Кіріспе

Carta marina et descriptio septemtrionalium terrarum (лат. Теңіз картасы және Солтүстік жерлердің сипаттамасы; көбінесе Carta marina деп қысқартылады) – швед дін қызметкері Олаус Магнус жасаған және 1539 жылы жарық көрген, Скандинавия елдерінің егжей-тегжейлі мәліметтері мен жер-су атауларын қамтитын алғашқы карта. Бұрын Скандинавия елдерінің тек екі картасы ғана белгілі, олар Якоб Зиглерге (Страсбург, 1532) және Клавдий Клавуске (15 ғасыр) тиесілі. Картаның орталық бөлігі – Скандия, ол картадағы ең ірі әріптермен көрсетілген және Швецияның орталық тұсына орналасқан. Картада «Швеция» (Свеаланд) және «Готланд» (Гёталанд) (Швецияның екі облысы), «Норвегия» (Норвегия), Дания (Дания), Исландия (Исландия), Финляндия (Финляндия), Литва (Литва) және Ливония (Эстония және Латвия) сияқты солтүстік елдері бейнеленген. Карта 55° градустан Солтүстік мұздық шеңберіне дейін жүретін бойлық және ендік сызықтарымен шеңберленген. 1,70 метр ені және 1,25 метр биіктігі бар карта батыстан шығысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектелген тоғыз 55х40 см ағаш кескіш блоктен қара-ақ түспен басылып шығарылған, ал орталық бөлігінде A-I әріптерімен белгіленген.

Тарих

Картаны 1527–39 жылдары Римде Олаус Магнус (1490–1557) жасаған, ол Швеция үкіметінің дипломатиялық сапарымен келген және қалған, мүмкін, оның ағасы Йоханнес Магнус Швеция королі Густав I-мен діни дауға түскендіктен. Картаны құрастыру үшін Магнус ежелгі дереккөздерді, оның ішінде Птолемейдің "Географиясындағы" картасын, сондай-ақ астроном Якоб Зиглердің еңбектері сияқты заманауи дереккөздерді пайдаланды. Картографиялық дереккөздерден өзге, Магнус теңізшілердің айтқандарына және өз бақылауларына да сүйенді. Картаны жасауға 12 жыл кетті, алғашқы даналары 1539 жылы Венецияда басылды. Олаус картаны 1555 жылы Римде басылған "Historia de gentibus septentrionalibus" ("Солтүстік халықтары туралы сипаттама") еңбегімен толықтырды. Олаус осы латын мәтіндерін итальян тіліне (1565) және неміс тіліне (1567) аударды.

Қолда бар көшірмелері

1574 жылдан кейін түпнұсқа картаның барлық көшірмелері көпшілікке белгісіз болды және карта көбінесе ұмытылды – бәлкім, оның аз ғана көшірмесі басылғандықтан және Папа Павел III 10 жылдық «авторлық құқық» деп мәлімдегендіктен. Кейіннен картаның шын мәнінде болған-болмағаны кеңінен күмәндалды.

Екінші белгілі "Уппсала" түпнұсқасының цифрлық көшірмелері

"Минесота университетінің Carta Marina" түсі белгісіз, Уппсала түпнұсқасының көшірмесі, jpeg форматтағы суреттерде. Сайтта баспаның алғашқы қадамдары туралы толық ақпарат бар.

Өзгерістер мен бейімделулердің цифрлық көшірмелері

Carta Marina, Lafreris 1572 жылғы басылымы Әлемдік цифрлық кітапханада (Антуан Лафреридің (1512–1577) 1572 жылғы басылымы, Стокгольмдегі Швеция Ұлттық кітапханасы тарапынан цифрлық форматқа келтірілді. Кейіннен түсті қосылды.