Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өліп кеткен жануарлар тобы
Group of extinct animals
Семсер тіс (басқаша айтқанда, семсер тіс деп те жазылады) – жыртқыш терапсидтердің әртүрлі жойылған топтарының, көбінесе ет жейтін сүтқоректілердің кез келген мүшесі. Олардың ерекшелігі – ауыздары жабық тұрғанда да сыртқа шығып тұратын ұзын, иілген, семсер тәрізді кәдімгі тістері. Семсер тісті сүтқоректілер эоцен дәуірінен бастап плейстоцен дәуірінің соңына дейін (42 миллион жыл бұрын – 11 000 жыл бұрын) дүние жүзінде кездескен. Ең танымал туыстардың бірі – махайродонт немесе «семсер тісті мысық» – Смилодон. Оның түрлері, әсіресе S. fatalis, көбінесе «семсер тісті жолбарыстар» деп аталады, бірақ олар жолбарыстармен (Panthera) тығыз байланысты емес. Кейбір ұқсастықтарға қарамастан, барлық семсер тістері де семсер тісті мысықтармен немесе жалпы фелидтермен тығыз байланысты емес. Керісінше, көптеген түрлері Фелиформдылардың әртүрлі отбасыларына жатады, мысалы, Барбурофелидтер және Нимравидтер; оксиенид «креодонт» туыстары Махайроидтер және Апатаэлурус; сондай-ақ метатериялық сүтқоректілердің екі жойылған тармағы – Спарассодонтаның тилакосмолидтері және дельтатероидтар, олар сүтқоректі жануарларға жақын. Осы тұрғыдан алғанда, осы семсер тісті сүтқоректілерді конвергентті эволюцияның мысалы ретінде қарастыруға болады. Бұл конвергенция ұзын кәдімгі тістердің дамуымен ғана емес, сонымен қатар кең ауыз ашу және мықты алдыңғы аяқтар сияқты басқа да ерекшеліктерімен де байланысты. Бұл ерекшеліктер жиынтыбы «семсер тістері» жиынтығы деп аталады. Фелиформдық туыстардың ең көнесі – Нимравидтер, олар 42 миллион жыл бұрын пайда болып, 7,2 миллион жыл бұрын жойылған. Барбурофелидтер 16,9 миллион жыл бұрын пайда болып, 9 миллион жыл бұрын жойылған. Бұл екеуінің ортақ мекендемелері болған.
A saber tooth (alternatively spelled sabre tooth) is any member of various extinct groups of predatory therapsids, predominantly carnivoran mammals, that are characterized by long, curved saber shaped canine teeth which protruded from the mouth when closed. Saber toothed mammals have been found almost worldwide from the Eocene epoch to the end of the Pleistocene epoch (42 million years ago – 11,000 years ago). One of the best known genera is the machairodont or "saber toothed cat" Smilodon, the species of which, especially S. fatalis, are popularly referred to as "saber toothed tigers", although they are not closely related to tigers (Panthera). Despite some similarities, not all saber tooths are closely related to saber toothed cats or felids in general. Instead, many members are classified into different families of Feliformia, such as Barbourofelidae and Nimravidae; the oxyaenid "creodont" genera Machaeroides and Apataelurus; and two extinct lineages of metatherian mammals, the thylacosmilids of Sparassodonta, and deltatheroideans, which are more closely related to marsupials. In this regard, these saber toothed mammals can be viewed as examples of convergent evolution. This convergence is remarkable due not only to the development of elongated canines, but also a suite of other characteristics, such as a wide gape and bulky forelimbs, which is so consistent that it has been termed the "saber tooth suite." Of the feliform lineages, the family Nimravidae is the oldest, entering the landscape around 42 mya and becoming extinct by 7.2 mya. Barbourofelidae entered around 16.9 mya and were extinct by 9 mya. These two would have shared some habitats.
Морфология
Қарулы тісті жыртқыштардың әртүрлі топтары қарулы тісті ерекшеліктерін бір-бірінен толыққанды тәуелсіз дамытты. Олар ауыздары жабық кезде ауыздан төмен созылатын жоғарғы жақ сүрегімен ең танымал. Қылыш тісті мысықтар қазіргі мысықтарға қарағанда мықтырақ және аюға ұқсас дене бітіміне ие болған. Олар жалқы есектер, мамонттар және басқа да ірі жануарларды аулап, шебер аңшылар болған деп саналады. Ла-Бреа шайындығында табылған сандық деректер Smilodon, қазіргі арыстандар сияқты, әлеуметтік етті жануар болғандығын көрсетеді. Алғашқы семсер тістері сүтқоректілер емес, синапсидтер, мысалы, горгонопсидтер болды; олар Синапсидадағы семсер тістерінің мамандануын бастан өткерген алғашқы жануарлар тобының бірі болды, олардың көпшілігінде ұзын сүректер болды. Кейбіреулерінде әр жағынан төмен қарай созылатын екі жұп жоғарғы сүрек болса, көбінесе бір жұп жоғарғы шеткі сүрек болған. Олардың алғашқылығының арқасында, оларды макиродонттардан ажырату өте оңай. Бірнеше ерекшеліктері – коронаидты өскірдің болмауы, қайшыға емес, тірекке ұқсайтын көптеген өткір «премолярлар» және өте ұзын бас сүйектері. Дегенмен, үлкен сүректерге қарамастан, көптеген горгонопсидтарда нағыз семсер тісті жыртқыштардың экоморфтарында кездесетін басқа да маманданулар болмаған. Екі горгонопсид, Смилезавр мен Иностранцевия, ерекше үлкен сүректерге ие болған және кейінгі семсер тістерге функционалдық жағынан ұқсас болуы мүмкін. Екінші рет Deltatheroida, Қрета дәуірінің метатерияларының бір туысынан кездеседі. Кем дегенде бір туыс, Lotheridium, ұзын сүректерге ие болған, ал туыстың жыртқыш әдеттері мен толық емес материалды ескере отырып, бұл кең таралған бейімделу болуы мүмкін. Ұзын сүректердің үшінші түрі – Тилакосмил, ол семсер тісті сүтқоректілердің ең ерекшесі және оны ажырату оңай. Ол макиродонттардан өте айқын қанатты және үшбұрышты қималы тісімен ерекшеленеді. Сүректің түбірі макиродонттардағыдан көбірек көрінеді және нағыз сагиттальді қырқасы жоқ. Семсер тістердің төртінші түрі – Oxyaenidae кладынан. Кішкентай және жұқа махаэроидтердің сүректері орташа макиродонтқа қарағанда жұқарақ болған. Оның тұмсығы ұзын және тар болды. Бесінші семсер тістері – ежелгі feliform (мысық тәрізді) Nimravidae туысы. Екі топтың да бас сүйектері қысқа, ал биік сагиттальді қырқалары бар, олардың бас сүйектерінің жалпы пішіні өте ұқсас. Кейбіреулерінде ерекше қанаттар бар, ал кейбіреулерінде мүлдем жоқ, бұл мәселені одан әрі уландырады. Дегенмен, макиродонттар көбінесе үлкен болған, ал олардың сүректері көбінесе ұзын және мықты болған, бірақ ерекшеліктер де кездеседі. Алтыншы түр – барбурофелидтер. Бұл feliform етті жануарлар нағыз мысықтарға өте жақын. Барбурофелидтердің ең танымал түрі – Барбурофелис, ол көптеген макиродонттардан ауыр және мықты жақ сүйегі, кішкентай орбиталар, ірі және түйіндеген қанаттар және артқа қарай орналасқан сүректермен ерекшеленеді. Орташа макиродонттардың тістілері жақсы дамыған, ал барбурофелидтердің тістілері одан да қатал болған. Жетінші және соңғы семсер тісті топ – макиродонттардың өзі.
The different groups of saber toothed predators evolved their saber toothed characteristics entirely independently. They are most known for having maxillary canines which extended down from the mouth when the mouth was closed. Saber toothed cats were generally more robust than today's cats and were quite bear like in build. They are believed to have been excellent hunters, taking animals such as sloths, mammoths, and other large prey. Evidence from the numbers found at the La Brea Tar Pits suggests that Smilodon, like modern lions, was a social carnivore. The first saber tooths to appear were non mammalian synapsids, such as the gorgonopsids; they were one of the first groups of animals within Synapsida to experience the specialization of saber teeth, and many had long canines. Some had two pairs of upper canines with two jutting down from each side, but most had one pair of upper extreme canines. Because of their primitiveness, they are extremely easy to tell from machairodonts. Several defining characteristics are a lack of a coronoid process, many sharp "premolars" more akin to pegs than scissors, and very long skulls. Despite their large canines, however, most gorgonopsians probably lacked the other specializations found in true saber toothed predator ecomorphs. Two gorgonopsians, Smilesaurus and Inostrancevia, had exceptionally large canines and may have been closer functional analogues to later sabertooths. The second appearance is in Deltatheroida, a lineage of Cretaceous metatherians. At least one genus, Lotheridium, possessed long canines, and given both the predatory habits of the clade as well as the generally incomplete material, this may have been a more widespread adaptation. The third appearance of long canines is Thylacosmilus, which is the most distinctive of the saber tooth mammals and is also easy to tell apart. It differs from machairodonts in possessing a very prominent flange and a tooth that is triangular in cross section. The root of the canines is more prominent than in machairodonts and a true sagittal crest is absent. The fourth instance of saber teeth is from the clade Oxyaenidae. The small and slender Machaeroides bore canines that were thinner than in the average machairodont. Its muzzle was longer and narrower. The fifth saber tooth appearance is the ancient feliform (carnivoran) family Nimravidae. Both groups have short skulls with tall sagittal crests, and their general skull shape is very similar. Some have distinctive flanges, and some have none at all, so this confuses the matter further. Machairodonts were almost always bigger, though, and their canines were longer and more stout for the most part, but exceptions do appear. The sixth appearance is the barbourofelids. These feliform carnivorans are very closely related to actual cats. The best known barbourofelid is the eponymous Barbourofelis, which differs from most machairodonts by having a much heavier and more stout mandible, smaller orbits, massive and almost knobby flanges, and canines that are farther back. The average machairodont had well developed incisors, but barbourofelids' were more extreme. The seventh and last saber toothed group to evolve were the machairodonts themselves.
Диета
Үшінші дәуірдегі етқоректілердің ұлғайған тістерінің эволюциясы ірі сүтқоректілердің семсер тісті жыртқыштарға жем болуының нәтижесі болды. Семсер тістілердің дамуы жыртқыш пен олжа арасындағы қарым-қатынастағы өзгерістерді емес, олардың функциясында және өлтіру мінез-құлқындағы өзгерістерді көрсетеді. Семсер тістілердің өлтіру әдістері туралы көптеген гипотезалар бар, олардың кейбіреулері қарын және тамақ сияқты жұмсақ тіндерге шабуыл жасауды қамтиды, онда өлтіру соққыларын жасау үшін терең тістеу қажет болды. Ұзын тістер сонымен қатар бұл ірі сүтқоректілердің маңызды қан тамырларына тиюге көмектесті. Алайда, семсер тістілердің тістеуінің нақты функционалдық артықшылығы, әсіресе олжаның мөлшеріне қатысты, әлі де құпия болып табылады. Андерссон және авторлардың мақаласында жаңа нүктеден нүктеге тістеу моделі ұсынылған, ол семсер тісті мысықтар үшін өлтіру тістеуінің тереңдігі олжаның мөлшері артқан сайын күрт төмендейтінін көрсетеді. Семсер тісті мысықтардың кең жаңқасы 10 см-ден аз радиусы бар олжаны тістегенде тістеу тереңдігін едәуір арттырады. Бұл өлшемдегі кері функционалдық артықшылық, семсер тістілердің қазіргі күнгі етқоректілердің шабуылдайтын ұқсас өлшемдегі түрлерге шабуыл жасауын көрсетеді, бұрынғыдай "мегагербиворларға" емес. К.К. Брейн "Аңшылар немесе аңдар?" кітабында мысықтың аң аулау техникасы мен қабілетіне қатысты даулы көзқарас ұсынады, онда ол мысықтың олжаны өлтіру қабілетін жауырына емес, үлкен мойын бұлшық еттеріне жатқызады.
The evolution of enlarged canines in Tertiary carnivores was a result of large mammals being the source of prey for saber toothed predators. The development of the saber toothed condition appears to represent a shift in function and killing behavior, rather than one in predator prey relations. Many hypotheses exist concerning saber tooth killing methods, some of which include attacking soft tissue such as the belly and throat, where biting deep was essential to generate killing blows. The elongated teeth also aided with strikes reaching major blood vessels in these large mammals. However, the precise functional advantage of the saber tooth's bite, particularly in relation to prey size, is a mystery. A new point to point bite model is introduced in the article by Andersson et al., showing that for saber tooth cats, the depth of the killing bite decreases dramatically with increasing prey size. The extended gape of saber toothed cats results in a considerable increase in bite depth when biting into prey with a radius of less than 10 cm. For the saber tooth, this size reversed functional advantage suggests predation on species within a similar size range to those attacked by present day carnivorans, rather than "megaherbivores" as previously believed. A disputing view of the cat's hunting technique and ability is presented by C. K. Brain in The Hunters or the Hunted?, in which he attributes the cat's prey killing abilities to its large neck muscles rather than its jaws.
Биология
Осы туыс емес отбасылардың ұқсастығы – аң аулауға бейімделудің конвергентті эволюциясы, яғни сабырға ұқсас тістердің қалыптасуы. Михан және авторлар тобы атап көрсетеді, ұқсас экологиялық ортада жойылған түбірінің орнын жаңа типтегі семсер тісті мысықтың толықтыруына шамамен 8 миллион жыл уақыт кеткен; бұл бейімделуді дамытқан жануарлардың әртүрлі отбасыларында кем дегенде төрт рет орын алған. Бұл жануарлар сабырға ұқсас тістерге бейімделгендіктен сәттілікке жеткенімен, міндетті етқоректілікке көшуі және ірі жемтіректермен бірге эволюциялануы салдарынан, әр дәуірдегі семсер тісті мысықтардың жойылуына себеп болды. Ван Валкенбургтің сөзіне сүйенсек, семсер тісті мысықтарды табысқа жеткізген бейімделулер оларды жойылу қаупіне де ұшыратты. Оның мысалында, дене мөлшерінің ұлғаю тенденциясы және арнайы мамандану «макроэволюциялық тетік» ретінде әрекет етті: егер үлкен жемтіректер азайып немесе жойылса, бұл жаратылыстар кішірек жемтіректерге бейімделе алмайды, басқа тағамдық көздерді пайдалана алмайды және азық мөлшерін азайту үшін дене мөлшерін кішірейте алмайды. Соңғы кезде Тилакосмилустың плаценталық әріптестерінен түбегейлі өзгеше пішіндес тістері бар екендігі және кесік тістерінің жоқтығы айтылды. Бұл оның басқа семсер тістілерге экологиялық жағынан ұқсамағанын және, мүмкін, ішек-қарнының маманы болғанын көрсетеді. Тағы бір зерттеу көрсеткендей, басқа семсер тісті түрлер де әртүрлі өмір салтына ие болған, ал сыртқы анатомиялық ұқсастықтар оларды жасырады.
The similarity in all these unrelated families involves the convergent evolution of the saber like canines as a hunting adaptation. Meehan et al. note that it took around 8 million years for a new type of saber toothed cat to fill the niche of an extinct predecessor in a similar ecological role; this has happened at least four times with different families of animals developing this adaptation. Although the adaptation of the saber like canines made these creatures successful, it seems that the shift to obligate carnivorism, along with co evolution with large prey animals, led the saber toothed cats of each time period to extinction. As per Van Valkenburgh, the adaptations that made saber toothed cats successful also made the creatures vulnerable to extinction. In her example, trends toward an increase in size, along with greater specialization, acted as a "macro evolutionary ratchet": when large prey became scarce or extinct, these creatures would be unable to adapt to smaller prey or consume other sources of food, and would be unable to reduce their size so as to need less food. More recently, it has been suggested that Thylacosmilus differed radically from its placental counterparts in possessing differently shaped canines and lacking incisors. This suggests that it was not ecologically analogous to other saber teeth and possibly an entrail specialist. Another study has found that other saber toothed species similarly had diverse lifestyles and that superficial anatomical similarities obscure them.