Жизнь с Дживсом: Өте ризамын, Дживс

Кіріспе

1971 жылы жазылған П. Г. Вудхаустың романы

"Живс өте риза", – П. Г. Вудхаустың комик романы, Ұлыбританияда Лондондағы Barrie & Jenkins баспасы, ал АҚШ-та Нью-Йорктегі Simon & Schuster, Inc. баспасы "Jeeves and the Tie That Binds" деген атпен жариялады. Екі басылым да 1971 жылдың 15 қазанында, Вудхаустың 90 жылдық мерейтойы күні жарық көрді. "Живс өте риза" романы Вудхаустың кейіпкерлері Живс пен Берти Вустер туралы жазылған екінші соңғы роман. Оқиға Бертидің әпкесі Далияның Бринкли Корт үйінде өрбітеді, және Флоренс Крей мен оның күйеуі Джинджер Уиншип, Родерик Спод пен оның күйеуі Мадлин Бассет, сондай-ақ құпия және құнды ақпаратқа толы "Жас Ганимед" клубының кітабына қатысты. Екі басылымның соңы аздап өзгеше. Кітаптың американдық редакторы Питер Швед соңын сәл өзгертті және АҚШ басылымына жаңа атау берді. Британдық нұсқасында Живс Бертидің тілегі бойынша "Жас Ганимед" кітабынан Бертидің беттерін жойғанын айтқанда, Берти жай ғана "Живс, өте ризамын" дейді. Ал американдық нұсқада Берти Живстен беттерді неге жойғанын сұрайды; Живс ешқандай басқа қызметшіге осы беттерді көрудің қажеті жоқ деп жауап береді, себебі ол мәңгілікке Бертидің қызметшісі болады, олардың арасында "байлағыш" бар екенін айтады.

Сюжет

Дживс Бертидің соңғы басынан кешкен оқиғалары туралы есепті Жас Ганимед клубының кітабына түсіреді, онда клуб мүшелері өз жұмыс берушілері туралы ақпаратты жазуға міндетті, жұмыс іздеушілерге әлеуетті жұмыс берушілер туралы хабарлау үшін. Берти өзінің ұятты ақпараты әпкесі Агатаның қолына тиіп қалуынан қорқады және оған қатысты беттерді жоюды Дживстен сұрайды, бірақ Дживс кітаптың қауіпсіз екенін және клуб ережелерін бұзуға дайын емес екенін мәлімдейді. Бертидің ескі достасы Джинджер Уиншип, қатаң ниеттес әйелінің тілегімен, Бертидің әпкесі Далияның үйіне жақын Маркет Снодсберидегі сайлау округіндегі парламентке үміткер болып тұр. Далия әпке Бертиді Бринклиге шақырып, сайлау кампаниясына көмектесуге көндіреді. Кету алдында Берти Дживспен "Жас Ганимед" клубында бірге ішімдік ішеді. Олар Джинджердің өткен шаруашылығы туралы ақпараттар жұртқа белгілі болса, сайлаудағы мүмкіндіктеріне қалай зиян келтіретінін талқылайды (Бертидің өзінің басынан өткен оқиғаларымен салыстырғанда, бұл оқиғалар тым жұмсақ болғанымен, Маркет Снодсберидің салт-дәстүрлі ауылдық тұрғындары үшін жағымсыз болуы мүмкін). Клубта олар Бертидің бұрынғы шалғай қызметкері Бинглимен кездеседі, ол Дживске тым еркелей сәлемдесіп, оны "Реджи" деп шақырады. Бринклиде ол Джинджердің ниеттес әйелі Флоренс Крей екенін біледі, ол бұрын бірнеше адамға, соның ішінде Бертиге де уәде берген. Флоренс Бертидің әлі де оған үйленгісі келетінін жаңылыс түсінеді, ал Бертидің жеке кодексі оған керісінше айтуға жол бермейді. Родерик Спод, Сидкуптың 7-ші графы, Джинджердің үгіт-насихатын жүргізу үшін келеді және өзінің ниеттес әйелі Мадлен Басетті де алып келеді. Флоренс сияқты, Мадлен де Бертидің оған үйленгісі келетінін ойлайды және Берти оны түзетуге тым сыпайы. Сондай-ақ, Бринклиге келген қаржыгер және коллекционер Л. П. Ранкл, Бертидің ағасы Том Траверске (қонақтардан қашу үшін Бринклиден қашып кеткен) тоғыз мың фунт тұратын күміс поррингерді сатуға келеді. Ранкл Бертидің досы Таппи Глоссоптың марқұм әкесінің жұмыс берушісі болған және Таппидің әкесінің өнертабысынан пайда тапқан, Таппи мен оның әкесіне аз ақша қалдырған. Далия Ранклдың көңілін көтеріп, Таппиге тиісті ақшасын төлеуге көндіруге тырысады, сонда Таппи Далия әпкесінің қызы Анжелаға үйленуге мүмкіндік алады. Джинджердің сайлаудағы мүмкіндігіне (және Флоренспен келісіміне) Бингли қауіп төндіреді, ол "Жас Ганимед" клубының кітабынан Джинджер туралы беттерді ұрлап алған. Бингли осы беттерді өзінің қарсыласына немесе жергілікті газетке сатуды жоспарлап отыр. Бұған жол бермеу үшін Дживс Бинглиге әлеуметтік сапармен барады, оған "Микки Финн" беріп, кітапты қайтарып алады. Бірақ бұл Джинджерге ұнамайды. Ол Флоренцияны Кеңес отырысында алдап, енді оған үйленгісі келмейді және өзінің хатшысы Магнолия Гленденнонға ғашық болады. Берти сияқты, Джинджер де әйелге үйленгісі келмейтінін айтуға батыл болмайды. Флоренсті келісімнен босату үшін Джинджер жергілікті газеттен клуб кітабының Джинджер туралы беттерін басып шығаруды сұрайды, бірақ Дживс кітаптан айырылуға дайын емес. Осы уақытта Спод Джинджер үшін сөйлеген сөздеріне алған ықыласқа таңғалады және өзінің атағынан бас тартып, парламентке өзі үміткер болуды ойлайды. Бұл Мадленді ренжітеді, ол графенка болғысы келеді. Мадлен Сподтың орнына Бертиге үйленуді қарастырады. Далия әпке Ранклды Таппиге ақша беруге көндіре алмай, Томға сатуға арналған күміс поррингерді ұрлап алады. Берти поррингерді қайтаруға тырысады, бірақ ұсталып қалады және оны бюросының жәшігіне жасырады. Үміткерлердің пікірсайысында Джинджер Дживстің кеңесімен қарсыласын қолдап, жарыстан бас тартады. Екі тараптың арасында дау-жанжал болып, қатысушылар, соның ішінде Спод пен Флоренс, өнімдермен лақтырылады. Флоренс Джинджермен келісімін бұзады, ал ол Магнолиямен бірге қашып кетеді. Бингли (Ранклдың жұмысында) Бертидің жәшігінен жоғалған поррингерді табады, ал Ранкл Бертиді ұрлық жасады деп айыптайды. Берти түрмеге қамалуы мүмкін болғанымен, бұл Флоренстің Бертиге үйленуге тырысуына кедергі келтіреді. Спод өзінің тегін өнімдермен айналысатын Лордтар палатасында қалуды жөн көреді және өзінің атағын сақтап қалуды шешеді. Ол мен Мадлен татуласады. Соңында Дживс Бинглинің клуб кітабында Ранкл туралы жазған құпияларын ашады, бұл оны Бертиге қарсы айыптаудан тоқтатуға және оны Таппиге мұрасын беруге мәжбүр етеді. Бингли клуб кітабын ұрлай алғанын байқаған Берти Дживстен Берти туралы жазған он сегіз бетті жоюды сұрайды. Дживс ол бұрын-ақ осы жұмысты атқарғанын мәлімдейді.

Jeeves types a report of Bertie's latest misadventures for the club book of the Junior Ganymede Club, in which the club's members are required to record information about their employers, to inform those seeking employment about potential employers. Bertie worries that his embarrassing information will fall into the hands of his judgmental Aunt Agatha and asks Jeeves to destroy the pages about him, but Jeeves asserts that the book is secure and refuses to defy the rules of his club. An old school friend of Bertie's, Ginger Winship, is standing for the House of Commons in a by election at Market Snodsbury, near the home of Bertie's Aunt Dahlia, Brinkley Court, on the wishes of his strict fiancée. Aunt Dahlia persuades Bertie to come to Brinkley to assist in the canvassing. Before departing, Bertie has drinks with Jeeves at the Junior Ganymede. They discuss how Ginger's chances for election will be hurt if the public learns about his rowdy past (mild by Bertie's standards but potentially offensive to the traditional rural populace of Market Snodsbury). At the club, they see an uncouth ex valet that Bertie once employed, Bingley, who greets Jeeves in an overly familiar fashion, calling him "Reggie". At Brinkley, he discovers Ginger's fiancée is the overbearing Florence Craye, who has previously been betrothed to several people, including Bertie. Florence mistakenly believes that Bertie still wants to marry her, and Bertie's personal code prevents him from telling her otherwise. The intimidating Roderick Spode, 7th Earl of Sidcup has come to deliver speeches for Ginger, and he has brought his fiancée, Madeline Bassett. Like Florence, Madeline thinks Bertie wants to marry her and Bertie is too polite to correct her. Also present is L. P. Runkle, a financier and collector, who is visiting Brinkley to sell a silver porringer worth nine thousand pounds to Bertie's uncle Tom Travers (who has fled Brinkley Court to avoid the guests). Runkle was the employer of the late father of Bertie's friend Tuppy Glossop, and profited from Tuppy's father's invention, leaving little for Tuppy and his father. Dahlia wants to soften up Runkle and get him to pay Tuppy his due so Tuppy can finally marry his fiancée, Angela, Aunt Dahlia's daughter. Ginger's chances for election (and thus his engagement to Florence) are threatened by Bingley, who has purloined the Junior Ganymede club book. Bingley intends to sell its pages about Ginger to his opponent or to the local newspaper. To prevent this, Jeeves pays Bingley a social visit, taking the opportunity to slip him a Mickey Finn and recover the book. Surprisingly, this does not please Ginger. After disappointing Florence in his performance at the Council meeting, he no longer wants to marry her, and has fallen in love with his secretary, Magnolia Glendennon. Like Bertie, Ginger is prevented by his personal code from telling a woman he does not want to marry her. To spur Florence to break the engagement, Ginger wants the local newspaper to print the club book's pages about him, but Jeeves is unwilling to part with the book. Meanwhile, Spode is entranced by the reception he is getting at his speeches for Ginger, and thinks of renouncing his title and running for the Commons himself. This upsets Madeline, who wants to become a Countess. Madeline considers marrying Bertie instead of Spode. Aunt Dahlia, failing to convince Runkle to give Tuppy any money, has stolen the silver porringer he wished to sell to Tom. Bertie tries to return the porringer, but is caught, and hides the object in his bureau drawer. At the candidate debate, Ginger, following Jeeves's advice, endorses his opponent and resigns the race. Havoc ensues between the opposing sides, and those present, including Spode and Florence, are pelted with produce. Florence breaks her engagement with Ginger, and he promptly elopes with Magnolia. Bingley (in Runkle's employ) discovers the missing porringer in Bertie's drawer, and Runkle accuses Bertie of the theft. While Bertie faces jail time, this has the positive effect of keeping Florence from trying to marry Bertie. Spode realises he would prefer to stay in the produce free House of Lords and chooses to keep his title. He and Madeline reconcile. Finally, Jeeves reveals secrets about Runkle written about him by Bingley in the club book, preventing him from pressing charges against Bertie, and also forcing him to give Tuppy his legacy. Noting that Bingley was able to steal the club book, Bertie again asks Jeeves to destroy the eighteen pages that Jeeves wrote about Bertie. Jeeves states that he has already done so.

Өмірбаян

Романның ең көне сақталған жазбалары 1966 жылдың 10 желтоқсанымен тарайды. Жазбаларға сәйкес, Вудхаус “бір қылмысты бас қызметшіні” Junior Ganymede клубының кітабын ұрлауға жоспарлаған, сондай-ақ ол бас қызметшінің Берти туралы кітаптағы ақпаратты Бертидің тәтесі Агатаға жеткізіп, оны қандай да бір жағымсыз жұмысқа мәжбүрлеу мүмкіндігін қарастырған. Романның алғашқы нұсқасына енгізілген түзетулер Вудхаустың тілді көбірек қызықты ету үшін көптеген ұсақ өзгерістер жасағанын көрсетеді, ал Вудхаустың американдық редакторы Питер Швед бұл процесті “күлкілі тұс қосу” деп атады. Мысалы, Вудхаус Бертидің бірінші тараудың басында “Мен өзімді В витаминіне толы сезінемін” деген сөздерін қосты. Швед “Жіберілген міндет, Дживс” кітабының соңын американдық басылым үшін өзгертті, себебі ол Дживстің Бертидің беттерін ешқандай себепсіз жыртып, клуб кітабына зиян келтірмейтініне сенді, және Wodehouse стилінде жазылған ұзақ соңын жасады, онда Дживс Бертиге арналған жазбаның қажеті жоқ екенін түсіндіреді, өйткені ол Бертимен мәңгілікке қалады. Вудхаус Шведтің нұсқасын американдық басылымның соңына енгізді, ол Швед ұсынған атауды қолданады – “Дживс және байланыстыратын байланыс”. Бингли 1934 жылы жарық көрген “Рақмет, Дживс” романында “Бринкли” деген атпен таныстырылды. “Көптен бері, Дживс” романында Берти бастапқыда оны “Бринкли” деп атайды, бірақ Дживс оны дереу түзетеді. Кейіпкердің атына қатысты ретроспективті байланыстың қолданылуы, әрине, оқиғаның Бринкли Кортта өтуімен шатасуға әкелді. Бұл роман маңызды, себебі Вустер канонында Дживстің есімі (Реджинальд) алғаш рет осы кітапта ашылады.

Жариялану тарихы

Роман 1976 жылы "Дживс, Дживс, Дживс" атты үш томдық жинаққа, сондай-ақ "Дживс, қаншалықты дұрыс айтасың" және "Дживс, мықты тұр" романдарымен бірге, Avon баспасынан жарық көрді.

Қабылдау

Ричард Армур, The Los Angeles Times (23 қаңтар 1972): "Водхаус кітаптарының негізгі ұқсастығына қарамастан, әрқайсысы өзінің жаңалықтарымен ерекшеленеді. Ал бұл кітаптарының ең жаңасы мен ең шапшаң дамығандарының бірі. Оның мазмұны не екенін түсіндіруге тырысудың қажеті жоқ, тек Джівсқа тиесілі батлерлер клубы мен сол клубтың кітабына Джівс жұмыс берушісі туралы жеке жазған жайттарын айтуға болады. Егер бұл ақпарат жария болса (әрине, болады), ол Пентагон құжаттарына ұқсас болар еді. Бірақ маңызы сюжетте емес, Водхаус оны өзінің шалқар әдеби стилімен қалай жеткізгенінде". Джон К. Хатченс, The Saturday Review (12 ақпан 1972): "Кез келген Водхаус жанкүйерінен оның кейіпкерінің жаңа кітабы қандай екенін сұрасаңыз, ол сізге мұндай сұрақ қойғаныңыз үшін ақымақсыз ба деп қарар еді. Ол «Жібек жүрек, Джівс», «Берти Вустер оны аяқтайды», «Қайғылы қыз» және олардың барлық керемет туындылары сияқты – толқынды, көрінеу еңбексiз баяндамасымен, әдемі сөз ойындары мен ықтимал жағдайлармен, ешкімнің кейіпкерлерімен шатастыруға болмайтын ерекше тұлғаларымен ерекшеленеді".

Теледидар

Бұл оқиға "The Ties That Bind" деп аталатын Jeeves and Wooster эпизодына бейімделді, ол алғаш рет 1993 жылдың 20 маусымында көрсетілді. Бұл серияның соңғы бөлімі. Сюжетте кейбір өзгерістер бар: Эпизодта "Жас Ганимед" клубының кітабын ұрлаған бұрынғы қызметші әлі де Бринкли деп аталады. Оқиға Бринкли Кортта емес, Тотли Тауэрс қаласында орын алады. Ранкл мен Далия әпкелер жоқ, ал Агата әпке мен сэр Уоткин Бассетт эпизодта Тотли Тауэрсте болады. Дживс Бринклиді есінен айырғанда дәрі қолданбайды. Берти кітапты ұрлап алады, ал Дживс Бринклимен сөйлесіп тұрғанда. Бринкли оны қайта ұрлап алады, бірақ Флоренс клуб кітабын алады және ол Бринклидің туындысы деп санайды. Эпизодта Берти бір мезгілде Флоренс Крей мен Медлин Бассеттке кездейсоқ ұсыныс жасайды. Берти Флоренспен Медлинмен үйленгенін айтып, қарым-қатынасын аяқтайды, ал Дживс Спод туралы үлкен құпияны (Селия есімді кенгуруға қатысты) табады, оны лауазымын қайтаруға және Медлинмен татуласуға мәжбүр етеді. Эпизодта Бертидің өтініші бойынша Тэппи Тотлиге "Плумбо Джамбо" деп аталатын үлкен құбыр тазартқышпен келіп, құбырларды ашады. Спод Тэппиді үйден қуғанда, "Плумбо Джамбо" жұмыс істеп тұрады, соңында құбырлар жарылып, Мадлен мен Сподтың үйлену рәсімі кезінде шіркеудегілердің бәрін су шашып, оларды Берти мен Дживсті шіркеудің айналасында сағат тіліне қарсы қуып жетеді. Алғашқы оқиғада Тэппи болған жоқ және үйлену рәсімі де өткен жоқ.