Активтердің бастапқы құны, алынған кездегі шығындарды қамтиды. Тарихи құн есебі – активтерді нақты бағасымен емес, бастапқы құнымен көрсетеді. IAS 29 жоғары инфляция кезіндегі есеп беруді реттейді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Активті сатып алу немесе жасау кезіндегі оның тарихи құны – активті сатып алу немесе жасауға жұмсалған шығындардың құны, активті сатып алу немесе жасау үшін төленген сыйақыны және транзакциялық шығыстарды қамтиды. Тарихи құн бойынша есептеу активтер мен міндеттемелерді олардың тарихи құнымен есепке алуды қамтиды, бұл құн нысандардың құнының өзгеруіне байланысты жаңартылмайды. Осыған байланысты, баланста көрсетілген сомалар көбінесе олардың ағымдағы экономикалық немесе нарықтық құнынан өзгеше болады. Тарихи құн өлшемдерін пайдалану құн өзгерістерін уақтылы көрсетпеуі үшін сынға ұшырағанымен, инфляция мен дефляцияның төмен және жоғары деңгейлерінде көптеген есеп жүйелерінде қолданыла береді. Гиперинфляция кезінде Халықаралық қаржылық есептеу стандарттары (ХҚЕС) IAS 29 стандартында көрсетілгендей, айлық ТТІ индексіне сәйкес тұрақты сатып алу қабілетімен капиталды сақтауды талап етеді. Тарихи құнды түзетудің әртүрлі әдістері қолданылады, олардың көпшілігі басқарушылық шешімдерді қажет етеді және оларды тексеру қиын болуы мүмкін. Көптеген есептеу стандарттарында кейбір активтер мен міндеттемелердің әділ немесе нарықтық құнын уақтылы көрсетуге бағытталған тенденция байқалады, бірақ тарихи құн принципі қолданылуда. Көптеген есептеу стандарттары оларды баланста көрсетудің орнына қаржылық есептіліктің түсіндірме жазбаларында белгілі бір активтер мен міндеттемелердің ағымдағы құнын ашуды талап етеді. Жеңіл қолжетімді нарықтық құны бар активтердің кейбір түрлері үшін стандарттар активтің (немесе міндеттеменің) баланстық құнын нарықтық бағаға немесе ағымдағы құнға жуық басқа да бағалауға дейін жаңартуды талап етеді (әділ құн, сондай-ақ әділ нарықтық құн). Есептеу стандарттары активтің немесе міндеттеменің құнының өзгеруін есепке алу тәсілдеріне қарай әртүрлі болады; ол кіріс ретінде немесе акционерлер капиталының тікелей өзгеруі ретінде көрсетілуі мүмкін. Тұрақты сатып алу қабілетімен капиталды сақтау моделі – Халықаралық есептеу стандарттары кеңесі бекіткен дәстүрлі тарихи құн бойынша есептеу моделіне балама негізгі есептеу моделі болып табылады.
The historical cost of an asset at the time it is acquired or created is the value of the costs incurred in acquiring or creating the asset, comprising the consideration paid to acquire or create the asset plus transaction costs. Historical cost accounting involves reporting assets and liabilities at their historical costs, which are not updated for changes in the items' values. Consequently, the amounts reported for these balance sheet items often differ from their current economic or market values. While use of historical cost measurement is criticised for its lack of timely reporting of value changes, it remains in use in most accounting systems during periods of low and high inflation and deflation. During hyperinflation, International Financial Reporting Standards (IFRS) require financial capital maintenance in units of constant purchasing power in terms of the monthly CPI as set out in IAS 29, Financial Reporting in Hyperinflationary Economies. Various adjustments to historical cost are used, many of which require the use of management judgment and may be difficult to verify. The trend in most accounting standards is towards more timely reflection of the fair or market value of some assets and liabilities, although the historical cost principle remains in use. Many accounting standards require disclosure of current values for certain assets and liabilities in the footnotes to the financial statements instead of reporting them on the balance sheet. For some types of assets with readily available market values, standards require that the carrying value of an asset (or liability) be updated to the market price or some other estimate of value that approximates current value (fair value, also fair market value). Accounting standards vary as to how the resultant change in value of an asset or liability is recorded; it may be included in income or as a direct change to shareholders' equity. The capital maintenance in units of constant purchasing power model is an International Accounting Standards Board approved alternative basic accounting model to the traditional historical cost accounting model.
Қаржы құралдары
Кейбір қаржылық активтер тарихи құнмен есепке алынуы мүмкін, бұл қаржылық есептің негізгі әдісі болып табылады. Бастапқы шығарылым премиясы немесе дисконты уақыт өте келе пайыз түрінде амортизацияланады, ал нәтижесіндегі құн көбінесе амортизацияланған құн деп аталады.
Certain financial items may be recorded at historical cost which is the basic method of financial accounting. Any initial issue premium or discount is amortized to interest over time, and the resulting value is often described as amortized cost.
Мүлікті, зауытты және жабдықты қайта бағалау
МӘМС бойынша мүлікті, машиналарды және жабдықтарды олардың әділ (қазіргі) құнына қайта бағалауға болады, бірақ бұл міндетті емес. "Әділ құн" – бұл білімді, құндылықтарын білетін тараптардың ерікті түрде жасаған келісімінде активтер алмасып немесе міндеттемелер өтелген сома. Мұндай саясат белгілі бір кластағы барлық активтерге қолданылуы тиіс. Сондықтан, меншік құқығындағы жылжымайтын мүлікті әр үш жылда бір рет қайта бағалауға болады. Қайта бағалаулар бухгалтерлік құны келесі жылдары нарықтық құннан айтарлықтай өзгеше болмауын қамтамасыз ету үшін жеткілікті жиілікпен жүргізілуі тиіс. Қайта бағалаудан түскен артық сома табыс ретінде емес, резервтерге қосымша түсім ретінде есепке алынады.
Under IFRS it is acceptable, but not required, to re measure the values of property, plant and equipment at their fair (current) values. 'Fair value' is the amount for which an asset could be exchanged, or a liability settled, between knowledgeable, willing parties in an arm's length transaction. Such a policy must be applied to all assets of a particular class. It would therefore be acceptable for an entity to revalue freehold properties every three years. The revaluations must be made with sufficient regularity to ensure that the carrying value does not differ materially from market value in subsequent years. A surplus on revaluation would be recorded as a reserve movement, not as income.
Деривативтік қаржы құралдары
IFRS және АҚШ Есеп стандарты бойынша (US GAAP) туынды қаржы құралдары нақты құнмен есептеледі, ал құн өзгерістері табыс туралы есепте көрсетіледі.
Under IFRS and US GAAP derivative financial instruments are reported at fair value, with value changes recorded in the income statement.