери науқанға қатысты және сол жылдың 11 қазанында Йорк Тауындағы британдық бекіністерден полковник Роберт Аберкромбидің басшылығымен гвардияның және ескі 80-ші корольдік Эдинбург полкінің гранадиерлеріне қолбасшылық етті, осы шабуыл француздар мен американдық қоршаушыларға ауыр шығын келтірді. Корнуоллистің әскері капитуляциялағаннан кейін (19 қазан 1781 жылы) Лейк соғыс аяқталғанға дейін сөзді тұтқын ретінде қалды. Хью Вудхаус Пирс хабарлағандай, "Лейк тұтқынға алынған әскерлерді басқаруға жеребе тастау арқылы таңдалған үш офицердің бірі болды, бірақ жеке себептерге байланысты Англияға баруға ниеттенгендіктен, 76-шы [80-ші] полк майоры Гордон оның орнына ізгілікпен келуге келісті. Майор, сосын лейтенант-полковник Гордон тұтқындық кезінде қайтыс болды."

1798 жылы Ирландиядағы көтеріліс

1796 жылы желтоқсанда ол Ольстерде қолбасшы болып тағайындалды және азаматтық халықтың барлық қаруларын тапсыру туралы жарлық шығарды, сол кезде ол “заңдық шектеулерге немесе әскерлерінің зорлық-зомбылық әрекеттеріне алаңдамады”. Тарихшылар Лейктің 1797 жылы Ольстердегі әскерін жөнелткенін сол провинциядағы Біріккен ирландтар қоғамын қарусыздандырып, әлсіздетуде тиімді деп санайды, бірақ оның тиімділігі күмәнді. 1798 жылы сәуірде Лейк сэр Ральф Аберкромбиден Ирландияның Бас қолбасшысы лауазымын қабылдап, Ленстерге назарын бұрды, онда “күдікті бүлікшілерді ашық түрде сауаттандыру және азаптау кеңінен таралды, бұл жалпы қорқыныш атмосферасын күшейтті”. Корнуоллис Лейкті 23 тамызда Майо графтығындағы Киллала шығанағына түскен 1000 сарбаздық француз экспедициясына қарсы тұру үшін жіберді. 29 тамызда Лейк 1700 сарбаздан тұратын күшпен (көптеген ополченниктер, фенсиблер және еоманриядан құралған) Каслбарға келді және Каслбар шайқасында генерал Хели Хатчинсонның (кейін Дономордың 2-ші графы) басқаруымен әскерлерінің жеңіліске ұшырауына куә болды. Лейк өзінің көптеген тәжірибесіз сарбаздарын қайта жинауға үлкермеді және Туамға шегінуге мәжбүр болды; оның жылдамдығы (және материалдарды, артиллерияны және Лейктің жеке багажын тастауы) осы жеңіліске “Каслбар жарысы” деген ат берді. Хели Хатчинсон кінәнің көп бөлігін өз мойнына алды, бірақ Лейктің әскерлерінің тәжірибесіз екендігі және тәжірибелі француз күштерімен тікелей шайқастан аулақ болу қажеттігі мойындалды. Алайда, Лейк шайқастан бұрын көп ішіп алған және француз шабуылдағанда ғана қиындықпен оянған деген қауесет тарады.

Үндістандық науқандар

1799 жылы Лейк Англияға оралды, көп ұзамай Британдық Үндістанға сапар шекті, онда ол Бас қолбасшы болып тағайындалды. Ол 1801 жылдың шілдесінде Калькуттада қызметке кірісіп, Шығыс Үндістан компаниясының әскерін жақсартуға кірісті, әсіресе барлық қару-жарақ – жаяу әскер, атты әскер және артиллерияны жылдам және басқаруға оңай етуге баса назар аударды. 1802 жылы ол толық генерал атағын алды. 1803 жылы Екінші ағылшын-маратха соғысы басталғанда генерал Лейк Даулат Синдияға қарсы әскер шығарды және екі айдың ішінде Маратхаларды Кол қаласында (қазіргі Алигарх) жеңді, одан кейін Алигарх бекінісін шабуылдап басып алды (1 қыркүйек 1803 ж., Аллы Гур шайқасы). Содан кейін ол Делиді (11 қыркүйек) және Аграны (10 қазан) басып алды, Ласуари шайқасында (1 қараша) жеңіске жетті, онда Синдияның күші француздармен оқытылған және офицерлік қызмет атқаратын 31 тәртіпті батальон мен 426 қару-жарақтан айырылып толықтай жойылды. Бұл жеңістен кейін бірнеше күн өткен соң Аргон шайқасында генерал-майор Артур Уэлслинің жеңісі Синдияны келісімге келуге мәжбүр етті, ал 1803 жылдың желтоқсанында келісім шартына қол қойылды. 1804 жылдың 17 қарашасында Фаррухабад шайқасында Лейкті жеңген Яшвантрау Холкарға қарсы операциялар жалғасты. Лейк 1805 жылдың басында Бхаратпурдағы жаттар мен Яшвантрау Холкардың бес шабуылға қарсы тұрғанына қатты ашуланды. Сол жылдың шілдесінде Корнуоллис Лорд Уэлслидің орнына Үндістанның генерал-губернаторы болып тағайындалды, сонымен бірге Лейкті бас қолбасшы ретінде алмастырып, соғысқа аяқ қоюға бел буды. Алайда, сол жылдың қазан айында Корнуоллис қайтыс болды, ал Лейк Холкарды Пәнджабқа қуды. Бірақ Холкардың күшті позициясы мен ағылшыздарға қарсы барлық үнді билеушілерін біріктіруге жасаған тырысын көргеннен кейін, Британдық Шығыс Үндістан компаниясы Холкармен бейбітшілік шартына қол қойды, ол оған барлық аумағын қайтарып берді және компанияның бұдан әрі араласпауын уәделеді. Лорд Уэлсли жолдаған хатында соғыстың табысына Лейктің теңдесі жоқ энергиясы, қабілеті және батырлығы зор үлес қосқанын жазды. Лейк қызметі үшін Парламенттен алғыс алды және 1804 жылдың қыркүйегінде Дели мен Ласуаридің бароны Лейк және Бэкингем графтығындағы Астон Клинтон атанды. 1801 жылдан 1805 жылға дейін Лейк Үндістанның бас қолбасшысы болды, содан кейін 1805 жылдан 1807 жылға дейін оның ізбасары Джон Грейвс Симко Үндістанға аттанбас бұрын қайтыс болды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Англияға оралды, ал 1807 жылы Дели мен Ласуаридің виконты Лейк және Бэкингем графтығындағы Астон Клинтон атанды. Оның ұлдарының бірі, майор Джордж Август Фредерик Лейк, онымен бірге Ирландияға, содан кейін Үндістанға барды, науқан кезінде оның лагерь көмекшісі және әскери хатшысы болып қызмет етті. Бірде аға Лейктің аты Мохаулпур ауылының жанындағы шайқаста атылып түскенде, ол өз атын ұсынды. Әкесі атқа отырғанын көргеннен кейін бірнеше минуттан кейін майор Лейк әкесінің көз алдында ауыр жарақат алды. Майор Г.А.Ф.Лейк жарақаттан айығып, Жарым аралдық науқан кезінде 29-шы жаяу полкіне қолбасшылық етті. Ол 1808 жылдың 17 тамызында Португалиядағы Ролиса шайқасында қаза тапты.

Парламенттік мансап

Көптеген замандастары сияқты, Лейк парламенттік және әскери мансапты бірге жүргізді. Ол 1790 жылдан 1802 жылға дейін Ұлыбритания парламентінің Айлсбери округінен өкілдік етті, сонымен қатар 1799 жылы Армаг округінің депутаты ретінде Ирландия парламентіне үкімет тарапынан шақырылды, бірігу туралы заңға дауыс беру үшін.

Кейінгі жылдар

Виконт Лейк отбасылық байлығының көп бөлігін жоғалтқан бейшара құмар ойыншы ретінде танымал болды. Ол 1808 жылғы 20 ақпанда Лондонда қайтыс болды, балаларына мүліктен кем немесе ештеңе қалдырмады. Сарайдағылар мен сол кездегі премьер-министр Портленд герцогы бұл жағдайды империяның сенімді адамы және оның балалары үшін қасіретті соң деп есептеді. Портленд Георг III патшаға, әсіресе үйленбеген Лейк қыздарының жағдайын жақсарту үшін арнайы өтініш жасады.