Кіріспе

(c. 1357 – 1428) – ағылшын сарбазы және әкімшісі, Генрих IV және Генрих V-ті қоса Ланкастер әулетінің үш буынына адал қызмет еткен, әскери мансабы төрт онжылдыққа созылған ағылшын сарбазы және әкімшісі. 1399 жылы Ланкастерлердің Англия тағын басып алуынан кейін, олардың қызметіндегі мансабы өзгерді, ол ұлттық даңққа ие болды және патшалық қолдауға қол жеткізу арқылы зор байлық пен ықпалға қол жеткізді. Эрпингэм Англияның Норфолк графтығында дүниеге келді және жас кезінде рыцарь атағын алды. Ричард II патшалығы тұсында ол корольдің інісі Джон Гонт, Ланкастер герцогының басшылығымен Испания мен Шотландияда қызмет етті, сондай-ақ Гонттың ұлы Генри Болингброкпен бірге Литва, Пруссия және Киелі жерге жасалған крест жорықтарында болды. Эрпингэм 1398 жылдың қазан айында Болингброкпен бірге шет елге қуылды және 1399 жылдың шілдесінде Равенспурға қонды, Ричардтың оның жерлерін тәркілегеннен кейін Ланкастер герцогы ретінде мұрасын қайтаруға көмектесті. Болингброк Эрпингхемді Довер қамалының бастығы және Бес портың сақшысы етіп тағайындады, ал Генрих IV таққа отырғаннан кейін оны патшалық үйдің камерарийі етті. Эрпингэм кейіннен Эпифания көтерілісін басуға көмектесті және Генрихтің екінші ұлы Томасқа қамқор болды. Ол Англияның маршалы қызметін атқара отырып, Ұлы Кеңестің мүшесі болды. Ол Ланкастерлерге қарсы Норвич епископы Генри ле Деспенсерді бүлікші деп айыптауға тырысты. 1413 жылы Генрих IV-нің ұлы Генрих Монмут патша болғаннан кейін Эрпингхемді патшалық үйдің басқарушысы етіп тағайындады. Генрих IV патшалығы заңсыздықпен ерекшеленді, бірақ Генрих V және оның әкімшілері ерекше қабілетті екенін көрсетті, және он екі ай ішінде Англияның барлық аймақтарында заң мен тәртіп қайта орнатылды. 1415 жылы Эрпингхем банерлік рыцарь ретінде қызмет етуге келісім жасады және Генрихтің Франция мен Нормандиядағы жоғалған ата-бабаларының жерлерін қайтару науқанына қосылды. Эрпингхем Харфлердің тапсырылуына төрағалық етті. 1415 жылдың 25 қазанында Азенкур шайқасында ол садақшыларға қолбасшылық етті, онда ол патшаның қасында болды. Эрпингхем екі рет үйленді, бірақ екеуі де баласыз болды. Ол Норвич қаласына көп көмек көрсетті, онда ол өзінің атын алған собордың басты қақпасын салды. Ол 1428 жылдың 27 маусымында қайтыс болды және Норвич соборында жерленді.

Ата-бабалары мен ерте өмір

Томас Эрпингэм шамамен 1357 жылы дүниеге келген, сэр Джон де Эрпингэмнің ұлы. Оның әкесінің әкесі, сэр Роберт де Эрпингэм 1316 жылы Эрпингэм поместьесін, ал 1346 жылы Эрпингэм мен Уикмирді иеленгені жазылған. Сэр Роберт 1330 және 1340 жылдары парламентте Норфолк атынан өкілдік еткен. 1350 жылы сэр Роберт және оның ұлы сэр Джон де Эрпингэм екеуі де "Мателаск" (Эрпингэмге жақын Мателаск) шлютері Николас де Снайтерлдің Филип Тинкерге және оның әйелі Модқа сол жердегі үй-жайы туралы жасаған келісімге куә болды. Сэр Джон Норвичте, Конисфорд-лейнде (қазіргі Кинг-стрит) үй иесі болған. Томас бұл үйді білгендіктен, сонда туған болуы мүмкін. Эрпингхэмнің анасы кім екені туралы оның өмірбаянында ештеңе айтылмаған. 1368 жылдың қыркүйегінде ол әкесімен бірге Эдуард Қара Принцтің қызметінде Аквитанияға сапар шеккен болуы мүмкін. Оның әкесінің әкесі 1370 жылы 8 наурыздан кейін, бірақ 1 тамыздан бұрын, Томас әкесі қайтыс болған күнден бұрын қайтыс болды. 1370 жылдың 8 наурызында Эрпингэмде сэр Роберт де Эрпингэм және оның ұлы сэр Джон екеуі де өздерінің есімдерін жазып, сегіз қарғаның арасындағы эскюшон туралы хатта мөр басты. Роберт өсиетімен Норвичтегі барлық монахтарға мүлік қалдырды. Ол Эрпингэм шіркеуінің оңтүстік есігінің жанына жерленген.

1399 жылғы төңкеріс

Тарихшы Хелен Кастор Ланкастерлердің Шығыс Англиядағы ықпалын "бір-бірімен байланысы жоқ, біртұтас еместер жиынтығы" деп сипаттады. Эрпингэм аймақта Ланкастердің ең маңызды адамы болды. Ол бейбітшілік комиссиясына тағайындалды және 1381 жылғы жазда шаруалар көтерілісінен кейін Норфолк аймағында тәртіп сақтауға өкілеттік алды. 1385 жылы француз басқыншылығы қауіп төндірген кезде Норфолк қорғауын қадағалауға қатысты. 1396 жылы Ланкастер оған Ланкастер герцогтығына адал қызметі үшін сыйлық ретінде Оңтүстік Эрпингэм жүзіндегі жерді пайдалануға заңдық құқық берді. 1398 жылдың қаңтарында Болингброк пен Норфолк графы Томас де Моубрей арасында жанжал туды, себебі Моубрей Ланкастерді өлтіруге әрекеттенген, ал король екі адамның арасындағы айқас арқылы мәселені шешуге бұйрық берді. Айқас өтетін 16 қыркүйекке дейінгі бес ай ішінде Болингброк Ланкастер жерлерін аралап, Англияны шарлады. Ричард айқас басталмас бұрын тоқтатты және Болингброкты он жылға, ал Моубрейді өмір бойына елден қуды. Жиналғандарға соттың жеңілген жақты ар-намысынан айыру және қарым-қастықтың туындауын болдырмау үшін тоқтатылғаны айтылды, бірақ жылнамашылар (Генрих IV таққа отырғаннан кейін жазған) Ричардтың шешімін кек алу актісі деп есептеді. Болингброк, бес Лорд Апеллянтының бірі ретінде, 1387 жылдың қарашасында көтеріліс ұйымдастырды; бір жыл бойы олар Ричардты нақты билігі жоқ қуыршақ фигурасы ретінде ұстады. Эрпингэм Генри Болингброкпен бірге жер аударуға ерікті түрде аттанған 17 серіктің бірі болды. Ол жерлерін және мүлкін сэр Роберт Берниге және басқаларға сеніп тапсырды. Берни Гунтон қаласында тұратын, Солтүстік Норфолк тұрғыны және Эрпингэмнің көршісі болды. Олар Джон Гонттың сапында бірге соғысты және 1385 жылы Гонт Ричард II әскерімен Шотландияға жорық жасағанда Норфолк шебінен босатылды. Эрпингэм 1400 жылы Берниді Довер қамалының констебльінің орынбасары етіп тағайындады. Берни 1406 жылы сэр Эндрю Батлер келгенге дейін осы қызметте қалды.

Жеке өмір

Норвичте тұрып жатқанда Эрпингэм және оның отбасы мен қызметшілері Норвич соборы мен Венсум өзені арасында орналасқан үлкен үйде тұрды, ал оның жері өзенге дейін созылды. Үй 1409 жылы сэр Роберт Берниден сатып алынған. Эрпингэмнің сарайдағы лауазымы үлкен ұлы Уильямның Генрих IV-тің жеке үйіне қабылдануына көмектесті; Уильямның інісі Джон Генрих Монмуттың сарайында ұқсас лауазымды атқарды. Ағалар әйелдерімен тығыз байланыста болды. Уильям мен Эрпингэм Шығыс Англиядағы иеліктердің бірлескен иелері ретінде жиі тіркелді, ал Уильям ағасына қазыналықта кепілдік берді. Генрих Монмут патша болғанда отбасының жағдайы одан да жақсарды, бірақ Джон 1415 жылы Харфлерде қаза тапты. Оның ағасы тәж кигізу алдында рыцарь атағын алды және кейін Агинкур шайқасында шайқасты. Эрпингэм ауылындағы Сент-Мария шіркеуінің батыс мұнарасын ол төледі. 1419 жылы Эрпингэм Норвичтегі Сент-Остин монастырының шығыс ғибадатханасының терезесін шынымен жабуға төледі. Терезеде сегіз бөлік болды, онда Эдуард III билегеннен бері мұрагер қалдырмай қайтыс болған 107 дворян немесе рыцарьға арналған жазулар бар еді. Монастырь 1538 жылы таратылғаннан кейін ғимарат 1547 жылы бұзылды.

Генриададағы пайда болуы

Сэр Томас Эрпингэм Уильям Шекспирдің "Генрих V" пьесасының IV актісінде екі рет кездеседі, алғаш рет 1600 жылы басылып шыққан, ал "Ричард II" пьесасының II актісінде есімдері аталады (бірақ сахнаға шықпайды). Шекспирді зерттеуші Томас М. Кранфиллдің сөзіне сүйенсек, Эрпингэм "маңызды және әсерлі рөл" атқарады. 1-ші көріністің басында Эрпингэм кіріп келеді және оны король мойындайды, сондай-ақ бір ғана сөйлеу арқылы билеушінің жауапкершілігін көрсетеді. Эрпингэм Джон Фальстаф кейіпкеріне қарама-қарсы қойылатын тұлға, оның "Генриада" пьесасындағы шағын рөлі Фальстафқа берілген үлкен рөлмен салыстырғанда айқын контраст құрайды. Генрих оның қарттығын ерекше атап, оны әрдайым толық атымен атап, кейіпкердің жасы мен ізгіліктің байланысын күшейту үшін пайдаланады. Пьесаның кинодағы бейнелеулерінде Эрпингхэмнің рөлі көбінесе үнсіз болады, мысалы, 1944 жылғы Лоренс Оливье фильмінде. Эрпингэм алғаш рет фильмнің соңында, Аженкур шайқасынан бұрынғы түнді көрсететін сахнада пайда болады. Кеннет Брана 1989 жылғы фильмінде осы кейіпкерді жиірек пайдаланды және, Керридің айтуынша, Оливьеге қарағанда "көбірек шығармашылықпен" және Эрпингхэмнің тарихтағы орнына көбірек мән беріп бейнеледі. Екі фильмде де оның ерекше гербі мен ақ шашымен (жас Генрих пен оның сарайдағыларынан өзгеше) танылады. Бранаг Англиядағы сот сахналарында, сондай-ақ шайқас кезінде және одан кейінгі оқиғаларда Эрпингхэмді тиімді пайдаланады. Бранаг кейіпкерге Шекспирдің бастапқы ойын бұрмаламай, орталық (көбінесе үнсіз) рөл береді.