Кіріспе
Жанна Вакацуки Хьюстонның кітабы "Манзанарға қоштасу" – 1973 жылы Жанна Вакацуки Хьюстон мен Джеймс Д. Хьюстон жазған естеліктер. Кітапта Жанна Вакацуки және оның отбасының Манзанар тұтқындау лагеріне көшірілуіне дейін, оның кезінде және содан кейін басынан өткен оқиғалары, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үкіметінің жапон-американдықтарды тұтқындауы туралы айтылады. 1976 жылы кітап Юки Шимода, Нобу Маккарти, Джеймс Сайто, Пэт Морита және Мако жұлдыздығымен телефильмге бейімделді.
Farewell to Manzanar is a memoir published in 1973 by Jeanne Wakatsuki Houston and James D. Houston. The book describes the experiences of Jeanne Wakatsuki and her family before, during, and following their relocation to the Manzanar internment camp due to the United States government's internment of Japanese Americans during World War II. It was adapted into a made for TV movie in 1976 starring Yuki Shimoda, Nobu McCarthy, James Saito, Pat Morita, and Mako.
Қысқаша мазмұны
Жанна Вакацуки (кітаптың баяндаушысы) – нисей (жапон иммигрантының баласы). Жеті жасында Вакацуки – Америкада туған азамат – отбасымен Оушен Паркте (Калифорния штатының Сан-Педро қаласының жанында) тұрған. Олар Терминал аралына көшіп кетеді, онда оның әкесі, екі қайықты иеленген балықшы, 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін ФБР-мен қамауға алынды. Ұзақ өтпей ол және оның отбасы мүшелері Манзанарға (американдық интернация лагеріне) қамалды, онда 11 070 жапондық американдық және олардың иммигрант ата-аналары – заң бойынша американдық азамат болуға тыйым салынған – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапондық американдықтардың интернациясы кезінде қамалды. Кітапта Вакацукилердің тұтқында болған кездегі оқиғалары және соғысқа дейінгі және одан кейінгі отбасылық оқиғалар баяндалады. Ко Вакацуки (Жаннаның әкесі) Жапониядан Гавайидің Гонолулу қаласына, содан кейін Айдахоға көшіп келді, әйелімен қашып, отбасын тастап кетті. Жалғыздықпен күресе алмағандықтан, ол мақтаншақ және талапкер болды: ішімдік ішіп, отбасын зорлық-зомбылыққа ұшыратты. Вуди (Жаннаның ағасы) АҚШ армиясына қосылып, отбасының абыройын сақтағысы келеді. Әскерге қосылғаннан кейін (және Тынық мұхитындағы шайқастардан кейін) ол әкесінің Хавайға саяхатқа ақша берген әпкесі Тойоға барады. Бұл сапардан кейін Вуди өзінің тегіне жаңа мақтаныш сезінеді. Ол отбасының басшысы болып, оларды интернацияның алғашқы кезеңінде жетекшілік етеді. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Жанна Вакацуки Сан-Педро портында әкесінің сардина флотымен қоштасады. Кемелер қайтып келген кезде, Жапонияның Гавайидегі Перл-Харборды бомбалағаны туралы хабар отбасыға жетеді. Жаннаның әкесі жапон туын және жеке куәлігін өртеп жібереді, бірақ ФБР оны тұтқындап, түрмеге қамағанда ұрып-соғады. Жаннаның анасы отбасын Терминал аралындағы жапондық геттоға, содан кейін Лос-Анджелестегі Бойл Хайтске көшіреді. 1942 жылдың 19 ақпанында президент Рузвельт 9066-шы жарлыққа қол қойып, ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретіндерді көшіруге әскери билікті береді. Жапондық американдықтар соңғы бағытын күтеді; олардың ортақ сезімі – «шиката га наи» («басқа амал жоқ»). Бір айдан кейін үкімет Вакацукилерге Лос-Анджелестің солтүстік-шығысында 225 миль қашықтықта орналасқан шөлдегі Манзанар көшіру орталығына көшіруді бұйырады. Лагерьде жапондық американдықтар тар өмір сүру жағдайларын, нашар дайындалған тамақты, аяқталмаған казармаларды және әрбір жарық пен түйіннен шаң-тозаңның ұшқанын табады. Барлығына жетерлік жылы киім жоқ; көптеген адамдар иммундаудан және нашар сақталған тамақтан ауырады, және олар бөлінбеген лагерь дәретханаларының қорлығына тап болады (бұл әсіресе Жаннаның анасын мазалайды). Вакацукилер лагерьдің асханасында бірге тамақтануды тоқтатады, ал отбасы ыдырай бастайды. Отбасымен мүлдем тастап кеткен Жанна лагерьдегі басқа адамдарға қызығушылық танытады және екі монахпен дін зерттейді. Алайда, ол өзін азапты әулие деп ойлағанда күн соққысына ұшырағаннан кейін, әкесі Жаннаға тоқтауға бұйрық береді. Жаннаның әкесі тұтқындалып, бір жылдан кейін Форт-Линкольн лагерінен оралады. Отбасы оны қалай қарсы алатынын білмейді, тек Жанна ғана оны ашық қарсы алады. Ол әрқашан әкесін (самурайлардың әлеуметтік мәртебесінің төмендеуіне наразылық білдіру үшін Жапониядағы самурай отбасын тастап кеткен) құрметтеген және оның Жаннаның анасына шабыттан бастап, шошқа кесу өнерін қалай жүргізетінін жақсы еске алады. Алайда, тұтқын лагерінде болған кезінде (әкімдер оны адалдық сақтамағаны және тыңшылық жасағаны үшін айыптаған) бір нәрсе болды; ол қазір төмендеуге ұшыраған эмоциялық спиральде. Ол зорлық-зомбылыққа ұшырап, қатты ішіп, Кио (Жаннаның кіші інісі) әкелерін бетінен ұрып-соғудан бұрын, Жаннаның анасын таяғымен ұрып-соғады. Ерлердің ашуы ақырында желтоқсан төңкерісіне әкеледі, ол үкіметке көмектесуден күдікті адамды ұрып-соққан үш адам тұтқындалғаннан кейін басталады. Көтерілісшілер лагерьде инуді (япон тілінде «ит» және «сатқын») іздеп жүр. Әскери полиция көтерілісті тоқтатуға тырысады; хаоста олар жиналған көпшілікке оқ атып, екі жапондықты өлтіріп, тағы он адамды жарақаттайды. Сол түні патруль тобы Жаннаның қайын інісі Казды және оның әріптестерін саботаж жасауда айыптайды. Асхананың қоңыраулары келесі күні түске дейін өлгендерді еске алу үшін шыңдайды. Көп ұзамай үкімет адал жапондықтарды ықтимал жаулардан ажырату үшін адалдық антын талап етеді. Ант беру туралы пікірлер екіге бөлінген. «Жоқ» деп жауап беру депортацияға әкеледі, ал «иә» деп жауап беру армияға шақырылуға әкеледі. Жаннаның әкесі мен Вуди «иә» деп жауап береді, ал әкесі оны ину деп атаған адамға шабуыл жасайды. Сол түні Жанна әкесінің «Кимигайо» жапондық ұлттық әнтемін айқайлағанын естиді, оның мәтіні тастардың төзімділігі туралы айтады. Төңкерістен кейін лагерь өмірі тынышталады; Вакацуки отбасы біраз уақыттан кейін алмұрт бағының жанындағы жақсы казармаға көшеді, онда Жаннаның әкесі бағбандықпен айналысады. Манзанар қалыпты американдық қалаға ұқсамай бастайды: мектептер ашылады, тұрғындарға лагерьтен тыс қысқа сапарларға рұқсат беріледі, ал Жаннаның үлкен ағасы Билл «Jive Bombers» деп аталатын би тобын құрайды. Ол лагерьтің ішіндегі әлемді зерттейді, жапондық және американдық хоббилерін сынап көріп, содан кейін бута қолдануға көшеді. Жанна діни зерттеулеріне қайта оралады және крещениеден өтуге аздан кейін әкесі араласады. Ол одан алыстай бастайды, бірақ немересінің дүниеге келуі оның ата-анасын бұрынғыдан да жақын қылады. 1944 жылдың соңына қарай Манзанардағы адамдар саны азаяды; ерлер әскерге шақырылады, ал отбасылар үкіметтің Батыс жағалаудан отбасыларды көшіру туралы жаңа саясатынан пайдаланады. Вуди әскерге шақырылады және әкесінің наразылығына қарамастан, қараша айында барлық нисейден тұратын 442-ші жауынгерлік полкке қосылады. Әскери қызметте жүргенде Вуди әкесінің Хиросимадағы туыстарын көреді. Ол әкесінің әпкесі Тойомен танысады және соңында әкесінің мақтанышын түсінеді. Желтоқсан айында АҚШ Жоғарғы Соты интернация саясатының заңсыз екенін жариялайды және Соғыс министрлігі лагерьтерді жабуға дайындық жүргізеді. Қалған тұрғындар болашақтан қорқып, кетіп қалғандарын кейінге тығып қояды, бірақ ақырында кетіп қалуға бұйрық алады. Жаннаның әкесі стильмен кеткісі келеді, бұзылған көк седан сатып алып, отбасын Лонг-Бичке қайтаруға көмектеседі. Лонг-Бичте Вакацукилер Кабрилло Хоумс мемлекеттік тұрғын үйіне көшеді. Олар халықтың жек көруінен қорқады, бірақ оның көп көрінбейді. Алайда, алтыншы сыныптың бірінші күні Жаннаның сыныптасы Жаннаның ағылшын тілінде еркін сөйлейтініне таңғалады; бұл Жаннаға жек көру әрқашан ашық және тікелей болмайтынын түсіндіреді. Кейін ол осы қызбен (Радин, олармен бірдей тұрғын үй жобасында тұратын) жақын дос болады. Екеуі де бірдей қызығушылықтар мен талғамдарды бөліседі, бірақ олар орта мектепке келгенде Жаннаға Радинге қол жеткізетін әлеуметтік және қосымша мүмкіндіктерден кейбір нәзік жек көрудің кедергісі болады. Жанна өзіне-өзі шегініп, мектептен шығуға жақын болады; алайда, әкесі отбасын Сан-Хоседегі жидек фермасына көшіргеннен кейін ол мектеп өміріне тағы бір рет тырысуға шешім қабылдайды. Оның сыныптыстары оны мектептің жылдық көктемдік фестивалінің королевасы етіп тағайындайды, ал сайлау жиналысында ол шашын босатып, экзотикалық саронг киеді. Мұғалімдер оның жеңіске жетуіне тырысса да, оның досы Леонард Родригес мұғалімдердің қастандығын ашады және оның жеңісін қамтамасыз етеді. Алайда, Жаннаның әкесі оның американдық жігіттердің алдында жыныстығын көрсету арқылы сайлауды жеңгеніне ашуланады. Ол оны жапондық би сабақтарына баруға мәжбүрлейді, бірақ ол көп ұзамай оны тастап кетеді. Келісім ретінде Жанна таққа отыру рәсімінде консервативті көйлек киеді; алайда, көпшіліктің боршуы оған саронг немесе консервативті көйлек оның нағыз өзі еместігін түсіндіреді. 1972 жылдың сәуір айында Жанна күйеуі мен үш баласымен Манзанарға қайта оралады. Ол лагерьдің шынымен болғанын өзіне еске салмақ керек; жылдар өте келе, ол оны ойлап тапқанын ойлай бастады...
Тарату
Фикциялық емес кітап АҚШ-тың мектептері мен университеттерінде оқу бағдарламасының негізгі бөлігіне айналды. Калифорниялықтарды Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық интернация лагерьлерінде қамауда ұсталған жапон-американдықтардың өмірімен таныстыру мақсатында, кітап пен фильм 2002 жылы шамамен 8500 мемлекеттік бастауыш және орта мектепке, сондай-ақ 1500 мемлекеттік кітапханаға жиынтық ретінде таратылды. Жиынтыққа кітапты оқытуға арналған оқу құралдары мен бейне нұсқаулық кірді. 2011 жылдың 7 қазанында Жапон-американдық Ұлттық мұражайы (JANM) Джон Корти режиссерлік еткен 1976 жылғы NBC фильмінің құқықтарын сатып алғанын хабарлады; бұл фильм JANM-нен сатып алуға қолжетімді болды.