Кіріспе
Platycerium – полиподалар тұқымдасына жататын шамамен 18 түрді қамтитын папоротниктер туысы. Бұл туыстағы папоротниктер ерекше пішінді жапырақтарының арқасында елік мүйіз немесе бұғы мүйіз папоротниктері деп кеңінен танылады. Бұл туыс эпифиттік және Оңтүстік Американың тропикалық және қоңыржай аймақтарында, Африкада, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Австралияда және Жаңа Гвинеяда өседі.
Platycerium is a genus of about 18 fern species in the polypod family, Polypodiaceae. Ferns in this genus are widely known as staghorn or elkhorn ferns due to their uniquely shaped fronds. This genus is epiphytic and is native to tropical and temperate areas of South America, Africa, Southeast Asia, Australia, and New Guinea.
Сипаттама
Platycerium спорофиттері (есейген өсімдіктер) қысқа тамырдан өсетін түйінделген тамырларға ие және екі түрлі жапырақшаны – базальды және тұқымдық жапырақшаларды – жаратады. Базальды жапырақшалар тұқымсыз, қалқан немесе бүйрек пішіндес болып келеді және папоротник тамырларын зақымданудан және кебуден қорғау үшін ағашқа жабысады. Platycerium түрлерінің кейбірінде осы жапырақшалардың үстіңгі жиегі жапырақшалардың ашық тәжін құрайды; олар жаңбыр суын, құлаған орман қалдықтарын, құс/жануарлардың нәжісін және тіпті кейде өлген жануарларды ұстап алып, жылдар бойы өсімдіктердің өздеріне тән "компост" арқылы қоректену жүйесін қалыптастырады. Тұқымдық жапырақшалар өздерінің астыңғы бетінде спораларды жасайды, олар екіге бөлінетін немесе мүйіз тәрізді болып келеді және тамырдан шығып тұрады немесе ілініп тұрады. Споралар спорангияларда, әдетте жапырақшалардың ұштарында, арнайы сабақталған жапырақшада (мысалы, P. ridleyi және P. coronarium) немесе жапырақшалар арасындағы ойыста жиналған үлкен сорларда орналасқан. Platycerium түрлерінің кейбірі жалғыз болады, олардың тек бір тамыры бар. Басқа түрлер тамырлары бұтақтану арқылы немесе тамыр ұштарынан жаңа тамырлар пайда болу арқылы колониялар құрайды. Қажетті жағдайлар болса, споралар айналадағы ағаштарда табиғи түрде өнеді. Platycerium гаметофиттері – жүрек пішіндес кішкентай тал. Platycerium төрт табиғи топқа бөлінген. Бірнеше Platycerium ксерикалық жағдайларға бейімделген, P. veitchii үшін табиғи түрде құрғақшылыққа төзімді метаболизм әдісі туралы мәлімделген.
Түрлер
Сурет атауы Таралуы Platycerium alcicorne Мадагаскар, Комор аралдары, Маврикий, Реюньон, Сейшель аралдары, Кения, Мозамбик, Танзания, Зимбабве. Platycerium andinum Колумбия, Боливия және Перу. Platycerium bifurcatum Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд штаттары, Норфолк және Лорд-Хау аралдары. Platycerium coronarium Индонезияның Суматра, Калимантан, Батыс Ява, Малайзия, Сингапур, Филиппин, Таиланд, Камбоджа, Мьянма және Вьетнам. Platycerium ellisii Мадагаскарда тек Анциранана және Тоамасина провинцияларында. Platycerium elephantotis Ангола, Бенин, Бурунди, Камерун, Конго, Демократиялық Конго Республикасы, Эфиопия, Габон, Гана, Гвинея, Кот-д'Ивуар, Кения, Либерия, Малави, Мозамбик, Нигерия, Руанда, Сенегал, Сьерра-Леоне, Судан және Оңтүстік Судан, Танзания, Того, Уганда, Замбия, Зимбабве, тропикалық Африка. Үлкен мүйізді папоротник (Platycerium grande) Филиппиннің Минданао провинциясы және Индонезияның Солтүстік Сулавеси және Горонтало провинцияларында. Platycerium hillii (Platycerium bifurcatum var. Хилли (Т. Мур) Домин) деп те аталады) Австралияның Квинсленд штаты, Папуа-Жаңа Гвинея және Папуа-Индонезия. Platycerium holttumii Малайзия, Солтүстік жарты арал, Перлис, Кедах, Перак және Келантан штаттары, Таиланд және Индокитай. Platycerium madagascariense Мадагаскардағы Анциранана, Фианаранцоа және Тоамасина провинцияларында. Platycerium quadridichotomum Мадагаскарда тек Анкарана, Бемараха, Бемариво, Монтань-д'Амбре, оның ішінде Форе-д'Амбреде. Platycerium ridleyi Малайзия, Оңтүстік Таиланд, Индонезияның Суматра және Калимантан аралдары. Үшбұрышты мүйізді папоротник (Platycerium stemaria) Ангола, Бенин, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Конго, Демократиялық Конго Республикасы, Экваторлық Гвинея (Биоко аралдарын қоса алғанда), Габон, Гвинея-Бисау, Либерия, Сенегал, Судан және Оңтүстік Судан, Уганда, Принсипи, Сан-Томе, тропикалық Африка. Керемет мүйізді папоротник (Platycerium superbum) Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс. Platycerium veitchii (Синоним: Platycerium bifurcatum subsp. Вейтчи (Underw.) Hennipman & M. C. Roos) Квинсленд. Platycerium wallichii Солтүстік-шығыс Үндістан, Таиланд, Лаос, Малайзия, Мьянма және батыс Юньнань. Platycerium wandae Папуа-Жаңа Гвинея, Индонезияның Папуа және Малуку аралдары. Platycerium willinckii (Platycerium bifurcatum subsp. Willinckii (T. Moore) Hennipman & M. C. Roos) деп те аталады) Сулавеси және Ява.
Өсіру
Platycerium bifurcatum және Platycerium superbum түрлері көбінесе әсемдік үшін өсіріледі. Бұл ерекше пішіндес папоротниктер ағаштар мен тастарда өседі және бақтарда, әсіресе тропикалық бақтарда кездеседі. Елік мүйіздерін құнарлы жапырақтарының төменгі жағында түзілетін споралар арқылы көбейтуге болады. Колониялық платицериумды ірі, сау өсімдіктерді сақтықпен кішірек, жеке өсімдіктерге бөлу арқылы вегетативті жолмен көбейтуге болады. Осы жаңа өсімдіктерді тақтаға бекітуге немесе олар өздігінен ағашқа жабысқанша ағаштарға байлап қоюға болады. Ересектеген елік мүйізінен кеңірек өсе алады.