Кіріспе

Жаудың радиоэмиссия көзін анықтауға және оған басқаруға арналған зымыран. Радиоэмиссияға қарсы зымыран (АРМ) – жаудың радиоэмиссия көзін анықтауға және оған басқаруға арналған зымыран. Әдетте, мұндай зымырандар жау радарларына қарсы қолданылады, бірақ кедергі жасайтын құрылғыларды және тіпті байланыс үшін қолданылатын радиоларды да нысанаға алуға болады. Радиоэмиссияға қарсы қарудың ең ерте белгілі түрі – Blohm & Voss BV 246 радармен басқарылатын бомба.

Ауадан жер бетіне

Қазіргі кездегі көптеген ARM-дер жердегі радарларға қарсы қолдану үшін жасалған. Әдетте, қарсыластың әуе қорғанысын басу (SEAD) міндетін орындайтын (АҚШ Әскери-әуе күштерінде "Wild Weasels" деп белгілі) мамандандырылған ұшақтармен тасымалданады. Осы типтегі зымыранның басты мақсаты – қақтығыстың алғашқы кезеңінде жаудың әуе қорғанысын әлсірету, соның арқасында келесі шабуылдаушы ұшақтардың аман қалу мүмкіндігін арттыру. Оларды әуе шабуылы кезінде кенеттен пайда болған жер-әуе зымырандарының (SAM) позицияларын жылдам жабу үшін де пайдалануға болады. Көбінесе SEAD эскорт ұшақтарында шоғырланған бомбалар да болады, олар ARM SAM жүйесінің радарынан кейін, басқару пунктін, зымыран ұшырғыштарын және басқа да құрамдастарды немесе жабдықтарды жоюға арналған, осылайша SAM позициясының тоқтатылуын қамтамасыз етеді. AGM 45 Shrike сияқты алғашқы ARM-дер аса интеллектуалды болған жоқ; олар жай ғана сәулелену көзіне бағытталған және оған жақындағанда жарылған. SAM операторлары ARM-ға шабуыл жасалғанда радарларын өшіруді, кейін қосуды үйренді, бұл зымыранның тиімділігін күрт төмендетті. Бұл AGM 78 Standard ARM, AGM 122 Sidearm және AGM 88 HARM зымырандары сияқты, інерциялық навигациялық жүйелермен (INS) жабдықталған, жаңа ARM-дерді жасауға әкелді. Бұл оларға радар өшірілген жағдайда да оның бағытын есте сақтап, оған қарай ұшуға мүмкіндік береді. Зымыран ұшырылғаннан кейін радар тез өшірілсе, ARM-нің радарға тию ықтималдығы төмендейді, себебі радардың өшіру уақыты ұзарған сайын (және ол қайта қосылмаса), зымыранның траекториясына қателер енгізіледі. ALARM тіпті қосымша күту режиміне және кіріктірілген парашютқа ие, ол радар белсенділенгенге дейін баяу төмен түсуге мүмкіндік береді, содан кейін ракета қозғалтқышы қайта іске қосылады. Жаудың зымыранды басқару радарының тіпті уақытша өшірілуі де шайқас кезінде достық ұшақтарға үлкен артықшылық береді. Үндістан Әскери-әуе күштері үшін радиацияға қарсы "Рудрам" сериялы зымырандарын жасаумен Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы айналысуда. SIATT және Бразилия Әскери-әуе күштерінің Ғарыш ғылымы және технология департаменті бірлесіп MAR 1 зымыранын әзірлеп жатыр.

Жер бетінен жер бетін

P 700 Granit, P 500 Bazalt, MM40 Exocet, B 611MR және Otomat сияқты бірнеше жер-жерге атуға арналған зымырандар, жау радарларын, ECM немесе байланыс жүйелерін анықтап, оларға бағытталатын "кедергіге бағытталу" мүмкіндігіне ие. Бұл мүмкіндік олардың белсенді радарлық бағыттауының қабылдағыш бөлігі арқылы іске асырылады. Осының салдарынан, бұл зымырандарды ECM және басқа да бұзу шараларымен тоқтату өте қиын, ал оларға қарсы жартылай белсенді зымырандарды қолдану қауіпті. Жерден ұшырылатын радиолокациялық сәулеленуге қарсы зымырандар да Израиль қорғаныс күштерінде қолданыс тапты, мысалы, M4 Sherman танк шассиіне орнатылатын AGM-45 Shrike модификациясы.

Жерден ауаға

АҚШ-тың Вьетнамдағы және 1960 жылдардың аяғындағы Таяу Шығыс соғыстарындағы ұшақтардың бұзушылық әрекеттерінен алған тәжірибесінен кейін, Кеңес Одағы S 75 (SA 2) зымырандары үшін баламалы нысананы табу режимін жасады, бұл оларға радар сигналын жібермей-ақ, бұзушылық жасайтын нысананы қадағалауға мүмкіндік берді. Бұл SAM нысанының радар қабылдағышы ұшақтың бұзушылық құрылғысынан шыққан радио шуын анықтау арқылы іске асырылды. Күшті бұзушылық жағдайында зымырандар көбінесе осы режимде ғана ұшырылды; мұндай пассивті қадағалау SAM нысандарына ешқандай радар сигналын жібермей нысананы табуға мүмкіндік берді, сондықтан американдық қарсы радиациялық зымырандар жауап ретінде қолданылмайтын. Соңғы кезде Қытай Халық Республикасы AEW және AWACS нысаналарын жою үшін FT 2000 жүйесін әзірледі. Бұл жүйе HQ 9 негізінде құрылған, ал ол өз кезегінде S 300PMU негізінде жасалған. Бұл қарсы радиациялық зымыран жүйелері Пәкістан және басқа да бірнеше елдерге сатылды.

Ауа-ауа

Жақында әуеден ауаға қарсы ARM жүйелері пайда бола бастады, ең әйгілісі – ресейлік Vympel R-27EP. Мұндай зымырандардың басқа зымырандық басқару түрлеріне қарағанда бірнеше артықшылығы бар: олар радарлық ескерту қабылдағыштарын іске қоспайды (соның арқасында жақындап келуші жауға күтпеген соққы береді) және олардың ұшу қашықтығы ұзақ болуы мүмкін. 1970 жылдары Hughes Aerospace компаниясы BRAZO (испан тілінде ARM деген мағынаны білдіреді) деген жобаны жүзеге асыруға тырысты. Raytheon AIM-7 Sparrow зымыранының негізінде жасалған бұл жүйе, кеңестік AWACS типтеріне және МиГ-25 сияқты өте қуатты радарлары бар басқа да ұшақтарға қарсы әуеден әуеге қабілеттілікті қамтамасыз етуді көздеген. Алайда, жоба іске аспады.