Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Калифорниядағы жапон-американдықтардың интернация лагері.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Манзанар интернация лагері – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың наурызынан 1945 жылдың қарашасына дейін 120 000-нан астам жапон-американдықтар қамалған он американдық концентрациялық лагердің бірі. Ең көп тұрғыны болған кезде 10 000-нан астам адам болғанымен, ол кішігірім лагерьлердің бірі еді. Ол Калифорния штатының Оуэнс аңғарында, Сьерра-Невада тауларының етегінде, оңтүстіктегі Лон Пайн және солтүстіктегі Индипенденс қалалары арасында, Лос-Анджелестен шамамен 230 миль (370 км) солтүстікте орналасқан. "Манзанар" испан тілінде "алма бағы" деген мағынаны білдіреді. Америка Құрама Штаттарындағы жапон-американдықтардың қамалуының мұрасын сақтап, түсіндіретін Манзанар ұлттық тарихи орны, АҚШ Ұлттық саябақтар қызметімен он бұрынғы лагерьдің арасында ең жақсы сақталған лагерь деп танылды. Президент Франклин Д. Рузвельт 9066-шы жарлыққа қол қойғаннан кейін бір ай өткен соң, 1942 жылдың наурыз айында алғашқы жапон-американдықтар Манзанарға олардың отбасылары болатын лагерьді салу үшін келді. Манзанар 1942 жылдан 1945 жылға дейін интернация лагері ретінде жұмыс істеді. 1945 жылы соңғы қамаудан шыққаннан бері бұрынғы тұтқындар және басқалар Манзанарды қорғау және оны Ұлттық тарихи орын ретінде бекіту үшін жұмыс істеді, осылайша осы орынның тарихы және онда қамауға алынғандардың әңгімелері қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін сақталатынын қамтамасыз етуді көздеді. Манзанар ұлттық тарихи орнын құруға қабылданған заңнамада көрсетілгендей, басты назар жапон-американдықтардың қамалу дәуіріне аударылған. Сонымен қатар, орын бұрынғы Манзанар қаласын, ранчо дәуірін, Оуэнс аңғарының пайюттармен қоныстануын және Оуэнс аңғарының тарихын қалыптастыруда судың атқарған рөлін түсіндіреді.

Өмірбаян

Манзанар алғашқыда 10 000 жыл бұрын жергілікті американдықтармен мекенделген. Олар Оуэнс аңғарының солтүстігіндегі Лонг-Вэллиден оңтүстігіндегі Оуэнс көліне дейін, батыстағы Сьерра-Невада тауларының сілемдерінен шығыстағы Иньо тауларына дейін көшіншілік жасаған. Еуропалық американдық қоныс салушылар 19-ғасырдың ортасында Оуэнс аңғарына келген кезде, Манзанар аймағында көптеген ірі Пайют ауылдарын тапты. Жаңа қоныс салушылардың бірі Джон Шепард 1864 жылы Джорджс-Крикке солтүстікке қарай 5 шақырым жерде жер телімін алды. Ол Оуэнс аңғарының Пайют еңбекшілерінің көмегімен ранчосын кеңейтті. 1905 жылы Оңтүстік Калифорниядан келген Джордж Чаффи атты шаруашылықты дамытушы Шепардтың ранчосын және басқа да көршілес ранчоларды сатып алды. 1910 жылы ол Оңтүстік Тынық мұхиты теміржолының басты желісі бойында Манзанар қаласын құрды. 1911 жылдың тамызына қарай қала халқы 200-ге жуық адамды құрады. Компания 50000 гектар жерге суару жүйесін орнатып, 20000-ға жуық жеміс ағашын отырғызды. 1905 жылдың наурыз айынан бастап Лос-Анджелес қаласы Оуэнс аңғарында су құқығын сатып ала бастады. 1913 жылы қала 233 мильдік (375 км) Лос-Анджелес су құбырының құрылысын аяқтады. Құрғақ жылдары Лос-Анджелес жер асты суларын сорып, барлық жер бетіндегі суды құбырға бұрып, Оуэнс аңғарының шаруаларын сусыз қалдырды. Суаруға су жетпеген шаруалар өздерінің жерлерінен және қауымдастықтарынан кетуге мәжбүр болды, соның ішінде 1929 жылы тастап кетілген Манзанар қаласы да болды. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ үкіметі АҚШ-тың батыс жағалауындағы "жапон мәселесін" шешуге дереу кірісті. Сол күні кешке Федералдық тергеу бюросы (ФБР) 5500-ден астам иссейлерді қоса алғанда, таңдап алынған "жау шетелдіктерін" қамауға алды. Калифорниядағы көптеген азаматтар жапондықтардың әрекеттерінен алаңдады. 1942 жылдың 19 ақпанында президент Франклин Д. Рузвельт 9066-шы жарлыққа қол қойды, ол Соғыс министріне әскери аймақтарды белгілеуге және олардан "кез келген немесе барлық адамдарды" шығарып тастауға әскери қолбасшыларды тағайындауға рұқсат берді. Жарлық сонымен қатар кейін "қайта орналастыру орталықтары" деп аталған орталықтарды салуға рұқсат берді, олар осыдан шығарылатын адамдарды орналастыру үшін Соғыс көшіру басқармасы (WRA) құрылды. Бұл жарлық 120 000-нан астам жапондық американдықтардың күштеп көшірілуіне әкелді, олардың үштен екісі АҚШ-та туған азаматтар еді, ал қалғанына федералды заң азаматтыққа қол жеткізуге кедергі келтірді. 110 000-нан астам адам құрлықтың ішіндегі және жағалаудан алыс орналасқан он концлагерьде қамалды. 1942 жылдың наурыз айынан бастап тұтқындарды қабылдау басталды. Бастапқыда бұл уақытша "қабылдау орталығы" болды, ол 1942 жылдың 21 наурызынан 31 мамырына дейін Оуэнс аңғарының қабылдау орталығы деп аталды. Ол кезде ол АҚШ армиясының соғыс уақытындағы азаматтық бақылау басқармасы (WCCA) басқаруында болды. Лагердің алғашқы директоры - Екінші жаңа келісімнің маңызды бағдарламасы - Жұмыс прогресі басқармасының (WPA) тәжірибелі қызметкері Кальвин Э. Триггс еді. Оның көптеген әріптестері де осы агенттіктерде жұмыс істеген. Бір дереккөздің мәліметінше, Манзанарда "WPA-дан 100%-ға жуық адамдар жұмыс істеді". Жаңа келісім дәуіріндегі жол салу тәжірибесіне сүйене отырып, Триггс, негізінен WPA арқылы қаржыландырылып, күзет мұнаралары мен жарық шамдары сияқты нысандарды орнатуды бақылады. Оуэнс аңғарының қабылдау орталығы 1942 жылдың 1 маусымында WRA-ға берілді және ресми түрде "Манзанар соғыс көшіру орталығы" аталды. Түрмедегілердің 90 пайызы Лос-Анджелес аймағынан келген.

Климат және орналасқан жері

Манзанар кешені Лон Пайн мен Индипенденс қалаларының арасында орналасқан. Уақытша ғимараттар адамдарды ауа райынан тиісінше қорғай алмады. Оуэнс аңғары теңіз деңгейінен шамамен 4000 фут (1219 метр) биіктікте жатыр. Оуэнс аңғарының шөл даласындағы жаз айлары әдетте ыстық болады, температура көбінесе жоғарылайды. "Жаз айларында ыстық шыдай алмас болды", - деді Манзанардың бұрынғы тұтқыны Ральф Лазо. "Қыс айларында, жеткілікті емес мөлшерде берілген май, едендерінде түйіндері бар қарағайлы барақтарды толық жылыта алмады. Жел сонша қатты соқты, тастарды лақтырып жіберетін".

Лагерьдің орналасуы мен құрылғылары

Лагерь Лос-Анджелес қаласынан жалға алынған Манзанарда орналасқан. Лагерь периметрі бойынша машиналық мылтықтармен жабдықталған сегіз күзет мұнарасы орналасқан, олардың үстіне тікенді сым салынған. Лагерьте қолданылған торлы жүйе стандартты болды және барлық қайта орналастыру орталықтарында осыған ұқсас жүйе қолданылды. 6 метрлік (20 фут) және 30 метрлік (100 фут) шатыр қағаздан жасалған казармалар, әрбір отбасы (көптеген 8 адамға дейін) казармадағы 6 метрлік (20 фут) және 8 метрлік (25 фут) бір "пәтерде" тұрды. Манзанардан аман қалған Жанна Вакацуки Хьюстон өзінің кітабында тұру жағдайларын былай сипаттады: "Кешкі ас ішкеннен кейін бізді 16-блокқа алып барды, ол бір-екі күн бұрын ғана салынған он бес казармадан тұратын топтама еді, бірақ "салынған" деген сөз оған толық сәйкес келмейтін. Шатырлар қарағай тақтайшасынан салынған және шатыр қағазымен жабылған. Олар бетон негізде орналасқан, еден мен жер арасында шамамен екі фут бос кеңістік болды. Тақтайшалар арасында кеңшіліктер болды, және апталар өте келе, жасыл ағаш кеуіп, кеңшіліктер кеңейді. Жабылмаған еденде түйіндер көзге түсті." Кітапта ол казармалардың мөлшері мен орналасуын түсіндіреді. Олар 16 метрлік (52 фут) ұзындығы және 20 метрлік (65 фут) ені бар алты бөлікке бөлінген, төбесінен бір шам ілінген. Оларда жылыту үшін мұнай пеші, әрқайсысына екі әскери жамылғы, бірнеше матрас қаптары және темір әскери төсектер болды. Жеке өмірдің жоқтығы үлкен мәселе болды, әсіресе лагерьде ерлер мен әйелдерге арналған ортақ дәретханалар болғандықтан. Сол жерде тұтқындалған балалар Лос-Анджелес аймағындағы көптеген жетімдер үйінен, сондай-ақ Вашингтон, Орегон және Аляска штаттарынан келген. Басқа WRA лагерьлеріндегі үйленбеген аналардан туған нәрестелер де келесі үш жыл ішінде Балалар ауылына жіберілді. Мэрикнулл, Шониен және Құтқару Армиясы үйіндегі қалған 61 бала көшірілуге тиіс болды. 1942 жылдың 23 маусымында олар қарулы күзетпен, бірнеше ересек күтімшілермен Лос-Анджелестен Манзанарға автобуспен жеткізілді. Әрбір лагерь өзін-өзі қамтамасыз етуге арналған, және Манзанар да ерекшелік емес еді. Сұлулық салондары мен шаштараздар, аяқ киім жөндеу орындары, кітапханалар және тағы да басқалары бар болды.

Тағам

Манзанардағы казармаларда ас дайындауға арналған орындар болмағандықтан, барлық тамақ блоктардағы асханаларда берілді. Манзанардағы тамақ әскери талаптарға сәйкес дайындалды. Ет азырақ болғандықтан, тамақтануға көбінесе ыстық күріш пен көкөністер берілді. Тағамның сапасы әртүрлі болды, бірақ тұтқындар түрмеге түсер алдында жеген тамаққа қарағанда көбінесе нашар болды. Того Танака адамдардың «жаман дайындалған тағамды жегеннен ауырып қалғанын» айтты. Манзанардағы тұтқын Франк Кикучи кейбір газеттер американдықтарға «лагерьдегі жапондар стейк, шұжық, жұмыртқа жеп, байлыққа тонып жатыр» деп жалған ақпарат бергенін мәлімдеді. Жұмысқа киім мен жиһаз жасау, шаруашылық және жеміс бақтарын күту, камуфляж желісі және тәжірибелік резеңке сияқты әскери өндіріс, оқыту, полиция, өрт сөндірушілер және медбикелер сияқты мемлекеттік қызмет, дүкендер, сұлулық салондары мен банктерде жұмыс істеу кірді. Того Танака мен Джо Масаока тұтқындалғаннан кейін көп ұзамай антрополог Роберт Редфилд оларды лагерьдің деректі тарихшылары ретінде жұмысқа алды. «Манзанар еркін баспасөзінде» жұмыс істегеннен басқа, ол WRA-ға жүздеген есептер жіберді, олар көбінесе лагерьдегі жауапты тұлғаларды және тұру жағдайларын сынады. Газет жапон және ағылшын тілдерінде шығарылды, жапон бөлімі 1942 жылдың 14 шілдесінде қосылды. Газет төрт беттен тұрып, екі аптада бір рет қолмен теріліп, мимеографиямен көшірілді. 1942 жылдың 22 шілдесінен бастап ақын және журналист Чие Мори редактор болып тіркелді. Газеттің атына қарамастан, Соғыс қайта орналастыру басқармасы (WRA) газеттің мазмұнын бақылап, лагерь әкімшілігінің хабарламаларын, басқа лагерьлерден келген жаңалықтарды, WRA-ның бұйрықтары мен ережелерін және лагерьтегі алдағы шараларды жариялау үшін пайдаланды. Кейбір мазмұнның жариялануына рұқсат берілмеді. Стандартты мазмұнға лагерьдегі өмір туралы мақалалар, спорттық нәтижелер мен жаңалықтар, соғыс туралы хабарлар және т.б. кірді. Лу Фриззелл музыкалық директор болып қызмет етті, ал оның жетекшілігімен Мэри Номура билер мен лагерь шараларында өнер көрсеткені үшін «Манзанардың әнші құсы» деп танылды. Театрлық қойылымдар – тұтқындар, лагерь әкімшілігі мен WRA қызметкерлері және тіпті айналасындағы қауымдастықтың кейбір мүшелері үшін – тұтқындардың түпнұсқалық өнімдерінен, сондай-ақ кабуки мен нохтың дәстүрлі жапондық туындыларынан тұрды. Тұрақты маусымдар құрылды, командалар лигаларға бөлінді және чемпионат ойындары өткізілді. Командаларға кәсіби және әуесқой ойыншылар кірді. Ең ауыр оқиға 1942 жылдың 5-6 желтоқсанында Манзанарда болды (екі тараптың әрекеттері келесі күндерге дейін жалғасты).

Қырқысқа себеп болған шиеленістің бір бөлігі жұмыс мүмкіндіктерімен және сол жұмыстардың төлемақысымен байланысты болды, Нисей және Жапондық америкалық азаматтар лигасының (JACL) мүшелеріне артықшылық берілді. JACL-ді қолдағандар мен Жапонияда білім алған жапондық америкалықтардан (Kibei) құралған топ арасындағы бірнеше айлық шиеленістен кейін, қант пен ет тапшылығы лагерь әкімшілерінің қара саудасының нәтижесі деген қауесет тарады. Бұған қоса, JACL басшысы Фред Тайама 5 желтоқсан күні кешке алты бетперделі адамнан ұрып-соқты. «Асхана жұмысшылары одағының» жетекшісі Гарри Уэно және оған қатысы бар деген күдікпен тағы екі адам тұтқындалды. Қалған екі күдікті сұраққа алынып, босатылды, бірақ Уэно Манзанардан шығарылды. Жиналысқа екі-төрт мыңға жуық адам жиналып, баяндама тыңдады және өз шағымдарын лагерь директорына жеткізу үшін бес адамды таңдады. Жиналысқа қатысушылар бес өкілдің соңынан еруді шешті, соның салдарынан лагерь директоры әскери полицияны жиналып, халықты бақылауға дайын болу үшін тапсырды. Бес өкіл Уэноны босатуды талап етті, бірақ лагерь директоры бірден келіспеді. Сол сәтте әскери полиция көпшілікке оқ атты, нәтижесінде 17 жасар жігіт сол жерде қаза тапты. Бұл жабылып жатқан алтыншы лагерь болды. WRA әр адамға 25 доллар (қазіргі шақта), бір бағытты пойыз немесе автобус билеті және 600 доллардан кем ақшасы барларға тамақ берді (қазіргі шақта). Манзанарда 135 және 146 жапондық америкалықтар қаза тапты. Он бес адам сол жерге жерленген, бірақ олардың тек бесеуі ғана қалды, өйткені көпшілігі отбасыларымен бірге басқа жерге қайта жерленді. Манзанар зираты 1943 жылы тас қалаушы Рёзо Кадо салған ескерткішпен белгіленген. Ескерткіштің алдыңғы (шығыс) жағындағы жапон тіліндегі жазу: 慰霊塔 ("Жанды жұбату мұнарасы": ireitō=Мандарин: wèi líng tǎ ‘жанды жұбату ескерткіші’). Сайтта ғимараттардың көптеген негіздері, су және кәріз жүйелерінің бөліктері, жол желісінің сызбасы, ландшафт дизайны және тағы да көптеген нәрселер сақталған.

Сақтау және есте сақтау

Соғыс кезінде Соғыс көшіру басқармасы Ансел Адамс және Доротея Ланге сияқты фотографтарды жапон-американдықтардың, оның ішінде Манзанар лагерінің мәжбүрлеп көшіру салдарынан қалған жағдайын суреттер арқылы көрсету үшін жалдады. Антрополог Роберт Редфилд Того Танака мен Джо Масаоканы WRA атынан лагерьтің деректі тарихшылары ретінде жұмысқа алды. Бұл алғашқы ресми жылдық Манзанар қажылығы болды, бірақ 1945 жылы лагерь жабылғаннан бері дін қызметкерлері Сентоку Майеда және Шоичи Вакахиро жыл сайын Манзанарға қажылық сапар жасап келеді. 1997 жылы «Манзанар кешкісін» бағдарламасы қажылықтың бір бөлігіне айналды. Бағдарламаға жергілікті тұрғындар, сондай-ақ Манзанардың ранчо шаруашылығы күндерінің және Манзанар қаласының ұрпақтары қатысады. Кішкентай топтардағы талқылаулар арқылы қатысушылар сол жерде болған адамдардың тікелей әңгімелерін тыңдап, Манзанарда болған оқиғалардың өз өмірлеріне қатысы туралы пікір алмасады. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін американдық мұсылмандар қажылыққа қатысып, 9/11-ден кейін оларға деген күдіктер кеңінен тарағаннан кейін азаматтық құқықтарды қорғау туралы хабардарлықты арттыруға тырысты. 2017 жылы 150 мұсылманнан тұратын топ Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапон-американдықтарға қарағанда 9/11 шабуылдарынан кейін мұсылмандарға қатысты қарым-қатынасты салыстыру мақсатымен келді. 2019 жылдың 27 сәуірінде алғашқы қажылықтың 50 жылдығына арналған шараға 2000-нан астам адам келді, оның ішінде мұсылман спикерлері де болды, ал мұсылмандар тобы ескерткіште түстен кейінгі намаз оқыды.

Тағайындаулар

Манзанар комитетінің күш-жігері нәтижесінде Калифорния штаты 1972 жылы Манзанарды Калифорнияның тарихи ескерткіші №850 деп атады, ал 1973 жылғы 14 сәуірде күзет постқа тарихи тақта орнатылды. Тарихи тұрғыдан Лос-Анджелес қаласына тиесілі болған Манзанар 1976 жылы Лос-Анджелес тарихи-мәдени ескерткіші ретінде тіркелді. Эмбри және комитет, сондай-ақ Калифорния өкілі Мел Левин Манзанарды Ұлттық тарихи орын деп жариялауға бастама көтерді, ал 1992 жылғы 3 наурызда президент Джордж Буш 543 нөміріндегі заңға қол қойды. Конгресс осы заңмен «Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон-американдықтарды көшіруге байланысты тарихи, мәдени және табиғи ресурстарды қорғау және түсіндіру мақсатында» Манзанар Ұлттық тарихи орнын құрды. Бес жыл өткен соң Ұлттық саябақтар қызметі Лос-Анджелес қаласынан Манзанардағы жерді сатып алды. Калифорния штатының тарихи тақтасы қиратылып, бүлінді, «концентрациялық лагерь» деген сөздің бірінші әрпі – «С» сызылып тасталды. Өзін Екінші дүниежүзілік соғыс ардагері деп таныстырған бір адам, тақтаға зәр сигізу үшін 200 миль жол жүргенін мәлімдеді.

Ескерткіш нысандары мен орнату

Сайтта тарихи жағдайына келтірілген Манзанар орта мектебінің аудиториясында орналасқан сыйлық дүкені бар келушілер орталығы бар. "Түсіндіру орталығы" келушілерге түрмеге қамалғандардың кейбір өмірін түсінуге көмектеседі. Өзіңізбен жүретін экскурсиялық маршрут және жол бойындағы көрмелер де бар. Қызметкерлер экскурсиялар мен басқа да білім беру бағдарламаларын ұсынады, соның ішінде төрттен он бес жасқа дейінгі балаларға арналған "Жас рейнджерлер" білім беру бағдарламасы бар.

Қайта құру

Көп жағдайда Ұлттық саябақтар қызметі жоғалып кеткен құрылыстар мен артефакттарды қайта жаңартуға қарсы тұрады, бірақ "парктің түсіндіру миссиясын орындау үшін басқа амал болмағанда, нақты қайта жаңартуға жеткілікті мәліметтер болғанда" және "қайта жаңарту бастапқы орнында жүргізілгенде" ерекше жағдайларда рұқсат береді. Осы талаптар орындалғандықтан және жапон-американдық қауымдастықпен кеңінен ақылдасып, Ұлттық саябақтар қызметі бастапқы нысанның кейбір бөліктерін қалпына келтіруге, сондай-ақ сақталған қалдықтарын сақтауға кірісті. 2010 жылдың 17 мамырында Манзанар ұлттық тарихи ескерткіші өз виртуалды мұражайын ашты. Ұлттық саябақтар қызметінің қызметкерлері Манзанар тарихының әртүрлі кезеңдерінен артефакттарды таба беруде, археологиялық қазбалар нәтижесінде онда жобаланып салынған бірнеше бақтар, оның ішінде танымал Мерит паркі (сондай-ақ Ылқыбас бағы деп те аталады) қазылып алынды. Қазіргі уақытта 9-блоктағы казармаларда орналасатын сынып бөлмесіндегі көрме және 9-блоктағы әйелдер дәретханасының тарихи көшірмесі (2016 жылдың қазан айында ашылды, бірақ қазіргі уақытта түсіндіру материалдары жоқ) дайындалып жатыр.

Манзанардың қабылдануы және оған қатысты талқылау

2000 жылдан 2016 жылдың желтоқсанына дейін Манзанарға 1 275 195 адам келді. Олар сондай-ақ лагерьтер жабылғаннан кейінгі алғашқы онжылдықта жарияланған көшіру туралы есептердің көпшілігі Соғыс көшіру басқармасы (WRA) және Америка-жапондық азаматтар лигасы (JACL) тұрғысынан жазылғандығын көрсетті. Манзанар "Соғыс көшіру басқармасы орталығы", "ұстау лагері" деп аталады. Эллис аралындағы американдық лагерьлер туралы көрме ашылғанға дейін, Америка еврей комитеті (АЕК) және Эллис аралын басқаратын Ұлттық саябақтар қызметі көрмеде "концентрациялық лагерь" терминінің қолданылуына қатысты алаңдаушылық білдірді. Нью-Йорктегі АЕК кеңсесінде өткен кездесуде жапон-американдықтар мен еврей-американдықтарды ұсынушы көшбасшылар осы терминнің қолданылуы туралы уағдаластыққа келді.

Кино және теледидар

1976 жылы NBC телеарнасында "Манзанармен қоштасу" атты телефильм көрсетілді. 2011 жылы Жапон-американдық Ұлттық мұражайы (JANM) фильмге құқықты алғанын және оны DVD-де сатып алуға болатынын хабарлады. 1990 жылы түсірілген "Жұмақты көр" көркем фильмі Лос-Анджелестен шыққан жапон-американдық отбасының Манзанардағы мәжбүрлеп көшірілуі мен қамауда ұсталуын толық көрсетеді. 1984 жылғы "Каратэ баласы" фильмінде Мияги мырза шәкірті Дэниелге Манзанар тұтқындық лагерінде әйелі мен баласын жоғалтқанын айтады; Мияги мырзаның рөлін сомдаған актер Пэт Морита ата-анасымен бірге Манзанарда екі жыл тұтқында болған. "Манзанарға ән" атты қысқаметражды фильмде тұтқынның нағыз өмірі мен оның баласына үміт арнап, Хиросимадағы отбасымен байланыста болу үшін күресі бейнеленеді. "Жоғары қамалдағы адам" телесериалының 2018 жылғы үшінші маусымның "Баку" атты эпизодында Фрэнк Фринк жапондық оккупацияға қарсылығы үшін Кенпеитай инспекторы Кидо тарапынан өлім жазасына кесіледі.

Музыка

Фолк/кантри музыканты Том Расселл 1993 жылы шыққан "Box of Visions" альбомында жапон-американдықтардың қамауда ұсталуы туралы "Manzanar" әнін жазды. Лори Льюис осы әнді "Seeing Things" (1998) альбомында орындап, өзінің орындаушылығына кото аспабын қосты. Азиялық америкалық джаз-фьюжн тобы "Хиросиманың" "The Bridge" (2003) альбомында қамауда ұсталудан шабыттанған "Manzanar" атты әні бар. "Хиросиманың" "East" (1990) альбомындағы "Living in America" әнінде "I still remember Manzanar" деген сөздер кездеседі. "Fort Minor" тобының "The Rising Tied" (2005) альбомындағы "Kenji" әні Майк Шиноданың отбасының Манзанардағы қамауда ұсталу кезіндегі тәжірибесі туралы шын оқиғаны баяндайды. "Channel 3" тобы қамауда ұсталу туралы "Manzanar" атты ән жазды.

Басқа

1994 жылы Дэвид Гутерсонның «Кедр ағаштарына қар құлап жатыр» романы Вашингтон штатынан шыққан жапон-американдықтардың және Манзанардағы тұтқындалуларының эпизодтары мен егжей-тегжейлі сипаттамаларын қамтиды. 1999 жылы осы кітап бойынша осы аттас фильм түсірілді.