Қазақстандағы өндіріс шығындарын есептеу және басқару! Кәсіпорынның тиімділігін арттыру, шығындарды оңтайландыру, болашақ жоспарлау туралы маңызды ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Іс-әрекеттерді шығындарды тиімді ету жолдарымен оңтайландыру процедуралары
Procedures to optimize practices in cost efficient ways
Қаржылық есептің мамандары институты шығынды есепке алуды "тауар өндіру және қызмет көрсету шығындарының өлшемдерін жиынтық және егжей-тегжейлі түрде тіркеу және есеп беру үшін жүйелі процедуралар жиынтығы" деп анықтайды. Ол мұндай шығындарды тану, бөлу, жинақтау және есеп беру әдістерін, сондай-ақ оларды стандарттық шығындармен салыстыруды қамтиды. Көбінесе басқару есебінің бір бөлігі ретінде қарастырылады, оның басты мақсаты – шығындардың тиімділігі мен мүмкіндіктеріне сүйене отырып, бизнес-практикалар мен процестерді оңтайландыру бойынша басқаруға кеңес беру. Шығынды есепке алу басқаруға ағымдағы операцияларды бақылау және болашаққа жоспарлау үшін қажетті егжей-тегжейлі шығын туралы ақпаратты ұсынады. Шығынды есепке алу ақпараты қаржылық есепте де жиі қолданылады, бірақ оның негізгі функциясы – басқарушылардың шешім қабылдау процесін жеңілдету үшін пайдалану болып табылады.
Cost accounting is defined by the Institute of Management Accountants as "a systematic set of procedures for recording and reporting measurements of the cost of manufacturing goods and performing services in the aggregate and in detail. It includes methods for recognizing, allocating, aggregating and reporting such costs and comparing them with standard costs". Often considered a subset of managerial accounting, its end goal is to advise the management on how to optimize business practices and processes based on cost efficiency and capability. Cost accounting provides the detailed cost information that management needs to control current operations and plan for the future. Cost accounting information is also commonly used in financial accounting, but its primary function is for use by managers to facilitate their decision making.
Шығынды есепке алудың пайда болуы
Кәсіпорындардың барлық түрлері – өндіріс, сауда немесе қызмет көрсету саласында болсын – өз қызметін қадағалау үшін шығындарды есепке алуды қажет етеді. Өнеркәсіптік революцияның алғашқы кезеңдерінде кәсіпорындардың көп бөлігі шығындардың үлкен бөлігін қазіргі бухгалтерлер «өзгермелі шығындар» деп атайтын шығындар құрады, себебі олар өндіріс көлеміне тікелей байланысты өзгеретін. Еңбек, шикізат, зауытты іске қосуға кеткен шығындар және т.б. өндіріс көлеміне пропорционалды түрде жұмсалатын. Менеджерлер өнімнің өзгермелі шығындарын қосып, оны шешім қабылдау процесінде бағалаудың шамамен алғандағы көрсеткіші ретінде пайдалана алатын. Кейбір шығындар жұмыс көлеміне байланысты өзгеретін өзгермелі шығындардан өзгеше, тіпті ең жоғары жүктеме кезеңінде де тұрақты болып қалады. Уақыт өте келе, бұл «тұрақты шығындар» менеджерлер үшін маңыздырақ бола бастады. Тұрақты шығындарға жабдықтардың тозуы, техникалық қызмет көрсету, құрал-жабдықтар, өндірісті бақылау, сатып алу, сапаны бақылау, тауарларды сақтау және тасымалдау, зауытты басқару және инженерлік бөлімдердің шығындары жатады. XIX ғасырдың басында бұл шығындар көптеген кәсіпорындар үшін аса маңызды емес еді. Алайда, теміржол, болат және ірі өндірістің дамуымен, XIX ғасырдың соңында бұл шығындар көбінесе өнімнің өзгермелі құнынан гөрі маңыздырақ болып, оларды көптеген өнімдерге бөлу дұрыс емес шешімдерге әкелді. Менеджерлер өнімдер мен бағалар туралы шешімдер қабылдау үшін тұрақты шығындарды түсінуі керек. Мысалы: Бір компания теміржол вагондарын өндірді және бір ғана өнімі болды. Әр вагонды жасау үшін компания 60 долларлық шикізат пен компоненттер сатып алуға және 6 жұмысшыға әрқайсысына 40 доллардан төлеуге мұқтаж болды. Осылайша, әр вагонның жалпы өзгермелі шығыны 300 долларға жетті. Вагонды жасауға 300 доллар жұмсалатынын білген менеджерлер, әр вагонды одан төмен бағаға сатса, шығынға ұшырайтынын түсінді. 300 доллардан жоғары баға компанияның тұрақты шығындарын өтеуге көмектеседі. Егер тұрақты шығындар айына, мысалы, жалға, сақтандыруға және иесінің жалақысына 1000 доллар болса, компания айына 5 вагонды 3000 долларға (әрқайсысы 600 доллардан) немесе 10 вагонды 4500 долларға (әрқайсысы 450 доллардан) сата алады және екі жағдайда да 500 доллар пайда табады.
All types of businesses, whether manufacturing, trading or producing services, require cost accounting to track their activities. In the early industrial age most of the costs incurred by a business were what modern accountants call "variable costs" because they varied directly with the amount of production. Money was spent on labour, raw materials, the power to run a factory, etc., in direct proportion to production. Managers could simply total the variable costs for a product and use this as a rough guide for decision making processes. Some costs tend to remain the same even during busy periods, unlike variable costs, which rise and fall with volume of work. Over time, these "fixed costs" have become more important to managers. Examples of fixed costs include the depreciation of plant and equipment, and the cost of departments such as maintenance, tooling, production control, purchasing, quality control, storage and handling, plant supervision and engineering. In the early nineteenth century, these costs were of little importance to most businesses. However, with the growth of railroads, steel and large scale manufacturing, by the late nineteenth century these costs were often more important than the variable cost of a product, and allocating them to a broad range of products led to bad decision making. Managers must understand fixed costs in order to make decisions about products and pricing. For example: A company produced railway coaches and had only one product. To make each coach, the company needed to purchase $60 of raw materials and components and pay 6 labourers $40 each. Therefore, the total variable cost for each coach was $300. Knowing that making a coach required spending $300, managers knew they could not sell below that price without losing money on each coach. Any price above $300 would make a contribution to the fixed costs of the company. If the fixed costs were, say, $1000 per month for rent, insurance and owner's salary, the company could therefore sell 5 coaches per month for a total of $3000 (priced at $600 each), or 10 coaches for a total of $4500 (priced at $450 each), and make a profit of $500 in each case.
Шығынды есепке алу және қаржылық есепке алу
+Қаржылық есеп және басқару есебі арасындағы айырмашылықтарБасқару есебіҚаржылық есеп шығындарды бақылау мен төмендетуді жеңілдететін қатаң тәсілмен есептейді. Ағымдағы есептік кезеңдегі операцияларды қаржылық есептіліктерге (ақша ағыны туралы есеп, пайда немесе зиян, баланс және т.б.) талдайды. Ақпарат тек ұйымның ішкі басқаруына шешім қабылдауға көмектесу үшін ұсынылады. Кәсіпорынның нәтижелері мен қаржылық жағдайы туралы үкіметке, кредиторларға, инвесторларға және басқа да сыртқы тараптарға есеп береді. Ұйымның жоспарлау және бақылау қажеттіліктеріне сәйкес функциялар, іс-әрекеттер, өнімдер, процестер негізінде шығындар жіктеледі. Операциялардың түрлеріне сәйкес шығындар жіктеледі. Стандартты нәтижеге әсер ететін шығындарды объективті және субъективті бағалауды біріктіреді. Операциялардың "шын және әділ" бейнесін көрсету мақсатында жасалған. Ақпарат бухгалтерлердің пікірінше ұсынылуы мүмкін. МСФО және GAAP сияқты есеп стандартына сәйкес болуы керек.
+Differences between cost and financial accountingCost accountingFinancial accountingComputes costs in a rigorous manner that facilitates cost control and cost reduction. Analyses transitions in the current accounting period into financial statements (Statement of Cashflows, Profit or Loss, Balance Sheet etc.). Reports only to the organizations internal management to aid their decision making. Reports the results and financial position of the business to the government, creditors, investors, and other external parties. Cost classifications based on functions, activities, products, processes and on the information needs of the organization in its planning and control. Cost classifications based on the types of transactions. Combines objective and subjective assessment of costs contributing to a standard result. Aims to present a 'true and fair' view of transactions. Information can be presented as accountants see fit. Must adhere to accounting standards such as the IFRS and GAAP.
Материал (жинақ)
Өнімді тікелей құрастыратын және дайын өнімде анық көрінетін материалдар тікелей материалдар деп аталады. Мысалы, кітаптардағы қағаз, жиһаздағы ағаш, су резервуарындағы пластик және аяқ киімдегі былғары – тікелей материалдар. Ал, әдетте құны төменрек болатын немесе дайын өнімді өндіруде қолданылатын қосалқы материалдар жанама материалдар деп аталады. Мысалы, киімде қолданылған жіп мөлшері. Бұлардың үшеуі де қор ретінде есепке алынуы тиіс: шикізат, өндірістегі жұмыс және дайын өнімдер.
The materials directly contributed to a product and those easily identifiable in the finished product are called direct materials. For example, paper in books, wood in furniture, plastic in a water tank, and leather in shoes are direct materials. Other, usually lower cost items or supporting material used in the production of in a finished product are called indirect materials. For example, the length of thread used in a garment. Furthermore, these can be categorized into three different types of inventories that must be accounted for in different ways; raw materials, work in progress, and finished goods.
Еңбек
Жұмысшыларға немесе жұмысшылар тобына төленетін, өндіріс, техникалық қызмет көрсету, материалдарды немесе өнімді тасымалдау сияқты нақты өндірістік қызметтерге тікелей қатысы бар және шикізатты дайын өнімге айналдыру процесімен байланысты жалақы тікелей еңбек деп аталады. Оқушыларға немесе шәкірттерге төленетін жалақы тікелей еңбек санатына жатпайды, себебі олардың еңбек құндылығы жоқ.
Any wages paid to workers or a group of workers which may directly co relate to any specific activity of production, maintenance, transportation of material, or product, and directly associate in the conversion of raw material into finished goods are called direct labour. Wages paid to trainees or apprentices does not come under the category of direct labour as they have no significant value.
Стандартты шығындар есебін жүргізу
Стандартты құн есептеу – нақты шығындарды алдын ала анықталған стандартты құнмен (стандартты бағамен) салыстыруға арналған шығындар есебінің әдісі. Бұл өндірістегі өнім құнының өзгеруін түсінуге көмектеседі. Стандартты құн есептеуі есептік кезеңде туындаған тұрақты шығындарды сол кезеңде өндірілген тауарларға бөліп береді. Бұл, өндірілген кезеңінде сатылмаған өнімдердің толық құнын баланстағы «қойма» ретінде есепке алуға және келесі есептік кезеңге GAAP (Жалпы қабылданған есептік принциптер) принциптеріне сәйкес, әртүрлі күрделі есептік әдістерді қолдана отырып, көшіруге мүмкіндік берді. Бұл менеджерлерге тұрақты шығындарды ескермеуге және кез келген өнімнің «стандартты құнына» қатысты әр кезеңнің нәтижелерін қарауға мүмкіндік берді. Мысалы: егер теміржол вагондары компаниясы әдетте айына 40 вагон өндірсе және тұрақты шығындар айына 1000 доллар болса, онда әр вагонға операциялық шығын/жоғарғы шығын 25 доллар болады (1000 / 40). Осыны вагонның 300 долларлық өзгеретін шығындарына қоссақ, вагонның толық құны 325 долларға жетеді. Бұл әдіс бірлік құнын сәл бұрмалауға бейім, бірақ бір өнімді өндіретін және тұрақты шығындары салыстырмалы түрде төмен жаппай өндіріс салаларында бұл бұрмалау өте аз болды. Мысалы: егер теміржол вагондары компаниясы бір айда 100 вагон жасаса, онда бірлік құны вагонға 310 доллар болады (300 + (1000 / 100)). Егер келесі айда компания 50 вагон жасаса, онда бірлік құны вагонға 320 доллар болады (300 + (1000 / 50)), бұл салыстырмалы түрде аз айырмашылық. Стандартты құн есебінің маңызды бөлігі – айырмашылықты талдау, ол нақты құн мен стандартты құн арасындағы айырмашылықты әртүрлі құрамдас бөліктерге (көлемнің өзгеруі, материалдық құнның өзгеруі, еңбекақы құнының өзгеруі және т.б.) бөледі, соның арқасында менеджерлер шығындардың жоспарланғаннан неге өзгеше болғанын түсінеді және жағдайды түзету үшін тиісті шаралар қабылдайды.
Standard Costing is a technique of Cost Accounting to compare the actual costs with standard costs (that are pre defined) with the help of Variance Analysis. It is used to understand the variations of product costs in manufacturing. Standard costing allocates fixed costs incurred in an accounting period to the goods produced during that period. This allowed the full cost of products that were not sold in the period they were produced to be recorded as 'inventory' in the Balance sheet to be carried forward to the next accounting period, using a variety of complex accounting methods, which was consistent with the principles of GAAP (Generally Accepted Accounting Principles). It also essentially enabled managers to ignore the fixed costs, and look at the results of each period in relation to the "standard cost" for any given product. For Example: if the railway coach company normally produced 40 coaches per month, and the fixed costs were still $1000/month, then each coach could be said to incur an Operating Cost/overhead of $25 =($1000 / 40). Adding this to the variable costs of $300 per coach produced a full cost of $325 per coach. This method tended to slightly distort the resulting unit cost, but in mass production industries that made one product line, and where the fixed costs were relatively low, the distortion was very minor. For Example: if the railway coach company made 100 coaches one month, then the unit cost would become $310 per coach ($300 + ($1000 / 100)). If the next month the company made 50 coaches, then the unit cost = $320 per coach ($300 + ($1000 / 50)), a relatively minor difference. An important part of standard cost accounting is a variance analysis, which breaks down the variation between actual cost and standard costs into various components (volume variation, material cost variation, labor cost variation, etc.) so managers can understand why costs were different from what was planned and take appropriate action to correct the situation.
Өнімділік есептің дамуы
Бизнес күрделене түсіп, өнімнің ассортименті көбейген сайын, пайданы барынша арттыру мақсатындағы шешімдерді қабылдауда шығынды есептеудің тиімділігі күмәндана бастады. 1980-ші жылдары басқару орталары шектеулер теориясымен жақсырақ танысып, "әрбір өндіріс процесінің өндіріс тізбегінде бірінші немесе басқа бір жерде шектеуші фактор болады" деген тұжырымды ұқты. Бизнес-менеджмент шектеулерді анықтауды үйренген сайын, оларды басқару және шектеулі ресурстардың әрбір бірлігінен "өткізу долларын" (немесе басқа валюта) барынша арттыру үшін өтімділік есебін жиі қолдана бастады. Өтімділік есебінің мақсаты – JIT (Just in time) жүйесінде тапшы ресурстарды (тормоздық факторларды) ең тиімді пайдалану. Осы контексте "өткізу" – сатудан түскен ақша сомасы, одан өнімді жасауға жұмсалған материалдардың құны алынған сома.
As business became more complex and began producing a greater variety of products, the use of cost accounting to make decisions to maximize profitability came into question. Management circles became increasingly aware of the Theory of Constraints in the 1980s and began to understand that "every production process has a limiting factor" somewhere in the chain of production. As business management learned to identify the constraints, they increasingly adopted throughput accounting to manage them and "maximize the throughput dollars" (or other currency) from each unit of constrained resource. Throughput accounting aims to make the best use of scarce resources (bottleneck) in a JIT (Just in time) environment. "Throughput", in this context, refers to the amount of money obtained from sales minus the cost of materials that have gone into making them.
Қызметке негізделген шығындар
Қызметке негізделген есептеу (ABC) – өнімдерге оларға қажетті қызметтерге сәйкес шығындарды тағайындау жүйесі. Бұл жағдайда, қызметтер – компания ішінде жүзеге асырылатын тұрақты іс-әрекеттер. "Шот-фактура бойынша сұрақтарды талқылау үшін клиентпен әңгімелесу" көптеген компаниялардағы қызметтердің мысалы. Компаниялар шығындарды есептеудің дәлдігін арттыру қажеттілігіне байланысты ABC-ге көшуі мүмкін, яғни жеке өнімдердің, қызметтердің немесе жобалардың нақты құнын және тиімділігін жақсырақ түсіну үшін. ABC осы салаларда стандартты есептеудің тікелей есептелмейтін шығындарды іс жүзінде тікелей шығындарға айналдыру арқылы нақты құнға жақындатады. Керісінше, стандартты есептеуде әдетте, жанама және қосымша шығындар деп аталатын шығындар белгілі бір тікелей шығындардың пайызы ретінде анықталады, бұл жеке тауарлар үшін нақты ресурстарды пайдалануды дәл көрсетпеуі мүмкін. ABC бойынша бухгалтерлер әрбір қызметкердің уақытының 100% -ын компания ішінде атқарылатын әртүрлі қызметтерге бөледі (көптегендер қызметкерлердің өздері уақытты әртүрлі қызметтерге бөлуі үшін сауалнамалар қолданады). Содан кейін бухгалтер әрбір қызметкердің жалақысының осы қызметке жұмсалған пайызын қосу арқылы әрбір қызметтің жалпы құнын анықтай алады. Компания нәтижеде алынған қызмет құны туралы деректерді операциялық жақсартуларға қай бағытта күш салу керектігін анықтау үшін пайдалана алады. Мысалы, тапсырыс бойынша өндіріс жасайтын компания жұмысшыларының көп бөлігі уақытын клиенттің асығыс жазылған тапсырысын түсінуге тырысып өткізіп жатқанын анықтауы мүмкін. (ABC) Қызметке негізделген есептеу арқылы бухгалтерлер енді "Клиенттік тапсырыс сипаттамаларын зерттеу" қызметіне нақты ақша сомасын байланыстыра алады. Жоғары басшылық енді осы процестің кемшілігін жою үшін қанша назар аударуды немесе қаржы бөлуді шеше алады. Қызметке негізделген басқару бизнесті басқару үшін қызметке негізделген есептеуді пайдалануды қамтиды (бірақ осымен шектелмейді). (ABC) Қызметке негізделген есептеу әрбір қызмет пен ресурстардың ақырғы өнімге жұмсалатын құнын нақты анықтай алады, бірақ бұл процесс қиын, қымбат және қателерге бейім болуы мүмкін. Бұл тұрақты шығындарды өнімге бөлудің дәлірек құралы болғандықтан, бұл тұрақты шығындар әр айдың өндіріс көлеміне байланысты өзгермейді. Мысалы, бір өнімді жою оған бөлінген қосымша немесе тікелей еңбек құнын жоймайды. Қызметке негізделген есептеу (ABC) ұзақ мерзімді перспективада өнімнің құнын жақсырақ анықтайды, бірақ күнделікті шешімдерді қабылдауда тым пайдалы болмауы мүмкін.
Activity based costing (ABC) is a system for assigning costs to products based on the activities they require. In this case, activities are those regular actions performed inside a company. "Talking with the customer regarding invoice questions" is an example of activity inside most companies. Companies may be moved to adopt ABC by a need to improve costing accuracy, that is, understand better the true costs and profitability of individual products, services, or initiatives. ABC gets closer to true costs in these areas by turning many costs that standard cost accounting views as indirect costs essentially into direct costs. By contrast, standard cost accounting typically determines so called indirect and overhead costs simply as a percentage of certain direct costs, which may or may not reflect actual resource usage for individual items. Under ABC, accountants assign 100% of each employee's time to the different activities performed inside a company (many will use surveys to have the workers themselves assign their time to the different activities). The accountant then can determine the total cost spent on each activity by summing up the percentage of each worker's salary spent on that activity. A company can use the resulting activity cost data to determine where to focus its operational improvements. For example, a job based manufacturer may find that a high percentage of its workers are spending their time trying to figure out a hastily written customer order. Via (ABC) Activity based costing, the accountants now have a currency amount pegged to the activity of "Researching Customer Work Order Specifications". Senior management can now decide how much focus or money to budget for resolving this process deficiency. Activity based management includes (but is not restricted to) the use of activity based costing to manage a business. While (ABC) Activity based costing may be able to pinpoint the cost of each activity and resources into the ultimate product, the process could be tedious, costly and subject to errors. As it is a tool for a more accurate way of allocating fixed costs into a product, these fixed costs do not vary according to each month's production volume. For example, the elimination of one product would not eliminate the overhead or even direct labour cost assigned to it. Activity based costing (ABC) better identifies product costing in the long run, but may not be too helpful in day to day decision making.
EVA және процеске негізделген шығындарды интеграциялау
Жақында Mocciaro Li Destri, Picone және Minà (2012) Экономикалық қосылған құн (EVA) өлшемдерін Процесске негізделген есептеу (PBC) жүйесімен біріктіретін өнімділік және шығындарды бағалау жүйесін ұсынды. EVA PBC әдістемесі EVA басқару логикасын компания деңгейінде ғана емес, сонымен қатар ұйымның төменгі деңгейлерінде де жүзеге асыруға мүмкіндік береді. EVA PBC әдістемесі стратегияны қаржылық өнімділікті бағалау шараларымен байланыстыруда маңызды рөл атқарады.
Recently, Mocciaro Li Destri, Picone and Minà (2012) proposed a performance and cost measurement system that integrates the Economic Value Added criteria with Process Based Costing (PBC). The EVA PBC methodology allows us to implement the EVA management logic not only at the firm level, but also at lower levels of the organization. EVA PBC methodology plays an interesting role in bringing strategy back into financial performance measures.
Мемлекеттік сатып алулар
АҚШ-тың федералдық мемлекеттік сатып алу ережесі (Федералдық сатып алу ережесі, FAR) келісімшарт бағасын келіссөздер жүргізуші мемлекеттік тапсырыс берушілердің жеткізушілер ұсынған шығындардың үкіметтің келісімшарттық шығындар қағидаттары мен процедураларына сәйкес келетінін, ал кейбір жағдайларда федералдық есеп стандартының талаптары мен процедураларына сәйкес келетінін тексеруді талап етеді. "Шығынның дұрыстығын талдау" (немесе "бағаның дұрыстығын талдау") жүргізу үшін жеткізушіден қажетті шығын туралы немесе баға туралы мәліметтер сұралуы мүмкін. FAR шығынның дұрыстығын талдауды былай анықтайды: Сондай-ақ, егер мемлекеттік орган белгілі бір баға ұсынысын сұраса, бағалау процесінде шығынның немесе бағаның дұрыстығын талдау жүргізу көзделуі мүмкін.
The United States' federal procurement rules (the Federal Acquisition Regulation, FAR) require government Contracting Officers negotiating contract prices to verify that suppliers' cost submissions are in accordance with the government's contract cost principles and procedures and, in certain cases, the requirements and procedures of the federal Cost Accounting Standards. Relevant cost data or pricing data may be required from the supplier, in order to undertake a "cost realism analysis", also known as a "price realism analysis". FAR defines a cost realism analysis as Similarly, where a government agency requests a fixed price submission, provision may be made for a cost or price realism analysis to take place during the evaluation process.