Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карталар жинағы
Collection of maps
Атлас – карталар жинағы; әдетте ол Жердің немесе Жердің бір құрлығының немесе аймағының карталарынан тұрады. Атластар дәстүрлі түрде кітап түрінде шығарылып келген, бірақ қазіргі кезде көптеген атластар мультимедиалық форматта ұсынылады. Географиялық ерекшеліктер мен саяси шекараларды көрсетумен қатар, көптеген атластар геосаяси, әлеуметтік, діни және экономикалық статистиканы да қамтиды. Олар сонымен қатар карта туралы және оның ішіндегі жерлер туралы ақпаратты да береді.
An atlas is a collection of maps; it is typically a bundle of maps of Earth or of a continent or region of Earth. Atlases have traditionally been bound into book form, but today, many atlases are in multimedia formats. In addition to presenting geographical features and political boundaries, many atlases often feature geopolitical, social, religious, and economic statistics. They also have information about the map and places in it.
Этимология
"Атлас" сөзін географиялық мағынада қолдану 1595 жылы неміс-фламанд географы Герард Меркатор "Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura" ("Атлас немесе әлемнің жаратылуы және жасалған әлем туралы космографиялық толғаныстар") атты еңбегін жариялағанда басталды. Бұл атау Меркатордың сөзді жай ғана карталар жинағы емес, бүкіл әлемнің жаратылуы мен пішінінің сипаттамасы ретінде анықтамасын береді. Ол өлімінен бір жыл кейін жарық көрген том кең көлемді мәтін болды, бірақ басылымдар жетілдікке жеткен сайын ол тек карталар жинағына айналды және 17 ғасырдың ортасынан бастап сөз осы мағынада қолданыла бастады. Меркатордың жасаған жаңа сөзі – ол алғашқы ұлы географ деп есептеген "Мавритания патшасы" Титан Атласқа деген құрметін білдірді.
The use of the word "atlas" in a geographical context dates from 1595 when the German Flemish geographer Gerardus Mercator published Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura ("Atlas or cosmographical meditations upon the creation of the universe and the universe as created"). This title provides Mercator's definition of the word as a description of the creation and form of the whole universe, not simply as a collection of maps. The volume that was published posthumously one year after his death is a wide ranging text but, as the editions evolved, it became simply a collection of maps and it is in that sense that the word was used from the middle of the 17th century. The neologism coined by Mercator was a mark of his respect for the Titan Atlas, the "King of Mauretania", whom he considered to be the first great geographer.
Атластардың тарихы
16-ғасырдың басында итальяндық картограф Пьетро Коппо біркелкі өлшемдегі, жүйелі түрде орналастырылған карталарды қамтитын, алғашқы қазіргі заманғы атластың үлгісін жасады; алайда, ол сол кезде жарияланбағандықтан, оны әдетте алғашқы атлас деп санамайды. Керісінше, бұл атақ 1570 жылы брабантиялық картограф Абрахам Ортелиус басып шығарған Theatrum Orbis Terrarum карталар жинағына берілді. Бүгінгі күні жарыққа шыққан атластар 16-19 ғасырлардағы атластардан едәуір өзгеше. Көбінесе, қазіргідей атластар клиенттерге дайын күйде сатылмайтын, олардың құрамы бөлек сақтаулы болатын. Клиенттер өздеріне қажетті мазмұнды таңдап, карталарды бояуға немесе алтынмен жалатуға тапсырыс бере алатын. Кейін атлас кітапқа мұқапталған. Осылайша, бірдей тақырыптық беті бар ерте басылған атластардың мазмұны әртүрлі болуы мүмкін. 19-ғасырда мемлекеттер ұлттық атластар шығаруды бастады.
The first work that contained systematically arranged maps of uniform size representing the first modern atlas was prepared by Italian cartographer Pietro Coppo in the early 16th century; however, it was not published at that time, so it is conventionally not considered the first atlas. Rather, that title is awarded to the collection of maps Theatrum Orbis Terrarum by the Brabantian cartographer Abraham Ortelius printed in 1570. Atlases published nowadays are quite different from those published in the 16th–19th centuries. Unlike today, most atlases were not bound and ready for the customer to buy, but their possible components were shelved separately. The client could select the contents to their liking, and have the maps coloured/gilded or not. The atlas was then bound. Thus, early printed atlases with the same title page can be different in contents. States began producing national atlases in the 19th century.
Атластардың түрлері
Саяхат атласы саяхат барысында қолдануға ыңғайлы болу үшін жасалады және көбінесе спиральді тілмелермен жабдықталған, сондықтан оны толығымен ашуға болады. Еуропадағы ұлттық атластар әдетте 1:250,000-нан 1:500,000-ға дейінгі масштабта басылады; қала атластары 1:20,000-нан 1:25,000-ға дейін, ал орталық аудандар үшін масштаб екі есеге ұлғаяды (мысалы, Geographers' A Z Map Company-нің Лондон AZ атласы Үлкен Лондон үшін 1:22,000, ал Орталық Лондон үшін 1:11,000 масштабта). Саяхат атласын жол картасы деп те атай беруге болады. Үстел атласы анықтамалық кітап сияқты жасалады. Ол қатты мұқабалы немесе жұмсақ мұқабалы болуы мүмкін. Күн жүйесіндегі басқа планеталардың (және олардың серіктерінің) атластары да бар. Сондай-ақ, адам және басқа организмдердің дене мүшелерін картаға түсіретін анатомия атластары да бар.
A travel atlas is made for easy use during travel, and often has spiral bindings, so it may be folded flat. National atlases in Europe are typically printed at a scale of 1:250,000 to 1:500,000; city atlases are 1:20,000 to 1:25,000, doubling for the central area (for example, Geographers' A Z Map Company's A–Z atlas of London is 1:22,000 for Greater London and 1:11,000 for Central London). A travel atlas may also be referred to as a road map. A desk atlas is made similar to a reference book. It may be in hardback or paperback form. There are atlases of the other planets (and their satellites) in the Solar System. Atlases of anatomy exist, mapping out organs of the human body or other organisms.