Яққа тайпасы: Непал мен Үндістандағы ежелгі этникалық топ, тілі жоғалуға жақын. Кірат әулетінің ұрпақтары, шаруалар. Тарихы мен мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Азияның этникалық тобы, Гималайдың этникалық тобы. Якха (непал. याक्खा, Yākkhā) – Үнді субконтинентінің жергілікті этникалық тобы, негізінен қазіргі Непал және Үндістан аумағында (Лимбу, Сунувар, Рай және алыс туысқан Сино-Тибет халықтары сияқты басқа Кират топтарымен байланысты). Олар Непалдың тарихқа дейінгі Кират әулетінің ұрпақтарының бірі болып саналады. Якха халқы – Шығыс Непалдағы Арун аңғарының төменгі бөлігінде тұратын, көбінесе өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруалар. Олардың саны бірнеше мыңға жетеді және тілі құрылысқа жақын.
Ethnic group of South Asia
the ethnic group of the Himalayas
Yakkha (Nepali याक्खा, Yākkhā) is an indigenous ethnic group from the Indian subcontinent, mainly in modern day Nepal and present day India (related to other Kirat groups, like the Limbu, Sunuwar, Rai, and more distantly all other Sino Tibetan peoples). It is one of the descendants of Nepal's prehistoric Kirat dynasty. The Yakkha people are subsistence farmers who inhabit the lower Arun valley in eastern Nepal. They number only a few thousand and their language is nearly extinct.
Этимология
Ғалымдар "Якха" сөзінің шығу тегі жөнінде әртүрлі пікір білдіреді. Бір топ ғалымның пікірінше, арийлік санскрит грамматикасына сәйкес "Якха" этнонимі арийлік индуист мифологиясында "Якса ш" (буддистік қасиетті жазбалардағы аскет-бхикшу үшін "Бхису шу" сияқты) деп жазылған. Аңыз бойынша "Якса ш", "Якха" деген бұрмаланған атымен индуист діни мәтіндерінде, Ведаларда және ежелгі санскрит әдебиетінде кездеседі. Алайда, "Якха" этносы тарихи тұрақты түрде өз эндонимдерін қолданып келген. "Якхава" немесе "Якхаба" ер адамды, ал "Якхама" әйел адамды білдіреді.
Scholars have different opinions regarding the origin of the word Yakkha. One school of thought claims that the ethnonym Yakkha as per the Aryan Sanskrit grammar had been spelled in the Aryan Hindu mythologies as Yaksa sh (like Bhisu shu for an ascetic Bhikchu of the Buddhist holy scripts). Although the legendary Yaksa sh, by the corrupt name of Yakkha, is mentioned in religious Hindu texts, the Vedas and ancient Sanskrit literature, Yakkha has historically been consistent in the use of its own endonyms. Yakkhawa or Yakkhaba is used to denote the male person and Yakkhama to denote the female person.
Эксонимдер
Якхалар Диван, Джими және Рай деген аттармен де белгілі. Бұл атауларды олар Кират жерін Притхви Нараян Шах басқарған Горхалар жаулап алғаннан кейін қабылдады. Якхаларға жерге меншік құқығы берілгені ғана емес, сонымен қатар аймақта тұратын Якхалар мен Якха емес адамдар пайдаланатын жерлерден салық жинау міндеті де жүктелді. Үндістанның Дарджилинг, Калимпонг аудандары мен Сиккимде Деван сөзі Якханың синонимі ретінде жиі қолданылады, ал Деван ретінде олар Басқа артта қалған топқа жатады.
The Yakkhas are also known by the exonyms Dewan, Jimi and Rai titles they accepted after the conquest of the Kirat land by the Gorkhas under Prithvi Narayan Shah. The Yakkhas were not only given ownership of the land but were also given the responsibility of collecting taxes from the lands utilised by Yakkhas as well as non Yakkhas living in the area. In Darjeeling district, Kalimpong district and Sikkim of India, Dewan is commonly used as a synonym of Yakkha, and as Dewans they are placed in the Other Backward Class category.
Якха жері (Якхален)
Бүгінде Якха аналық жері тарихи Кират аймағының (яғни Катманду аңғарының шығысында) бір бөлігі болып саналады. Притви Нараян Шахтың Непалды ұлттық біріктіруі кезінде Кират жерлерінің дәстүрлі негіздері біріктірілді. Арун өзенінің шығысында орналасқан Лимбуан аймағының алыс Кират (Палло Кират) он жеті Тумға бөлінді. Осы он жеті Тумның ішінде панч (5) Хапан, панч (5) Маджья және дас (10) Маджья; Тін Тум Якхален – Якхалардың дәстүрлі аймағы болып саналады. Бұл Якха аймағы – Санхувасабха ауданының оңтүстік бөлігі, шығысында Терхаттум және Тапледжунг аудандарымен; оңтүстігінде Дханкута ауданымен; батысында Бходжпур ауданымен шектесетін Шығыс Непалдың аймағы. Сибхуа, Сиабун, Вана, Дадагау, Свачи, Янсиджон, Уабун, Майдане, Читланг – Панч Хапанның атаулары; Мади Мулхарка, Тамафок, Теллок, Мамглинг, Анхибхуин, Хомбонг, Маррек, Чануа, Дандагаун және т.б. – Даш Маджиялардың атаулары, ал Хаттисуде, Кингринг, Чапабхуин, Аамботе, Чайнпур және т.б. – Панч Маджьялардың атаулары.
Today, the Yakkha Motherland is considered a patch among the historic Kirat region (i. e., east of the Kathmandu valley). During the National Unification of Nepal by Prithvi Narayan Shah, the traditional bases of the Kirat Lands were merged. The Far Kirat (Pallo Kirat) of the Limbuwan area to the east of the Arun River was divided into seventeen Thums. Among these Seventeen Thums, the Panch (5) Khapan, Panch (5) Majhiya and Das (10) Majhiya; Tin Thum Yakkhalen are regarded as the traditional area of the Yakkhas. This Yakkha area is the Southern part of Sankhuwasabha district bordering the Terhathum District and Taplejung District in the East; Dhankuta District in the South; and Bhojpur District in the West; of the Eastern Nepal. Sibhuwa, Syabun, Wana, Dadagau, Swachi, Yangsijong, Wabun, Maidane, Chitlang are the names of Panch Khapan; Madi Mulkharka, Tamafok, Tellok, Mamgling, Ankhibhuin, Hombong, Marrek, Chanuwa, Dandagaun, etc. are the names of the Dash Majhiyas and Hattisudhe, Kingring, Chapabhuin, Aambote, Chainpur etc. are the name of Panch Majhiyas.
Дін, тіл және мәдениет
Якхалардың ерекше тілі, мәдениеті және дәстүрі бар. Якха тілі – тибет-бирман тілдер тобына жатады. Модернизмнің пайда болуы және сыртқы факторлардың ықпалы Якха тілінің қарқынды түрде жойылуына әкеп соқты. Якхалар табиғатқа табыну діні – Кирати дінін ұстанады. Якхаларда 32 ру аты (Тхар) бар. Әр Тхардың "Самейчонг" деп аталатын кіші тобы болады. Бір Самейчонгтан туысқан отбасылар арасында неке қиюға рұқсат жоқ.
The Yakkha’s have a distinct language, culture and tradition. The Yakkha language is a Tibeto Burman language. The onset of modernism and influence from external factors have caused a rapid disappearance of the Yakkha language. The Yakkhas practice the Kirati religion of nature worship. There are 32 family names (Thar) in the Yakkhas. Each Thar also has a sub group called the Sameychong. Marriages do not occur between families sharing the same Sameychong.