Кіріспе

Nukulaelae – Тувалу мемлекетінің құрамына кіретін атолл және он тоғыз ауданның бірі. 2017 жылғы санақ бойынша халық саны 300 адамды құрайды. Ірі елді мекен – Фангауа аймағындағы Пепесала, онда 300 адам тұрады (2017 жылғы санақ). Овал пішіндес және кемінде 15 аралдан тұрады. Тұрғындары бар арал – Фангауа, ол ұзын және енді. Тувалудың ең шығыс нүктесі – Нюоко аралы. Нукулелеле табиғат қорғау аймағы лагунаның шығыс бөлігін қамтиды. 2010 жылы қорғау аймағындағы теңіз фаунасының бастапқы зерттеуі жүргізілді.

Тарих

Нукулелеаидің дәстүрлі тарихында ақ терілі адам аралды алғаш көріп қалған, бірақ ағаштар болмағандықтан онда қоныстанбаған. Нукулаэлае дегені – «құмдар елі». Кейін, дәстүр бойынша, Вайтупудан келген Валоа балық аулау кезінде Нукулелеаиді ашқан. Ол Нукулелеаиге қайтып оралып, кокос ағаштарын отырғызып, соңында отбасымен бірге Нукулелеаиде қоныстанған. Христиан діні алғаш рет 1861 жылы Тувалуға келген, Кук аралдарындағы Манихикидегі конгрегациялық шіркеудің дьяконы Елекана дауылға ілігіп, 8 апта бойы жүзіп, 1861 жылдың 10 мамырында Нукулелеаиге жеткен. 1860 жылы Нукулелеаиде 300 адам тұрған деп есептеледі. 1862 және 1863 жылдар аралығында, бір жылға жетпес уақыт ішінде, Перу кемелері, «қара құс саудасы» деп аталған саудамен айналысып, Перудағы жұмысшы тапшылығын толтыру үшін, соның ішінде Чинча аралдарындағы гуано кен орындарында жұмыс істеу үшін жұмысшыларды іздеп келді. Нукулелеаидегі жергілікті саудагер «қара құстардың» арал тұрғындарын жалдауына көмектескен. 1863 жылдан кейін Нукулелеаиде 1861 жылы тіркелген 300 адамның 100-ден азы тұрды. Питер Лабан 1850 жылдары Нукулелеаидегі алғашқы саудагер болды, одан кейін 1860 жылдары Том Роуз, ал 1890 жылдары Ричард Коллинз ілесіп келді. 1865 жылы неміс фирмасы J. C. Godeffroy & Sohn атынан әрекет ететін сауда капитаны шығыстағы Ниуоко аралын 25 жылға жалға алды. Көп жыл бойы арал тұрғындары мен немістер жалға алу шарттары және жұмысшыларды әкелу мәселелері бойынша дауласты, бірақ немістер жалға алу мерзімі 1890 жылы біткенше онда қалды. Нукулелеаи пошта бөлімі 1923 жылы ашылды. Атолл 19 ғасырдан 1983 жылға дейін Гуано аралдары заңы бойынша АҚШ-қа қарасты, содан кейін атоллға қатысты құқықтар Тувалуға берілді.

Саясат

2024 жылғы 26 қаңтарда өткен жалпы сайлауда Севе Паениу мен Намолики Суалики еңбек етіп отырған депутаттарға қарсы ешбір үміткер тіркелмеді, осылайша олар автоматты түрде парламентке сайланды.

Білім

Бастауыш мектеп – Файкимуа бастауыш мектебі.

Жергілікті танымал адамдар

Генри Фати Наисали (12 тамыз 1928 – 29 қазан 2004) AO, CMG, MBE, 1976 жылы Ұлыбританияның Тувалу колониясының Қаржы хатшысы болып тағайындалды. 1977 жылы ол Нукулаэлае округінен Ұлыбританияның Тувалу колониясы Ассамблеясына депутат болып сайланды. 1981 жылы Наисали Тувалу Парламентіне сайланды. Ол Тувалу Премьер-министрінің орынбасары және Қаржы министрі қызметтерін атқарды (1985–1989), сондай-ақ Тынық мұхиты аралдары форумының Бас хатшысы болды (1988–1992). Наисали 1986 жылғы қаңтардан 1988 жылғы қыркүйекке дейін Оңтүстік Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастық бюросының директоры болды. Бикенибеу Паениу (10 мамыр 1956 жылы туған) 1989 жылдан 2006 жылға дейін Тувалу Парламентінде Нукулаэлае округін өкілдік етті және Тувалу Премьер-министрі қызметін екі рет атқарды (1989–1993) және (1996–1999).