Кіріспе

Ресейдің қазіргі әкімшілік-аумақтық құрылымы – ғасырлар бойы дамып, реформалар арқылы қалыптасқан аумақтық ұйымдастыру жүйесі.

Кейінгі реформалар

1727 жылы Ұлы Петр қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Екатерина I бұрынғы реформаның көптеген жетістіктерін кері қайтарып, тағы бір реформаны жүзеге асырды. Аудандық жүйе таратылып, бұрынғы уезд жүйесі қалпына келтірілді. Барлығы 166 уезд қайта құрылды; жаңадан құрылған уездтермен бірге Ресей империясында шамамен 250 уезд болды. Реформа сонымен қатар кейбір аумақтарды да қайта бөлістірді. Нарва провинциясы Санкт-Петербург губернаторлығынан Ревель губернаторлығына; Соликамск және Вятка провинциялары Сібір губернаторлығынан Казань губернаторлығына; ал Углич және Ярославль провинциялары Санкт-Петербург губернаторлығынан Мәскеу губернаторлығына көшірілді. Бұған қоса, Киев губернаторлығының Белгород, Орел және Севск провинциялары Белгород губернаторлығы болып қайта құрылды; ал Санкт-Петербург губернаторлығының Белозерск, Новгород, Псков, Тверь және Великие Луки провинциялары Новгород губернаторлығы болып қайта құрылды. Келесі жылдары көп өзгеріс болған жоқ. 1728 жылы Уфа провинциясы Казань губернаторлығынан Сібір губернаторлығына, ал 1737 жылы Симбирск провинциясы Казань губернаторлығының құрамында құрылды.

Екатерина I әкімшілік реформалар

1775 жылға қарай, қолданыстағы әкімшілік бөліністер жүйесі тиімсіз болып шықты, бұл Пугачев көтерілісімен одан әрі назарға алынды, содан кейін Екатерина Ұлы «Губерниялар туралы Ереже» (Учреждение о губерниях) деп аталатын құжатқа қол қойды. Осы Ереженің екінші бөлігі 1780 жылы жарияланды, бірақ ол бірінші бөлікке қатысты маңызды өзгерістерді қамтыған жоқ. Бұл, Осман империясы және Польша-Литва достастығынан кең аумақтарды иеленгеннен кейін, Ресей империясындағы ірі әкімшілік-аумақтық реформа болды. Реформа барысында вице-король (gosudarev namestnik) лауазымы енгізілді, ол кейіннен генерал-губернаторға айналды. «Государев namestnik» сөзбе-сөз – империяның жердегі өкілі деген мағынаны білдіреді. Реформа кезінде бірнеше бұрынғы губерниялар Ресей вице-королінің кеңсесімен біріктіріліп, «namestnichestvo» деп аталды. Осы «namestnichestvo» кеңейтілген аумақтарда құрылды, бірақ Мәскеу және Санкт-Петербург губерниялары бұл жүйеге кірмеді. 1796 жылы барлық «namestnichestvo» ресми түрде генерал-губернаторлықтарға айналды. Генерал-губернаторлықтар белгілі бір деңгейде автономияға ие болды, себебі кейбір заңдар генерал-губернаторлықтан генерал-губернаторлыққа өзгеше болды.

19 ғасырдағы реформалар

1861 жылы Ресейде крепостнойлық құқық жойылғаннан кейін, волосттар шаруалардың жергілікті басқару бірлігіне айналды. Әдеттегі волост бірнеше мирден құрылды, және оның құрамында мирлерден сайланған делегаттардан тұратын жиналыс болды. Мирлер мен волосттардың өздігінен басқаруы полиция комиссарларының (становой) билігімен және "шаруалар істері жөніндегі аудандық комитеттерге" берілген бақылау құқығымен шектелді.

ХХ ғасырдағы реформалар

1910 жылдары 104 әкімшілік губернаторлық бірлік болды. + 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Russian Empire Subdivisions of the Russian Empire, c. 1914 RussianAnglicisationAlternative Name(s) Russian Cyrillic Romanisation Еуропалық Ресей немесе Рутения Ұлы Ресей Орталық немесе Мәскеу Ресейі Московская губерния Moskovskaya guberniya Мәскеу губернаторлығы Калужская губерния Kaluzhskaya guberniya Калуга губернаторлығы Смоленская губерния Smolenskaya guberniya Смоленск губернаторлығы Тверская губерния Tverskaya guberniya Тверь губернаторлығы Ярославская губерния Yaroslavskaya guberniya Ярославль губернаторлығы Костромская губерния Kostromskaya guberniya Кострома губернаторлығы Нижегородская губерния Nizhegorodskaya guberniya Нижний Новгород губернаторлығы Владимирская губерния Vladimirskaya guberniya Владимир губернаторлығы Рязанская губерния Ryazanskaya guberniya Рязань губернаторлығы Тульская губерния Tul'skaya guberniya Тула губернаторлығы Орловская губерния Orlovskaya guberniya Орел губернаторлығы Курская губерния Kurskaya guberniya Курск губернаторлығы Воронежская губерния Voronezhskaya guberniya Воронеж губернаторлығы Тамбовская губерния Tambovskaya guberniya Тамбов губернаторлығы Солтүстік аймақ немесе Новгород Ресейі Архангельская губерния Arkhangel'skaya guberniya Архангельск губернаторлығы Олонецкая губерния Olonetskaya guberniya Олонец губернаторлығы Санкт Петербургская губерния Santk Peterburgskaya guberniya Санкт-Петербург губернаторлығы Петроград; бұрынғы Швециялық Ингрия Псковская губерния Pskovskaya guberniya Псков губернаторлығы Новгородская губерния Novgorodskaya guberniya Новгород губернаторлығы Ұлы Новгород Вологодская губерния Vologodskaya guberniya Вологда губернаторлығы Кіші Ресей немесе Запорожье әскері Черниговская губерния Chernigovskaya guberniya Чернигов губернаторлығы Полтавская губерния Poltavskaya guberniya Полтава губернаторлығы Харьковская губерния Khar'kovskaya guberniya Харьков губернаторлығы Солтүстік-Батыс аймағы Ковенская губерния Kovenskaya guberniya Ковно губернаторлығы Каунас, Kowno Виленская губерния Vilenskaya guberniya Вильна губернаторлығы Вильнюс, Wilno Ақ Ресей Витебская губерния Vitebskaya guberniya Витебск губернаторлығы Витебскас, Witebsk Могилевская губерния Mogilevskaya guberniya Могилев губернаторлығы Могилияуас, Mohylaw Қара Ресей Минская губерния Minskaya guberniya Минск губернаторлығы Минскас, Mińsk Гродненская губерния Grodnenskaya guberniya Гродно губернаторлығы Гардинас Оңтүстік-Батыс аймағы (Оң жақ Украина) Холмская губерния Kholmskaya guberniya Холм губернаторлығы Челмас, Chełm Қызыл Ресей Волынская губерния Volynskaya guberniya Волынь губернаторлығы Волын, Voluinė, Wołyń Киевская губерния Kiyevskaya guberniya Киев губернаторлығы Kyiev, Kijevas, Kijów Подольская губерния Podol'skaya guberniya Подолия губернаторлығы Podolya, Podolien, Padole Алтын Орда Қазан хандығы Пермская губерния Permskaya guberniya Пермь губернаторлығы Вятская губерния Vyatkskaya guberniya Вятка губернаторлығы Казанская губерния Kazanskaya guberniya Қазан губернаторлығы Уфимская губерния Ufimskaya guberniya Уфа губернаторлығы Оренбургская губерния Orenburgskaya guberniya Оренбург губернаторлығы Самарская губерния Samarskaya guberniya Самара губернаторлығы Симбирская губерния Simbirskaya guberniya Симбирск губернаторлығы Пензенская губерния Penzenskaya guberniya Пенза губернаторлығы Саратовская губерния Saratovskaya guberniya Саратов губернаторлығы Астраханская губерния Astrakhanskaya guberniya Астрахан губернаторлығы Жаңа Ресей немесе Кіші Тартария Область Войска Донского Oblast' Voiska Donskogo Дон қазақ әскері Екатеринославская губерния Yekaterinoslavskaya guberniya Екатеринослав губернаторлығы Херсонская губерния Khersonskaya guberniya Херсон губернаторлығы Едисан Таврическая губерния Tavricheskaya guberniya Таврида губернаторлығы Бессарабская губерния Bessarabskaya guberniya Бессарабия губернаторлығы Молдавия Финляндия Ұлы княстығы (шведтік Österland) Улеаборгская губерния Uleaborgskaya guberniya Улеаборг губернаторлығы Uleåborg, Oulu Ва́заская губерния Vázaskaya guberniya Вааса губернаторлығы Vaasa Або Бьернеборгская губерния Abo Byerneborgskaya guberniya Або Бьернеборг губернаторлығы Åbo och Björneborg, Turku ja Pori Нюландская губерния Nyulyandskaya guberniya Ниланд губернаторлығы Uusimaa Тавастгусская губерния Tavastgusskaya guberniya Тавастехус губернаторлығы Häme Санкт Михельская губерния Sankt Mikhelskaya guberniya Санкт-Михель губернаторлығы Mikkeli Выборгская губерния Vyborgskaya guberniya Выборг губернаторлығы Viipuri Куопиоская губерния Kuopioskaya guberniya Куопио губернаторлығы Балтық губернаторлықтары Эстляндская губерния Estlyandskaya guberniya Эстония губернаторлығы Eestimaa, Estland; бұрынғы шведтік Эстония Лифляндская губерния Liflyandskaya guberniya Ливония губернаторлығы Liivimaa, Livland; бұрынғы шведтік Ливония Курля́ндская губерния Kurlyandskaya guberniya Курляндия губернаторлығы Kuršo, Kurzemes; бұрынғы Курляндия герцогтығы Висла аймағы немесе Конгресс Польшасы Калишская губерния Kalishskaya guberniya Калиш губернаторлығы Kalisz Келецкая губерния Keletskaya guberniya Келец губернаторлығы Kielce Ломжинская губерния Lomzhskaya guberniya Ломжа губернаторлығы Łomża Люблинская губерния Lublinskaya guberniya Люблин губернаторлығы Петроковская губерния Petrokovskaya guberniya Петроков губернаторлығы Piotrków Плоцкая губерния Plotskaya guberniya Плоцк губернаторлығы Płock Радомская губерния Radomskaya guberniya Радом губернаторлығы Сувалкская губерния Suvalkskaya guberniya Сувалки губернаторлығы Suwałki Варшавская губерния Varshavskaya guberniya Варшава губернаторлығы Warszaw Азиялық Ресей немесе Ұлы Тартария Кавказ вице-патшалығы Солтүстік Кавказ Кубанская о́бласть Kubanskaya oblast Кубань облысы Черноморская губерния Chernomorskaya guberniya Қара теңіз губернаторлығы Circassia Терская о́бласть Terskaya oblast Терек облысы Ставропольская губерния Stavropol'skaya guberniya Ставрополь губернаторлығы Дагестанская о́бласть Dagestanskaya oblast Дағыстан облысы Оңтүстік Кавказ Сухумская округ Sukhumskaya okrug Сухум округі Abkhazia Кутаисская губерния Kutaisskaya guberniya Кутаиси губернаторлығы бұрынғы Имерети патшалығы Батумская о́бласть Batumskaya oblast Батуми облысы Тифлисская губерния Tiflisskaya guberniya Тифлис губернаторлығы Tbilisi; бұрынғы Картли-Кахети патшалығы Закатальская округ Zakatal'skaya okrug Закатала округі Zaqatala Бакинская губерния Bakinskaya guberniya Баку губернаторлығы Shirvan

Ресей

Ресей КСР-і 16 автономиялы республикадан, 5 автономиялы облыстан, 10 автономиялы округтен, 6 крайдан және 40 облыстан тұрды. 1923–1929 жылдарғы кеңестік әкімшілік реформасымен уездтер мен волостьтер жойылды. Райондарды уезддердің, ал сельсоветтерді волостьтердің қазіргі заманғы эквиваленттері деп санауға болады.

Ресей Федерациясы

Федералды округтің бөлімше түрін 2000 жылы мамыр айында Владимир Путин федералды билікті қайта бекітуге бағытталған кең ауқымды бағдарламаның бір бөлігі ретінде құрды. Алғашқыда ол жеті федералды округке бөлінді, бірақ 2010 жылы Солтүстік Кавказ федералды округі Оңтүстік федералды округтен бөлініп, олардың саны сегізге жетті. 2014 жылы Қырымның аннексиялануы нәтижесінде жаңа Қырым федералды округі құрылды, осылайша олардың саны тоғызға жетті, бірақ кейіннен Оңтүстік федералды округке қосылды. Украинаға басып кіру кезінде, Донецк, Херсон, Луганск және Запорожье облыстарын қамтитын Украинаның төрт оңтүстік аймағы 2022 жылы Ресейге қосылды, бірақ Оңтүстік федералды округке енгізілген жоқ. Ресей басып алған алты аймақтың барлығы халықаралық құқық бойынша Украинаның құрамына жатады деп танылған.