Кіріспе

Кіріс құны мен нарықтық құн арасындағы айырмашылық. Қосылған құн – өнім немесе қызметтің нарықтық құны мен оның құрамдас бөліктерінің жалпы құны арасындағы айырмашылықты есептеуге арналған қаржы экономикасының термині. Ол белгілі бір сату бірліктері үшін сұраныс және ұсыныс қисығына сәйкес шамамен беріледі. Бұл өндіріс экономикасы мен қаржылық талдаудың нарықтық тепе-теңдік тұрғысынан қарауын көрсетеді. Қосылған құн, нарықта қолжетімді нақты сатулар бойынша трансформациялық процестерден түскен қаржылық пайданы ғана өлшейтін бухгалтерлік терминнен өзгеше. Бизнесте жалпы қосылған құн әрбір сатылған бірлік бойынша бірлік қосылған құнның (бірлік пайданы – сату бағасы мен өндіріс шығындары арасындағы айырмашылықты, бірлік амортизациялық шығынды және бірлік еңбек ақысын қосу арқылы есептеу) тізімі арқылы анықталады. Осылайша, жалпы қосылған құн – кірістен аралық тұтынуды шегергенге тең. Интеграцияланған компаниялар үшін (мысалы, өндіріс компаниялары) қосылған құн кірістің үлкен бөлігін құрайды, ал интеграцияланбаған компаниялар үшін (мысалы, бөлшек сауда компаниялары) кірістің кіші бөлігін құрайды. Жалпы қосылған құн, еңбектің өтемақысын (еңбекке қайтаруды көрсетеді) және салықтардан бұрынғы табысты (капиталға қайтаруды көрсетеді) біріктіргенге шамамен тең.

Анықтама

Микроэкономикада қосылған құн трансформация процесінің жиынтық өнімдерінің нарықтық құнынан трансформация процесінің жиынтық түсімдерінің (немесе жиынтық түсімдерінің) нарықтық құны алынған кезде анықталады. Өнімнің қосылған құнын түсіндіру үшін Ульбо де Ситтердің өндіріс синергиясы бойынша жобалау теориясын қолдануға болады. Ол трансформация процестерін екі санатқа бөледі: бөліктер мен жақтары. Бөліктерді уақыт шкаласының кезеңдерімен салыстыруға болады, мысалы, ең алдымен тағамды дайындау, содан кейін оны жуу, содан кейін кептіру. Жақтары аймақтық маманданумен байланысты, мысалы, біреу үстелдің шыныдан тұратын бөлігіне, екіншісі табақтардан тұратын бөлігіне, үшіншісі аспап-саймандарға жауапты болады. Сондықтан, қосылған құнды түсінудің маңызды бөлігі – шекараларды қарастыру болып табылады. Макроэкономикада бұл термин өндіріс факторларының (яғни капитал мен еңбек) өнімнің құнын арттыруға және аталған факторлардың иелерінің табысын ұлғайтуға қосқан үлесін білдіреді. Осылайша, ұлттық қосылған құн капитал мен еңбек арасында бөліседі.

Ұлттық есептер

Өндіріс факторлары өнімнің бірлік бағасын (X) X өндірісінде қолданылатын аралық тауарлардың бірлік құнына қатысты арттыратын "қызметтер" ұсынады. Ұлттық есептерде, мысалы Біріккен Ұлттар Ұйымының Ұлттық есептер жүйесінде (UNSNA) немесе АҚШ-тың Ұлттық табыс және өнім есептерінде (NIPA) жалпы қосылған құн жалпы өнімнен аралық тұтынуды алып тастау арқылы есептеледі. Осылайша, жалпы қосылған құн таза өнімге тең болады. Таза қосылған құн жалпы қосылған құннан негізгі капиталды тұтыну (немесе тозу шығындарын) алып тастау арқылы анықталады. Сондықтан, таза қосылған құн жалпы жалақыға, салықтан бұрынғы пайдаға, тозуды ескергенде, сондай-ақ субсидиялардан кем түскен жанама салықтарға тең.

Қосылған құн салығы

Қосылған құн салығы (ҚҚС) – сатудан алынатын салық. Ол өнім немесе қызмет өндірісінің әр кезеңіндегі құнның өсуіне салынады, яғни әр кезеңде қосылған құнға салық салу мақсатында қолданылады, жоғарыда айтылғандай.