Кемелерге қарсы зымырандар

Кіріспе

Кемелерге шабуыл жасау үшін қолданылатын зымыран

Кемеге қарсы зымыран (AShM немесе ASM) – кемелер мен ірі қайықтарға қарсы қолдануға арналған басқарылатын зымыран. Кемеге қарсы зымырандардың көпшілігі су бетімен ұшатын типті болып келеді, ал олардың көпшілігі инерциялық басқару және белсенді радарлық басқарудың үйлесімін пайдаланады. Басқа көптеген кемеге қарсы зымырандар кемеден шығатын жылуды анықтау үшін инфрақызыл басқаруды қолданады; сондай-ақ, кемеге қарсы зымырандарды радио командасымен толығымен басқаруға болады. Алғашқы кемеге қарсы зымырандарды нацистік Германия әзірлеген және жасаған. Олар радиоарнасы арқылы басқарылған. Бұл зымырандар 1943-1944 жылдары Жерорта теңізінде белгілі бір табысқа жетіп, кем дегенде 31 кемені батырды немесе ауыр зақымдады. HS 293 нұсқасында телекамера/реттегіш болған. Осылайша, оны тасымалдайтын бомбалаушы кеме теңіз кемелерінің зениттік артиллериясының қашықтығынан тысқары ұшып, бомбалаушы арқылы визуальды басқаруды қолданып, зымыранды радиоарнасы арқылы нысанаға бағыттай алатын болды. Көптеген кемеге қарсы зымырандарды әртүрлі қару жүйелерінен – су үстіндегі соғыс кемелерінен (кемеден кемеге зымырандар деп те аталады), су асты кемелерінен, бомбалаушы ұшақтардан, истребительдерден, патрульдік ұшақтардан, тікұшақтардан, жағалаудағы артиллериялық бекіністерден, құрлықтағы көлік құралдарынан және тіпті иыққа арқаланып тасымалданатын зымырандарды атып шығаратын жаяу әскерлерден де іске қосуға болады. Қажет болған жағдайда, жер-жерге зымыран (SSM) термині қолданылады. Ұзақ қашықтықтағы кемеге қарсы зымырандар көбінесе кемеге қарсы круиздік зымырандар деп аталады.

Этимология

"AShM" және "ASM" екеуі де "кемеге қарсы зымыран" деген сөздің аббревиатурасы ретінде қолданылады. "AShM" аббревиатурасы "әуеден жерге зымыран" (көбінесе "ASM" деп қысқартылатын) дегенмен шатасу мүмкіндігі болғанда қолдануға кеңірек ұсынылуы мүмкін.

Тарих

Кемеге қарсы зымырандар 1943-1944 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа қашықтықтағы басқарылатын қарудың алғашқы мысалдарының бірі болды. Неміс Люфтваффе Hs 293, Fritz X және басқа да зымырандарды бомбалаушыларынан қолданып, кейбір одақтас кемелеріне қарсы тиімді соққы берді. Бағытталған зымыранмен алғаш рет 1943 жылдың 27 тамызында Бискай шығанағында HMS Egret кемесі батып кетті. Басқа да кемелердің арасында британдық әскер тасымалдаушы HMT Rohna, көптеген адамдар қаза болды, сондай-ақ Италияның Салерно қаласының жанында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің жеңіл крейсері Savannah зардап шекті. Бұлардың барлығы ұшырған ұшақтарының бомбалаушыларынан радиоарна арқылы басқарылды. Олардың кейбіреулері Италияның батысындағы десанттық операцияларға қатысқан әскери кемелерді қоса алғанда, бірнеше кемелерді батырып немесе зақымдады. Бұл радиомен басқарылатын зымырандар одақтас теңіз күштері зымыранға қарсы шараларды – негізінен радиокедергі жасауды – әзірлегенше сәтті қолданылды. Одақтастар өздерінің ұқсас радиомен басқарылатын кемеге қарсы зымырандарын да жасады, бастапқысы – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің SWOD 9 Bat зымыраны. Бұл бүкіл әлемде қолданылған алғашқы автономды басқарылатын, радармен іздейтін кемеге қарсы қару болды және 1945 жылдың сәуірінде жапондықтарға қарсы қолданылды. Алайда Bat соғыс қимылдарында аз қолданылды, себебі соғыс аяғына таяу келе жатқандықтан, осі күштерінің кемелері нысана ретінде аз қалды. Солтүстік мұзды теңіз соғысы кезінде Кеңес Одағы су асты кемелеріне, теңіз миналарына және кемеге қарсы зымырандарға баса назар аударатын теңізді бақылаулау стратегиясын қабылдады. Бұл шешімнің алғашқы өнімі SS N 2 Styx зымыраны болды. Содан кейін басқа да өнімдер пайда болды және олар көп ұзамай Кеңес Әуе күштерінің Tu 95 Bear және Tu 22 Blinder бомбалаушыларына, әуеден ұшырылатын KS 1 Komet зымыранының жағдайында, орнатылды. 1967 жылы Израиль теңіз күштерінің эсминеці Синай түбегінде Мысырдың Styx зымырандарымен шабуылға ұшырады, бұл зымыранмен бағындырылған алғашқы кеме болды. 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысында Үндістан теңіз күштері Карачидегі Пәкістан теңіз базасына Styx зымыранын қолданып екі шабуыл жасады. Бұл шабуылдар Пәкістан теңіз күштерінің шамамен үштен екі бөлігін жойды немесе жарамсыз етті. Басты шығындарға екі эсминец, флоттық майлаушы, оқ-дәрі тасымалдаушы кеме, шамамен онша сауда кемесі және көптеген кішкентай кемелер кірді. Сонымен қатар, отын сақтау резервуарлары мен теңіз қондырғыларын қоса алғанда, жағалаудағы маңызды нысандар да қиратылды. Осалар базаға ешқандай шығынсыз оралды. 1973 жылғы Латакия шайқасы (Иом-Кипур/Рамазан соғысы кезінде) зымырандық катерлер арасындағы әлемдегі алғашқы шайқас болды. Бұл шайқаста Израиль теңіз күштері электрондық қарсы шаралар мен түрлі айла-шарғыларды қолданып, Сирияның әскери кемелерін зақымсыз жойды. Сирия теңіз күштерін жеңгеннен кейін Израиль зымырандық катерлері бірнеше Мысыр әскери кемелерін батырды, қайтадан ешқандай зардап шекпестен, содан кейін соғыстың қалған бөлігінде толық теңіз үстемдігіне ие болды. 1982 жылғы Фолкленд соғысында кемеге қарсы зымырандар қолданылды. 42 типті эсминецке бір Exocet зымыраны тиді, кейіннен ол зақымданудың салдарынан батып кетті. Atlantic Conveyor контейнерлік кемесі екі Exocet зымыранынан зардап шегіп, өртеніп, сүйреліп келе жатқанда батып кетті. MM38 зымырасымен зақымдалды, бұл Exocet-тің кемеден ұшырылатын нұсқасы, Аргентина теңіз күштерінің ARA Comodoro Seguí эсминецінен алынған және теңізшілер тіркемесіне орнатылған, бірақ ол қабылдаған шаралар зақымды шектеді. 1987 жылы АҚШ фрегаты Stark Ирактың Mirage F 1 ұшағынан атылған кемеге қарсы Exocet зымыранынан зардап шекті. Stark зақымдалды, бірақ ол уақытша жөндеу үшін достық портына жүзіп бара алды. 1987 жылдың қазан айында Либерия туын көтерген американдық Sungari және АҚШ туын көтерген Кувейттің танкерлері Иранның HY 2 зымырандарынан зардап шекті. 1988 жылы американдық және ирандық күштері Персия шығанағындағы "Бұйынып дұға ететін мантис" операциясы кезінде кемеге қарсы зымырандарды атты. Бұл теңіз шайқасы кезінде бірнеше ирандық әскери кемелері американдық кемеге қарсы зымырандармен (және АҚШ теңіз күштерінің Standard ракеталарымен – кемеге қарсы рөлде жұмыс істеген ауадан-жерге ракеталармен) зардап шекті. АҚШ теңіз күштері ирандық фрегатын үш Harpoon зымыранымен, төрт AGM 123 Skipper зымырасымен қозғалтын бомбалармен, Walleye теледидарлық басқарылатын бомбамен және бірнеше "темір бомбалармен" атты. Көптеген қару-жарақтар мен сәтті соққыларға қарамастан, Sahand оқ-дәрі қоймасына от жеткенше батқан жоқ, оның салдарынан жарылыс болды және кеме батып кетті. Сол шайқаста американдық әскери кемелері ирандық корветке үш Standard ракетасын атты. Бұл корветтің су бетінен шығыңқы бөлігі өте төмен болғандықтан, бірнеше минуттан кейін жеткен Harpoon зымыраны оны іздеу радарларымен анықтай алмады. 2006 жылы Ливандық Хезболла жауынгерлері Израиль корветіне кемеге қарсы зымыран атты, оған соғыс зардабы тиді, бірақ бұл кеме бүтін күйінде және өз күшімен Израильге оралып келді. Осы соққыдағы екінші зымыран Мысыр сауда кемесіне тиіп, оны батырды. 2022 жылдың 13 сәуірінде Украина үкіметі екі R 360 Neptune зымыранымен Ресейдің Moskva крейсерін жойғанын мәлімдеді, нәтижесінде Moskva батып кетті. Ресей үкіметі шабуылды растамады, бірақ кеме өрт салдарынан батқанын мойындады. Карл Шустердің сөзіне сәйкес, егер Украинаның мәлімдемесі рас болса, Moskva зымыранмен жойылған ең ірі кеме болуы мүмкін, ол зейнеткер АҚШ теңіз күштерінің капитаны және АҚШ Тынық мұхиты қолбасшылығының Бірлескен барлау орталығының бұрынғы директоры.

Anti ship missiles were among the first instances of short range guided weapons during the Second World War in 1943–1944. The German Luftwaffe used the Hs 293, the Fritz X, as well as others missiles, launched from its bombers, with deadly effect against some Allied ships. The first ship sunk by a guided missile was HMS Egret on 27 August 1943, at the Bay of Biscay, other ships targeted were the British troop carrier HMT Rohna, sunk with heavy loss of life and the United States Navy light cruiser Savannah off Salerno, Italy, being seriously damaged. These all used radio command guidance from the bombardiers of the warplanes that launched them. Some of these hit and either sank or damaged a number of ships, including warships offshore of amphibious landings on western Italy. These radio controlled missiles were used successfully until the Allied navies developed missile countermeasures—principally radio jamming. The Allies also developed some of their own similar radio guided AShMs, starting with the US Navy's SWOD 9 Bat – the first autonomously guided, radar homing anti ship weapon deployed worldwide, being deployed against the Japanese in April 1945 – but the Bat saw little use in combat, partly from its own late war deployment date leaving few Axis ships remaining as targets. During the Cold War, the Soviet Union turned to a sea denial strategy concentrating on submarines, naval mines and the AShM. One of the first products of the decision was the SS N 2 Styx missile. Further products were to follow, and they were soon loaded onto the Soviet Air Force's Tu 95 Bear and Tu 22 Blinder bombers, in the case of the air launched KS 1 Komet. In 1967, the Israeli Navy's destroyer was the first ship to be sunk by a ship launched missile—a number of Styx missiles launched by Egyptian s off the Sinai Peninsula. In the Indo Pakistani War of 1971 the Indian Navy conducted two raids using s employing the Styx on the Pakistani naval base at Karachi. These raids resulted in the destruction or crippling of approximately two thirds of the Pakistani Navy. Major losses included two destroyers, a fleet oiler, an ammunition ship, approximately a dozen merchant ships, and numerous smaller craft. Major shore based facilities, including fuel storage tanks and naval installations were also destroyed. The Osas returned to base without loss. The Battle of Latakia in 1973 (during the Yom Kippur/Ramadan War) was the scene of the world's first combat between missile boats. In this battle, the Israeli Navy destroyed Syrian warships without suffering any damage, using electronic countermeasures and ruses for defense. After defeating the Syrian Navy the Israeli missile boats also sank a number of Egyptian warships, again without suffering any damage in return, thus achieving total naval supremacy for the rest of the war. Anti ship missiles were used in the 1982 Falklands War. The British warship , a Type 42 destroyer, was struck by a single air launched Exocet and later sank as a result of the damage. The container ship Atlantic Conveyor was hit by two Exocets and burnt out and subsequently sank while under tow. was damaged when she was struck by an MM38, a ship launched version of the Exocet, fired from a launcher taken from the Argentine Navy destroyer ARA Comodoro Seguí and mounted on a trailer by Navy technicians, but she had taken evasive action that limited the damage. In 1987, a US Navy guided missile frigate, Stark, was hit by an Exocet anti ship missile fired by an Iraqi Mirage F 1 fighter plane. Stark was damaged, but she was able to steam to a friendly port for temporary repairs. In October 1987, Sungari, an American owned tanker steaming under the Liberian flag, and , a Kuwaiti tanker steaming under the American flag, were hit by Iranian HY 2 missiles. In 1988 AShMs were fired by both American and Iranian forces in Operation Praying Mantis in the Persian Gulf. During this naval battle, several Iranian warships were hit by American AShMs (and by the US Navy's Standard missiles—surface to air missiles which were doing double duty in the anti ship role). The US Navy hit the Iranian Navy frigate Sahand with three Harpoon missiles, four AGM 123 Skipper rocket propelled bombs, a Walleye TV guided bomb, and several "iron bombs". Despite the large number of munitions and successful hits, Sahand did not sink until fire reached her ammunition magazine, causing it to detonate, sinking the vessel. In the same engagement, American warships fired three Standard missiles at an Iranian Navy corvette. This corvette had such a low profile above the water that a Harpoon missile that arrived several minutes later could not lock onto it with its targeting radars. In 2006, Lebanese Hezbollah fighters fired an AShM at the Israeli corvette , inflicting battle damage, but this warship managed to return to Israel in one piece and under its own power. A second missile in this same salvo struck and sank an Egyptian merchant ship. On 13 April 2022, the Ukrainian government claimed to have hit the Russian cruiser Moskva with two R 360 Neptune missiles, resulting in the sinking of the Moskva. The Russian government did not confirm the attack, but admitted that the ship sank after a fire. If Ukrainian claims are true, Moskva might be the largest warship ever disabled or destroyed by a missile, according to Carl Schuster, a retired US Navy captain and former director of operations at the US Pacific Command's Joint Intelligence Center.

Салыстыру

АтауЖыл Салмағы Жарық бас жарық қашықтығы ЖылдамдықҚозғалысЖарға шығару платформасыЖарға шығару күштеріТөңдеуші пікірлер Циркон (2018-2020) күтілуде Өлшемі 4 дана 1 пулемет үшін 1 P 700 орнына 1 пулеметке арналған кәдімгі немесе ядролық (экспорт) > (еліміздегі) Ең аз 4700 км/сағ (5-6 Мах) Сұйық отын скрамджетЖер бетінде, су асты кемелеріРесей 3М 54Е Клуб (SS N 27 "Sizzler") 20060.8 М, 2.5/2.9МТурбореактивтіЖер бетінде, су асты кемелері, кеме контейнерлеріИнерциялық, белсенді радарРесей 3М 54Е1 Клуб (SS N 27 "Sizzler") 20060.8 М, 2.5/2.9МТурбореактивтіЖер бетінде, су асты кемелері, кеме контейнерлеріИнерциялық, белсенді радарРесей 3М 54 Калибр (SS N 27 "Sizzler") 19930.8 М, 2.5/2.9МТурбореактивтіЖер бетінде, су асты кемелері, кеме контейнерлеріИнерциялық, белсенді радарРесейҚолданылды Vulkan P 1000 1985700 және 1000 (шамамен) км (немесе 800 км) Қатты отынды рамажетЖер бетіндеИнерциялық, белсенді радарлық іздеу/антирадар, орта бағытты түзетуКСРО/Ресей P 800 Оникс (SS N 26) 1983 (Оникс М) (Ресей үшін ішкі нұсқа) РамажетЖер бетінде, әуедеАктивті пассивті, радарРесей P 700 Гранит 1980Қатты отынды рамажетЖер бетінде, белсенді радарлық іздеу/антирадар, орта бағытты түзетуКСРО/Ресей P 500 Базальт (SS N 12 SANDBOX) 19751000 кг / 350 кт ядролықСұйық отынды ракетаЖер бетінде, су асты кемесіЖер бетінде, терминалда белсенді радарКСРО P 270 Москит (SS N 22 SUNBURN) 1970РамажетЖер бетінде, әуедеБелсенді радар, инфрақызылКСРО P 120 Малахит (SS N 9 SIREN) 19720.9 МахТурбореактивті, қатты отынЖер бетіндеИнерциялық, орта бағытты түзету, белсенді радарКСРОҚолданылды P 70 Аметист (SS N 7 STARBRIGHT) 1968Қатты ракетаСу асты кемесіИнерциялық, терминалды іздеуКСРО P 15 Термит (SS N 2 STYX) 1958Сұйық отынды ракетаЖер бетіндеБелсенді радар, инфрақызылКСРОҚолданылды P 5 Пятиорка (SS N 3 "Shaddock") 1959ТурбореактивтіЖер бетіндеИнерциялық, орта бағытты түзету, белсенді радарКСРО Kh 15 (AS 16 Kickback) 1988150 кг кәдімгі/ядролықҚатты отынды ракетаӘуеИнерциялық/Белсенді радарКСРО/Ресей Kh 55 1984 кәдімгі/200 кт ядролықТурбовентиляторлықӘуеРадарлық инерциялық, TERCOM, инфрақызылКСРО/Ресей Kh 35 (AS 20 KAYAK) 1983ТурбовентиляторлықЖер бетінде, әуеИнерциялық, белсенді радарКСРО/Ресей/Солтүстік Корея Kh 22 (AS 4 Kitchen) 19621000 кг кәдімгі/ядролықСұйық отынды ракетаӘуеИнерциялықКСРО/Ресей КСЩ (SS N 1 "Scrubber") 1958ЯдролықСұйық отынды ракетаЖер бетіндеИнерциялықКСРО SM 6 2013Екі сатылы/қатты отынды күшейткішКемелер, көтергіш-қою құрылғысыИнерциялық басқару, белсенді радарлық іздеу, жартылай белсенді радарлық іздеуАҚШ(Кемеге қарсы нұсқасы 2023 жылы пайдалануға түседі.) AGM 158C LRASM 2013 / 2018~900 кг450 кгЖоғары дабылсыз турбореактивтіӘуе, кемеПассивті радар және инфрақызыл іздеуАҚШ AGM 123 Skipper II 1985Қатты отынмен жабдықталғанӘуеЛазерлік басқаруАҚШҚолданылды BGM 109 Tomahawk 1983 (V блок) ТурбовентиляторлықӘуе, жер, су асты кемелеріGPS, TERCOM, DSMACАҚШ((Бұрынғы кемеге қарсы нұсқасы 1994 жылы қызметтен шығарылды, жаңа кемеге қарсы нұсқа 2023 жылы қызмет етеді.) Harpoon 1977Турбореактивті қозғалтқышӘуе, жер, су асты кемелеріРадар (B3: курстың ортасындағы жаңарту)АҚШҚолданылды AGM 65F Maverick 1972Қатты отынӘуеЛазер, инфрақызылАҚШҚолданылды Bat 1944ЖоқӘуеБелсенді радарАҚШҚолданылды MMP 2017Қатты отынЖер бетіндеИнфрақызылФранция ANL/Sea Venom 2017120 кг (260 фунт)Екі сатылы қатты отынды ракета қозғалтқышыӘуе (вертолет)Әуе/Жер бетіндеИнфрақызылФранция/Ұлыбритания AS.34 Корморан 1991РакетаӘуеИнерциялық, белсенді радарФранция/Германия AS.15TT/MM.15 1985Қатты отынӘуеИнерциялықФранция ARMAT 1984Қатты отынӘуеПассивті радарФранция Otomat/Milas 1977 (мин.)ТурбореактивтіЖер бетінде, әуеИнерциялық, GPS, белсенді радарФранция/Италия Exocet 1975Қатты отын (блок 1, блок 2), турбореактивті (блок 3)Әуе, жер бетінде, су асты кемелеріИнерциялық, белсенді радарФранцияҚолданылды AS.37/AJ.168 Мартель 1970Қатты отынӘуеПассивті радар, TVФранция/ҰлыбританияҚолданылды Malafon 1966Қатты отынКеме, жер бетіндеMCLOS (радио байланыс)Франция SS.12/AS.12 1960Қатты отынмен жабдықталғанӘуе, жер бетіндеСымды басқару MCLOSФранция Malaface 1954Қатты отынЖер бетіндеMCLOS (радио байланыс)Франция BHT 38 1940Жоқ (сырғанау бомбасы)ӘуеMCLOS (радио байланыс)Франция Sea Eagle 1985 (мин.)ТурбореактивтіӘуеИнерциялық, белсенді радарҰлыбритания Sea Skua 1983Қатты отынӘуеЖартылай белсенді радарҰлыбританияҚолданылды RBS 15 1985ТурбореактивтіӘуе, жер бетіндеИнерциялық, GPS, радарШвеция RB 08 1966СубсоникалықТурбореактивтіЖер бетіндеРадио байланыс белсенді радарШвеция/Франция RB 04 1962СубсоникалықҚатты отынӘуеБелсенді радарШвеция Naval Strike Missile 2009Жоғары дабылсызТурбореактивті және қатты отынды күшейткішӘуе, жер бетіндеИнерциялық, GPS, жер бедеріне сілтеме, бейнелеуді IR, нысандар базасыНорвегия Penguin 1972 (мин.) Қатты отынӘуе, жер бетінде, су асты кемесіИнерциялық, лазер, инфрақызылНорвегия Fritz X 1943Жоқ (сырғанау бомбасы)ӘуеҚолмен басқару (радио байланыс)ГерманияҚолданылды Henschel Hs 293 1943Сұйық отынды, содан кейін сырғанауӘуеMCLOS (радио байланыс)ГерманияҚолданылды Blohm & Voss BV 246 1943Жоқ (сырғанау бомбасы)ӘуеҚолмен басқару (радио байланыс)Германия RK 360MC Neptune 2021СубсоникалықТурбовентиляторлықЖердегі TELУкраинаҚолданылды BrahMos II 2024+ (экспорттық нұсқасы)СкрамджетКеме, жер бетінде, әуе, су асты кемесіҮндістан/Ресей BrahMos 2006 (әуе), (жер) (Экспорттық нұсқа) (әуеге шабуылдайтын нұсқа) (жерге шабуылдайтын нұсқа)РамажетКеме, жер бетінде, әуе, су асты кемесіИнерциялық, белсенді радарҮндістан/Ресей Çakır (ракета) 2023ТурбореактивтіКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық, IIR, RF, Гибридтік (IIR+RF)Түркия Atmaca 2017+ (KARA Atmaca) ТурбореактивтіКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық/GPS+RA+DL+IIRТүркия SOM (ракета) 2006SOM A: SOM J:ТурбореактивтіӘуеИнерциялық / GPS, жер бедеріне сілтеме, автоматты нысандарды тану, бейнелеуді инфрақызылТүркия XASM 32016(бастапқы нұсқасы)(ұзартылған қашықтығы)РамажетӘуеИнерциялық / GPS, орта бағытты түзету, белсенді/пассивті радарЖапония Type 12 2015? (бастапқы нұсқасы)(кеме/әуеге шабуылдайтын және жақсартылған нұсқасы)(жаңарту әзірленуде)(болашақ нұсқасы)?ТурбореактивтіКеме, TEL, ӘуеИнерциялық, GPS, AESAЖапония Type 93 1993ТурбореактивтіӘуеИнерциялық және IR кескініЖапония Type 91 1991ТурбореактивтіӘуеИнерциялық, орта бағытты түзету, белсенді радарЖапония Type 80 1982ТурбореактивтіӘуеИнфрақызылЖапония Ohka 1943Қатты отынӘуеБасқарылатын (өзіне-өзі шабуыл)ЖапонияҚолданылды Hsiung Feng III 2007РамажетКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық / Белсенді радарТайвань Hsiung Feng IIE 2011Қатты отынды ракетаКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық/GPS/TERCOMТайвань Hsiung Feng II 1990Қатты отынды ракетаКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық ортадағы / Екі белсенді радар және инфрақызыл іздеуТайвань Hsiung Feng I 1978 2012Қатты отынды ракетаКеме, жер бетінде, әуеИнерциялық / Радар сәулесімен басқару және терминалды жартылай белсенді іздеуТайвань Gabriel 1962Қатты отынды ракетаӘуе, жер бетіндеБелсенді радарИзраильҚолданылды Hae Sung I (SSM 700K) 2005ТурбореактивтіКеме, жер бетіндеИнерциялық, белсенді радарОңтүстік Корея Noor 2005Турбореактивті қозғалтқыш Әуе, Жер, КемеИнерциялық, белсенді радарлық іздеуИранҚолданылды Zafar 20120.8 МТурбореактивті Жер бетінде, КемеБелсенді радарИран P15 & Silkworm KN1ТурбовентиляторлықЖер бетінде, жағалауИнерциялық, белсенді радарСолтүстік Корея/КСРО/Ресей MANSUP 2009Қатты отынды ракетаКеме, жер бетіндеИнерциялық, белсенді радарБразилия MANSUP ER 2023ТурбовентиляторлықКеме, жер бетіндеИнерциялық, белсенді радарБразилия NASM SRExpected for 2024Қатты отынды ракетаӘуеИнерциялық, спутниктік басқару, IIRҮндістан Naval anti ship missile MRExpected for 2025Қатты отынды ракетаӘуеИнерциялық, спутниктік басқару, IIRҮндістан ITCM 2023ТурбовентиляторлықКеме, Жер, Әуе, Су асты кемесіИнерциялық, спутниктік басқару, IIRҮндістан

NameYear Weight Warhead Range SpeedPropulsionLaunch platformGuidanceForceComments ZirconExpected for (2018 2020)Size 4 pcs instead of 1 P 700 for 1 launcherconventional or nuclear (export) > (domestic)Minimum 4700 km/h (Mach 5 to 6) Liquid fuel scramjetSurface, submarineRussia 3M 54E Klub (SS N 27 "Sizzler")20060.8 M, 2.5/2.9MTurbojetSurface, sub, shipping containerInertial, active radarRussia 3M 54E1 Klub (SS N 27 "Sizzler")20060.8 M, 2.5/2.9MTurbojetSurface, sub, shipping containerInertial, active radarRussia 3M 54 Kalibr (SS N 27 "Sizzler")19930.8 M, 2.5/2.9MTurbojetSurface, sub, shipping containerInertial, active radarRussiaUsed in combat P 1000 Vulkan1985700 and 1000 (appx.) km (or 800 km)Solid fuel ramjetSurfaceInertial, active radar homing/anti radar, mid course correctionUSSR/Russia P 800 Oniks (SS N 26)1983 (Oniks M) (Domestic version for Russia)RamjetSurface, airActive passive, radarRussia P 700 Granit1980Solid fuel ramjetSurfaceInertial, active radar homing/anti radar, mid course correctionUSSR/Russia P 500 Bazalt (SS N 12 SANDBOX)19751000 kg / 350 kt nuclearLiquid fuel rocketSurface, submarineSemi active, terminal active radarUSSR P 270 Moskit (SS N 22 SUNBURN)1970RamjetSurface, airActive radar, infrarredUSSR P 120 Malakhit (SS N 9 SIREN)1972Mach 0.9Turbojet, solid fuelSurfaceInertial, mid course correction, active radarUSSRUsed in combat P 70 Ametist (SS N 7 STARBRIGHT)1968Solid rocketSubInertial, terminal homingUSSR P 15 Termit (SS N 2 STYX)1958Liquid fuel rocketSurfaceActive radar, infrarredUSSRUsed in combat P 5 Pyatyorka (SS N 3 "Shaddock")1959TurbojetSurfaceInertial, mid course correction, active radarUSSR Kh 15 (AS 16 Kickback)1988150 kg conventional/nuclearSolid fuel rocketAirInertial/Active radarUSSR/Russia Kh 551984 conventional/200 kt nuclearTurbofanAirRadar inertial, tERCOM, infraredUSSR/Russia Kh 35 (AS 20 KAYAK)1983TurbofanSurface, airInertial, active radarUSSR/Russia/North Korea Kh 22 (AS 4 Kitchen)19621000 kg conventional/nuclearLiquid fuel rocketAirInertialUSSR/Russia KSShch (SS N 1 "Scrubber")1958NuclearLiquid fuel rocketSurfaceInertialUSSR SM 62013two stage/solid rocket boostersurface ships, transporter erector launcherInertial guidance, active radar homing, semi active radar homingUnited States(The anti ship version will enter service in 2023.) AGM 158C LRASM2013 / 2018~900 kg450 kgHigh subsonicTurbojetAir, shipPassive radar and infrared homingUnited States AGM 123 Skipper II1985Solid fueledAirLaser guidedUnited StatesUsed in combat BGM 109 Tomahawk1983 (Block V) TurbofanAir, surface, submarineGPS, TERCOM, DSMACUnited States(Previous anti ship version withdrawn from service in 1994, new anti ship version will enter service in 2023.) Harpoon1977Turbojet engineAir, surface, submarineRadar (B3: midcourse update)United StatesUsed in combat AGM 65F Maverick1972Solid propellantAirLaser, infrarredUnited StatesUsed in combat Bat1944NoneAirActive radarUnited StatesUsed in combat MMP2017Solid propellantSurfaceInfraredFrance ANL/Sea Venom2017120 kg
(260 lb))Two‐stage solid‐propellant rocket motorAir (helicopter)Air/SurfaceInfraredFrance/United Kingdom AS.34 Kormoran1991RocketAirInertial, active radarFrance/Germany AS.15TT/MM.151985Solid propellantAirInertialFrance ARMAT1984Solid propellantAirPassive radarFrance Otomat/Milas1977 (min. )TurbojetSurface, airInertial, GPS, active radarFrance/Italy Exocet1975Solid propellant (Block 1, block 2), turbojet (Block 3)Air, surface, submarineInertial, active radarFranceUsed in combat AS.37/AJ.168 Martel1970Solid propellantAirPassive radar, TVFrance/United KingdomUsed in combat Malafon1966Solid propellantShip, surfaceMCLOS (radio link)France SS.12/AS.121960Solid fueledAir, surfaceWire guided MCLOSFranceUsed in combat Malaface1954Solid propellantSurfaceMCLOS (radio link)France BHT 381940None (glide bomb)AirMCLOS (radio link)France Sea Eagle1985 (min. )TurbojetAirInertial, active radarUnited Kingdom Sea Skua1983Solid fuelAirSemi active radarUnited KingdomUsed in combat RBS 151985TurbojetAir, surfaceInertial, GPS, radarSweden RB 081966SubsonicTurbojetSurfaceRadio link active radarSweden/France RB 041962SubsonicSolid propellantAirActive radarSweden Naval Strike Missile2009High subsonicTurbojet and solid fuel boosterAir, surfaceInertial, GPS, terrain reference, imaging IR, target databaseNorway Penguin1972 (min.) Solid propellantAir, surface, submarineInertial, laser, infrarredNorway Fritz X1943None (glide bomb)AirManual (radio link)GermanyUsed in combat Henschel Hs 2931943Liquid propellant, then glidingAirMCLOS (radio link)GermanyUsed in combat Blohm & Voss BV 2461943None (glide bomb)AirManual (radio link)Germany RK 360MC Neptune2021SubsonicTurbofanGround based TELUkraineUsed in combat BrahMos II2024+ (export version)ScramjetShip, surface, air, submarineIndia/Russia BrahMos2006 (air), (ground)(Export version) (air launched version) (surface launched version)RamjetShip, surface, air, submarineInertial, active radarIndia/Russia Çakır (missile)2023TurbojetShip, surface, airInertial, IIR, RF, Hybrid (IIR+RF)TurkeyAtmaca2017+ (KARA Atmaca) TurbojetShip, surface, airInertial/GPS+RA+DL+IIRTurkey SOM (missile)2006SOM A: SOM J:TurbojetAirInertial / GPS, terrain referenced navigation, automatic target recognition, imaging infraredTurkey XASM 32016(original version)(extended range)RamjetAirInertial / GPS, mid course correction, active/passive radarJapan Type 122015? (original version)(ship/air launched and improved version)(upgrade in development)(future version)?TurbojetShip, TEL, AirInertial, GPS, AESAJapan Type 931993TurbojetAirInertial and IR ImageJapan Type 911991TurbojetAirInertial, mid course correction, active radarJapan Type 801982TurbojetAirInfarredJapan Ohka1943Solid propellantAirManned (suicide attack)JapanUsed in combat Hsiung Feng III2007RamjetShip, surface, airInertial / Active radarTaiwan Hsiung Feng IIE2011Solid fuel rocketShip, surface, airInertial/GPS/TERCOMTaiwan Hsiung Feng II1990Solid fuel rocketShip, surface, airInertial midflight / Dual active radar plus infrared homingTaiwan Hsiung Feng I1978 2012Solid fuel rocketShip, surface, airInertial / Radar beam riding plus terminal semi active homingTaiwan Gabriel1962Solid fuel rocketAir, surfaceActive radarIsraelUsed in combat Hae Sung I (SSM 700K)2005TurbojetShip, surfaceInertial, active radarSouth KoreaNoor2005Turbojet engine Air, Surface, ShipInertial, Active radar homingIranUsed in combatZafar20120.8 MTurbojet Surface, ShipActive radarIran P15 & Silkworm KN1TurbofanSurface, coastalInertial, active radarNorth Korea/USSR/Russia MANSUP2009Solid fuel rocketShip, surfaceInertial, active radarBrazil MANSUP ER2023TurbofanShip, surfaceInertial, active radarBrazil NASM SRExpected for 2024Solid fuel rocketAirInertial, satellite guidance, IIRIndia Naval anti ship missile MRExpected for 2025Solid fuel rocketAirInertial, satellite guidance, IIRIndia ITCM2023TurbofanShip, Surface, Air, SubmarineInertial, satellite guidance, IIRIndia

Қауіп-қатер

Кемеге қарсы зымырандар су үстіндегі кемелер үшін маңызды қауіпті құрайды, себебі олардың үлкен радары, радио және жылулық сипаттамалары бар, оларды жасыру қиын. Зымыран иеленгеннен кейін, кеме одан қашуға немесе айналып өтуге шамасы келмейді, ал оның оқбасы елеулі зақым келтіруі мүмкін. Осы қауіпке қарсы тұру үшін, қазіргі заманғы су үстіндегі жауынгер кемелердің анықталмауы, зымыранды ұшыру платформасын зымырандарды ұшырмас бұрын жоюы, немесе келіп жатқан зымырандарды жаңылыстыруы немесе жоюы қажет. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қазіргі заманғы әскери-теңіз күштері кемеге қарсы зымырандардың қатеріне қарсы шараларды әзірлеуге көп уақыт пен күш жұмсады. Кемеге қарсы зымырандар қазіргі заманғы кемелердің, әсіресе ұшақ тасымалдағыштары бар әскери-теңіз күштерінің көптеген аспектілерін дамытуға ықпал етті. Қазіргі заманғы, толық жабдықталған ұшақ тасымалдағыш топтарының зымыранға қарсы қорғанысының бірінші қабаты – ұшақ тасымалдағыштың өз ұшақтарындағы ұзақ қашықтықты зымырандарды тасымалдайтын истребительдері болып табылады. Бірнеше истребительдер теңізде жүрген кезде тәулік бойы, аптаның жеті күні күштерде болады, ал жағдай талап еткенде, мысалы, соғыс кезінде немесе топқа қауіп туғанда, одан да көп истребительдер көтеріледі. Бұл истребительдер топтан жүздеген шақырым қашықтықта патрульдеуге қабілетті және олар әуе радарымен жабдықталған. Қауіпті траекториямен ұшып келе жатқан ұшақты анықтағанда, зымырандар ұшырылмас бұрын оны тоқтату CAP-тің міндеті. Егер осыны уақытында орындау мүмкін болмаса, истребительдердің өз қару-жарақ жүйелері, әдетте олардың ауадан ауаға зымырандары, зымырандарды нысанаға ала алады, бірақ ең нашар жағдайда, олардың жылдам атуға қабілетті зеңбіректерімен де жоюға болады. Дегенмен, кейбір кемеге қарсы зымырандар топтың истребительдерінің қорғанысынан өтіп кетуі мүмкін. Сонымен қатар, көптеген қазіргі заманғы соғыс кемелері ұшақ тасымалдағыштан алыс әуе қорғанысына тәуелсіз жұмыс істейді және олар зымырандар мен ұшақтарға қарсы өздерінің қорғанысын қамтамасыз етуі керек. Мұндай жағдайларда, кемелердің өздері құрылған көп қабатты қорғаныс жүйелерін пайдалануы керек. Мысалы, кейбір соғыс кемелері, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басқарылатын зымыранды крейсерлері, басқарылатын зымыранды эсминецтері және Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінің 45-ші типтегі басқарылатын зымыранды эсминецтері, радар жүйелерінің, интеграцияланған компьютерлік атыс басқару жүйелерінің және маневрлі жер-әуе зымырандарын (SAM) пайдаланып, бір мезгілде бірнеше келіп жатқан кемеге қарсы зымырандарды немесе жау ұшақтарын анықтап, шабуылдап, жоюға қабілетті. Американың негізгі қорғаныс жүйесі, Aegis Combat System деп аталады, және оны Жапония, Испания, Норвегия, Оңтүстік Корея және Австралия әскери-теңіз күштері де қолданады. Aegis жүйесі жау кемеге қарсы зымырандары мен ұшақтарының жаппай шабуылына қарсы қорғану үшін жасалған. Орташа қашықтықтағы SAM зымырандарымен ұсталмайтын кез келген зымырандар электрондық қарсы шаралармен немесе алдау құралдарымен жаңылыстырылуы мүмкін; Sea Sparrow немесе Rolling Airframe Missile (RAM) сияқты қысқа қашықтықтағы зымырандармен атып түсірілуі мүмкін; соғыс кемесінің негізгі қару-жарағымен (бар болса) жойылуы мүмкін; немесе соңғы шара ретінде, американдық Phalanx CIWS, ресейлік Kashtan CIWS немесе голландтық Goalkeeper CIWS сияқты жақын қару жүйесімен (CIWS) жойылуы мүмкін.

Anti ship missiles are a significant threat to surface ships, which have large radar, radio, and thermal signatures that are difficult to suppress. Once acquired, a ship cannot outrun or out turn a missile, the warhead of which can inflict significant damage. To counter the threat posed, the modern surface combatant has to either avoid being detected, destroy the missile launch platform before it fires its missiles, or decoy or destroy all of the incoming missiles. Modern navies have spent much time and effort developing counters to the threat of anti ship missiles since the Second World War. Anti ship missiles have been the driving force behind many aspects of modern ship design, especially in navies that operate aircraft carriers. The first layer of antimissile defense by a modern, fully equipped aircraft carrier task force is always the long range missile carrying fighter planes of the aircraft carrier itself. Several fighters are kept on combat air patrol (CAP) 24 hours a day, seven days a week when at sea, and many more are put aloft when the situation warrants, such as during wartime or when a threat to the task force is detected. These fighters patrol up to hundreds of miles away from the task force and they are equipped with airborne radar systems. When spotting an approaching aircraft on a threatening flight profile, it is the responsibility of the CAP to intercept it before any missile is launched. If this cannot be achieved in time, the missiles themselves can be targeted by the fighters's own weapons systems, usually their air to air missiles, but in extremis, by their rapid fire cannon. However, some AShMs might "leak" past the task force's fighter defenses. In addition, many modern warships operate independently of carrier based air protection and they must provide their own defenses against missiles and aircraft. Under these circumstances, the ships themselves must utilize multilayered defenses which have been built into them. For example, some warships, such as the US Navy's guided missile cruisers, the guided missile destroyers, and the Royal Navy's Type 45 guided missile destroyer, use a combination of radar systems, integrated computer fire control systems, and agile surface to air missiles (SAM) to simultaneously track, engage, and destroy several incoming anti ship missiles or hostile warplanes at a time. The primary American defensive system, called the Aegis Combat System, is also used by the navies of Japan, Spain, Norway, South Korea, and Australia. The Aegis system has been designed to defend against mass attacks by hostile anti ship missiles or warplanes. Any missiles that can elude the interception by medium ranges SAM missiles can then be either deceived with electronic countermeasures or decoys; shot down by short range missiles such as the Sea Sparrow or the Rolling Airframe Missile (RAM); engaged by the warship's main gun armament (if present); or, as a last resort, destroyed by a close in weapon system (CIWS), such as the American Phalanx CIWS, Russian Kashtan CIWS, or the Dutch Goalkeeper CIWS.

Қазіргі кездегі қауіптер мен осалдықтар

Осы қорғаныс жүйелеріне қарсы тұру үшін Ресей сияқты елдер өте төмен биіктікте (теңіз деңгейінен шамамен бес метр) ұшып, нысанасына жақын арақашықтыққа дейін жететін зымырандарды әзірлеп немесе орналастырып жатыр. Содан кейін, радарлық анықтау сөзсіз болатын сәтте, қысқа мерзімді қашықтықты жабу үшін жоғары жылдамдықты, маневрлі (әуе шабуылына қарсы зымырандарды анықтау және олардан қашу мүмкіндігімен) серпіліс жасайды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сарапшылары, SS N 27 Sizzler сияқты осындай қауіптің мүмкіндіктерін қамтитын зымырандардың АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қорғаныс жүйесін бұзуға қабілетті деп санайды. Соңғы жылдары баллистикалық зымырандарды қайта мақсаттау немесе кемеге қарсы қолдануға арналған зымырандар жасау мүмкіндігіне көбірек назар аударылып жатыр. Бұл ретте, Қытай Халық Азаттық Армиясының Әскери-теңіз күштері үшін мұндай зымырандарды әзірлеу мүмкіндігі туралы болжамдар айтылуда. Мұндай кемеге қарсы баллистикалық зымыран нысанаға өте жылдам жақындап, оны тоқтатуды өте қиын етеді.