Кіріспе

1775-1818 жылдар аралығындағы Англо-маратха соғыстарының бөлігі – Салбай келісім-шарты.

| қатысушы1 = Ұлыбританияның Ост-Индия компаниясы, Рагхунатхао күштері
| қатысушы2 = Маратха конфедерациясы, Индор мемлекеті, Гвалиор мемлекеті
| қолбасшы1 = Уоррен Хэстингс, полковник Китинг, Томас Виндхэм Годдард
| күші1 = 93 000 әскер. Нана Пхаднавис басшылық етіп, бала кезіндегі патшаны жаңа Пешва етіп тағайындауға және регент ретінде оның атынан билеуге бағытталған күш-жігер жұмылдырылды. Биліктегі орнынан бас тартқысы келмейтін Рагхунатхао 1775 жылғы 6 наурызда Бомбейдегі британдықтардан көмек сұрап, Сурат келісім-шартына қол қойды. Келісімге сәйкес, Рагхунатхао Салсет және Бассейн (Васай) аумақтарын, сондай-ақ Сурат және Баруч аудандарының кірісінің бір бөлігін британдықтарға өткізді. Қарсылығында, британдықтар Рагхунатхаоға 2500 әскер беруге уәде берді. Сонымен қатар, маратхалар француздармен әскери одақ құруға тырысты. Екі француз – Сент-Любин және М. Монтиньи Франция мен Пуна регенттігі арасында делдалдық қызмет атқарды. Алайда, одақ туралы ұсыныстар нәтижесіз аяқталды, ал американдық тәуелсіздік соғысы да осы кезеңде қарқын алып жатқандықтан, британдықтардың жалпы антибритандық майданға қатысты күдігі күшейді. Британдық Калькутта кеңесі Сурат келісімін айыптап, полковник Аптонды Пунеге оны жоюға және регенттікпен жаңа келісім жасасуға жіберді. Пурандар келісім-шарты (1 наурыз 1776 жыл) Сурат келісімін жойды, Рагхунатхао зейнеткерлікке шығарылып, оның ісі тоқтатылды, бірақ Салсет және Броач аудандарының кірісі британдықтарда қалды. Бомбей үкіметі бұл жаңа келісімді қабылдамай, Рагхунатхаоға пана берді. 1777 жылы Нана Пхаднавис Батыс жағалаудағы портты француздарға беру арқылы Калькутта кеңесімен жасалған келісімді бұзды. Британдықтар бұған жауап ретінде Пунеге күш жіберді.

Бастапқы кезең және Пурандар келісім-шарты (1774 - 1775)

Британ әскерлері полковник Китингтің басшылығымен 1775 жылдың 15 наурызында Сураттан Пунеге қарай жол тартты. Бірақ оларды Адаста Харипант Пхадке тоқтатты және 1775 жылдың 18 мамырында толық жеңіліске ұшырады. Уоррен Хейстингс Пунеге қарсы тікелей әрекеттер зиянды болады деп есептеді. Сондықтан Бенгалияның Жоғарғы Кеңесі Сурат шартын айыптап, полковник Аптонды Пунеге оны жою және регенттікпен жаңа келісім жасасу үшін жіберді. 1776 жылдың 1 наурызында Аптон мен Пунаның министрлері арасында Пурандар шарты жасалды. Пурандар шарты (Purandar Treaty) – 1776 жылдың 1 наурызында Маратха империясының пешвасы мен Британдық Шығыс Индия компаниясының Калькуттадағы Бенгалия Жоғарғы Кеңесі арасында қол қойылған келісім. Келісім шарттарына сәйкес, британдықтар Салсетті басып алды. Ағылшын генерал-губернаторы Уоррен Хейстинг пен пешваның Нана Фаднавис арасында шартқа қол қойылды, онда британдықтар Савай Мадхав Раоды жаңа пешва ретінде мойындады, ал маратхалар Үндістандағы француздың болуын мойындамауға келісті. Пурандар шарты (1 наурыз 1776) Сурат шартын жойды, Рагхунатха Рао зейнеткерлікке шықты және оның ісі қолдаусыз қалды, бірақ Салсет және Броач аудандарының кірісі британдықтарда қалды.

Вадгаун шайқасы

1776 жылы Франция мен Пуна үкіметі арасындағы шарт жасалғаннан кейін, Бомбей үкіметі Рагхобаға шабуыл жасап, оны қайта орнатуға шешім қабылдады. Олар полковник Эгертон басқаратын әскерді Хополиге жіберді, ол Батыс Гаты арқылы Бор Гатқа, содан кейін Карлаға жетті. 4 қаңтар 1779 жылы Карлаға жеткен кезде маратх шабуылдарына ұшырады. Ақырында британдықтар Вадгаонға қайта шегінуге мәжбүр болды, бірақ көп ұзамай олар қоршауға алынды. Британдықтар 1779 жылғы 16 қаңтарда Вадгаон шартын жасасуға мәжбүр болды, бұл маратхтардың жеңісі болды. Годдард 1780 жылғы 11 желтоқсанда Бассейнге де шабуыл жасады. Капитан Пофам басқарған бенгалдық жасақ, Гохад раджасының көмегімен 1780 жылғы 4 тамызда Гуалиорды басып алды, бұл Махаджи Синдия дайындық жасауға үлкермес бұрын болды. Гуджаратта Махаджи Синдия мен генерал Годдард арасында шайқастар болды, бірақ ешқайсысы да шешілмеді. Гастингс майор Камак басқаратын тағы бір күшті Махаджи Шиндеге шабуыл жасау үшін жіберді.

Орталық Үндістан және Декан

Бассейнді басып алғаннан кейін Годдард Пунеге қарай жорық жасады. Бірақ 1781 жылғы сәуір айында Паршурамбха, Харипант Пхадке және Тукоджи Холкардың қолынан Боор Гат шайқасында жеңіліске ұшырады. Орталық Үндістанда Махаджи Камакқа қарсы тұру үшін Малваға орналасты. Бастапқыда Махаджи үстемдік құрды, ал Камак басқаратын британдық әскерлер қысымға ұшырап, әлсіреп, Хадурға шегінуге мәжбүр болды. 1781 жылғы ақпан айында британдықтар Шиндені Сипри қаласына жеңді, бірақ одан кейін жасаған әрбір қимылы оның анағұрлым үлкен армиясымен қадағаланды, олардың жабдықталуы тоқтатылды, осылайша наурыздың соңында олар үмітсіз түнгі шабуылға барып, тек жабдықтарды ғана емес, сонымен қатар қару-жарақ пен пілдерді де тартып алды. Осыдан кейін Шинде әскерінен британдықтарға төнген әскери қауіп азайды. Енді жағдай теңдесті. Махаджи 1781 жылғы 24 наурызда Сирондж шайқасында Камакқа қарсы маңызды жеңіске жетті. 1781 жылғы сәуірде полковник Мюрр Попхэм мен Камакқа көмек үшін жаңа күштермен келді. Сиприде жеңілгеннен кейін Махаджи Шинде алаңдады. Сондықтан Шинде Пешвалар мен британдықтар арасында "Салбай шарты" деп танылатын жаңа шарты жасасуды ұсынды.

Салбай келісім-шарты

Бұл келісім, Салбай келісімі деп белгілі, 1782 жылдың 17 мамырында қол қойылды және 1782 жылдың маусымында Гастингс, ал 1783 жылдың ақпанында Нана Пхаднавис бекітті. Келісім Бірінші Англо-маратха соғысын аяқтады, бұрынғы жағдайды қалпына келтірді және екі тарап арасында 20 жылға дейін бейбітшілік орнатты, одан кейін Екінші Англо-маратха соғысы басталды.