Кіріспе
Англияның Эссекс графтығындағы Коулхаус Пойнттағы артиллериялық форт. Бұл форт 1860 жылдары Теміздің төменгі ағысында теңізден болатын шабуылдардан қорғау мақсатымен салынған. Ол өзеннің солтүстік жағалауында, Шығыс Тилбериге жақын Коулхаус Пойнт тұсында орналасқан, бұл жер шабуылшылар мен басып алушылар үшін қолайлы болған. Форт 15 ғасырға дейін соққан бекіністердің соңғысы және сол жерде салынған 19 ғасырдың ортасындағы кіші форттың тікелей жалғасы болды. Франциямен қарым-қатынастың шиеленіскен кезінде салынғандықтан, батпақты жерде орналасқандығы құрылыс барысында қиындықтар туғызды және ұзаққа соқты. Форт түрлі ірі калибрлі артиллериялық қарулармен және сол заманғы ең заманауи қорғаныс құрылыстарымен, соның ішінде гранитпен қапталған және құйма темір қалқандармен қорғалған снарядтан сақтайтын казематтармен жабдықталған. Ұзақ құрылыс кезеңі және сол кездегі артиллерияның қарқынды дамуы салдарынан форт аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң бастапқы мақсатына сәйкессіз болып қалды. Форттың қару-жарағы 70 жылдық әскери қызметі барысында, өзеннің қорғаныс жүйесіндегі рөлі өзгерген сайын бірнеше рет жаңартылды. Бастапқыда Кент жағалауындағы оңтүстік және шығыста орналасқан Шорнмид және Клифф форттарымен қолдау көрсетілген алдыңғы қатардағы бекініс болды. Уақыт өте келе, өзеннің төменгі ағысындағы батареялар мен форттар Теміздің қорғанысының алдыңғы шебіне айналғанда, Коулхаус форты негізгі қаруларынан айырылып, жылдам атуға қабілетті, тез қозғалатын құрлықтағы және әуедегі нысаналарға қарсы қолданылатын кіші қаруларды қолдау үшін қайта жабдықталды. Форттың соңғы әскери қолданысы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше жыл бойы оқу орталығы ретінде болды. 1949 жылы қолданыстан шығарылған форт, жергілікті кеңес сатып алуға дейін аяқ киім фабрикасының қоймасы ретінде пайдаланылды. Айналасындағы жер қоғамдық саябаққа айналдырылды, бірақ форт өзінің тарихи және сәулеттік маңызына қарамастан, тозығы жетті. 1985 жылдан бастап ол «Коулхаус Форт Жобасы» атты ерікті сақтау тобына жалға берілді, ол фортты қалпына келтіру және оны мұра және білім беру мақсатында пайдалану жөнінде жұмыс істеді. Оның қалпына келтірілуіне Heritage Lottery Fund және Warner Bros. киностудиясы қаржылай көмек көрсетті, ол 2005 жылғы «Бэтмен басталады» фильмінің бастапқы сахналарын түсіру үшін фортты пайдаланды. Топ 2020 жылы таратылды.
Coalhouse Fort is an artillery fort in the eastern English county of Essex. It was built in the 1860s to guard the lower Thames from seaborne attack. It stands at Coalhouse Point on the north bank of the river, at a location near East Tilbury which was vulnerable to raiders and invaders. It was the last in a series of fortifications dating back to the 15th century and was the direct successor to a smaller mid 19th century fort built on the same site. Constructed during a period of tension with France, its location on marshy ground caused problems from the start and led to a lengthy construction process. The fort was equipped with a variety of large calibre artillery guns and the most modern defensive facilities of the time, including shell proof casemates protected by granite facing and cast iron shields. Its lengthy construction and the rapid pace of artillery development at the time meant that it was practically obsolete for its original purpose within a few years of its completion. The fort's armament was revised several times during its 70 years of military use, as its role evolved in the river's defensive system. It was initially a front line fortification, supported by Shornemead Fort and Cliffe Fort located to the south and east respectively on the Kent shore. Over time, as batteries and forts further downriver became the front line of the Thames defences, Coalhouse Fort was stripped of its main weapons and it was altered to support smaller quick firing guns intended to be used against fast moving surface and aerial targets. Its last military use was as a training facility for a few years after the Second World War. Decommissioned in 1949, the fort was used as a storehouse for a shoe factory before it was purchased by the local council. The surrounding land was developed into a public park, but the fort itself fell into dereliction despite its historical and architectural significance. From 1985 it was leased to a voluntary preservation group, the Coalhouse Fort Project, which had been working to restore the fort and use it for heritage and educational purposes. Funding for its restoration was provided in part by the Heritage Lottery Fund and the Warner Bros. film studio, which used the fort as a location for the opening scenes of the 2005 film Batman Begins. The group closed in 2020.
Ертедегі қорғаныс
Шығыс Тилбери, Темастың Төменгі Үміт ағысы деп аталатын бөлігінің батыс жағында орналасқан, теңізден шабуыл жасаушыларға осал болғандықтан, Коулхаус форты салынар алдында ұзақ уақыт бойы бекітілген. 1379 жылы жүз жылдық соғыстың екінші кезеңінде француздар Темзаның екі жағындағы елді мекендерге шабуыл жасады. Осы шабуыл Кенттің Ху түбегінде 1380-1385 жылдар аралығында салқындату қамалын салуға себеп болды, бірақ бастапқыда Шығыс Тилберидің қорғанысын күшейтуге қатысты шаралар қабылданбады.
Генридің қорғанысы
Генрих VIII 1539-40 жылдары Англия мен Уэльстің жағалауын нығайтудың ірі жобасының бөлігі ретінде Шығыс Тилбериде артиллериялық блокпостының құрылысын бұйырды. Бұл оның Пападан және Католик шіркеуінен айырылғаннан кейін болды, бұл Еуропаның католик державалары Папаның билігін қайта орнату үшін шабуыл жасауы мүмкін деген қорқынышқа әкелді. Шығыс Тилбери блокпосты ішінара 1536 жылы жабылып, тасталған Тилберидегі Сент-Маргарет капелласынан алынған тастармен салынды. Оның нысаны белгісіз, бірақ ол кірпіш пен тастан тұратын, мүмкін D пішіндес құрылыс болған, және құрлық жағын қоршау үшін қамал мен бекініс арығы салынған. 1540 жылы он бес түрлі калибрлі темір және мыс қарулары тіркелген; олар 1539-40 жылдары 27-ге дейін арттырылды. Блокпостта командир мен оның орынбасары, күзетші, екі сарбаз және төрт артиллеристтен тұратын шағын тұрақты гарнизон болды. Блокпост 1545 жылы өзгертілген болуы мүмкін, бірақ 1553 жылы ол қарусыздандырылды. Грейвсендтегі блокпост пайдалануда болса, Тилберидегі блокпост 1670-1683 жылдар аралығында Тилбери бекінісіне қосылды, ал Шығыс Тилберидегі блокпост 16 ғасырдың соңына дейін тасталған сияқты. Оның жағалаудағы орны кейіннен толқындардың әсерінен тозып кетті.
Көмір үйдің батареясы
1687 жылдың маусым айында Голландия флотының Медуэйге екінші ағылшын-голландия соғысы кезінде шабуыл жасауы Темза қорғанысының әлсіз тұстарын көрсетті. Жаңа батарея 1799 жылы Сент-Кэтерина шіркеуінің оңтүстік-шығысына қарай, батпақты жерде салынды. Ол жақын орналасқан Коулхаус Пойнттан атын алды, ол бір кезде Шығыс Тилбериге қызмет еткен көмір портының атымен аталып келген. Жұмсақ топырақ көп қиындықтар туғызды, бірақ жұмыс сол жылдың шілдесіне дейін аяқталды. Ол төрт 24 фунттық (pdr.) зеңбіректермен, жылғышар платформаларда орнатылған, жабдықталды, бұл зеңбірекшілерге дәстүрлі гарнизондық платформаларға қарағанда нысананы әлдеқайда оңай бақылауға мүмкіндік берді. Батарея өзенге қарай жартылай шеңберлі топырақ қамалмен орналастырылды. Артындағы қоршалған аумақта казарма, оқ-дәрі қоймасы және оқ пісіру пеші (ағаш кемелерін өртеу үшін оқтарды қыздыруға арналған) орналасқан. Бүкіл құрылымды сумен толтырылған көпбұрышты ор қаптады. 1810 жылы қамалдың биіктігі көтеріліп, оқ-дәрілерді дереу қолдануға арналған шағын қосымша қойма салынды. Француздар 1804 жылғы басып алу қаупіне қарамастан Темза қорғанысын сынап көрмеді, ал батарея 1815 жылы Наполеонның соңғы жеңілісінен кейін Төменгі Үміт нүктесі мен Шорнмидтегі батареялармен бірге тастап кетілді. Жаңа форт қазіргі батареяның солтүстік-батысына қарай салынды, сондықтан жоспары дұрыс емес болды. Қамал көбірек зеңбіректерді – барлығы он жеті 32 фунттық зеңбіректерді – орналастыру үшін кеңейтілді, ал ескі казарма мен қойманың орнына әлдеқайда кеңейтілген ішкі кеңістік салынды. Шығыс жақтағы капонирлер және басқа жақтардағы атыс позициялары құрлықтағы шабуылдаушыларға қарсы мүшкетерлік қорғанысты жеңілдетті. Фортты кең, сумен толтырылған ор қоршады. Батыс (құрлық жағындағы) жақтағы көпір жалғыз кіру жолын қамтамасыз етті. Мұндай кемелер Темзадағы маңызды теңіз нысандарына, соның ішінде Депфордтағы азық-түлік қоймаларына, Вулвич Арсеналының қару-жарақ шеберханаларына, Норт Вулвичтегі кеме жасау қоймаларына және Пурфлиттегі қоймаларға қауіп төндірді. Өзен әлі 400 тоннадан асатын кемелерді Депфордтан жоғары қарай қабылдауға жеткілікті терең болмағандықтан, үлкен соғыс кемелері Лондонның орталық бөлігіне жетпеді. (Кейінірек, арнаны тереңдету үлкен кемелердің Лондон тоғанына дейін жетуіне мүмкіндік берді.) Американдық Азамат соғысы көрсеткендей, сол кездегі соғыс кемелері форттарды асып өтіп, жағалаудағы өзендерге шабуыл жасауға қабілетті болды. Жаңа қару-жарақтар қазіргі жағалау және өзен маңындағы бекіністерді көнелтті. Американдық Азамат соғысы дәстүрлі кірпіштен және тастан салынған форттарды бұрандалы зеңбіректермен қиратуға болатынын көрсетті. Үкімет бұл мәселеге жауап ретінде Ұлыбританияны қорғау жөніндегі Корольдік комиссияны тағайындады, ол 1860 жылы кең ауқымды есеп жариялады. Соғыс кезінде қорғанысты күшейту үшін Коулхаус Пойнт маңында кеме тоқтату және миналық өріс орнатылатын болды.
19 ғасыр
Бастапқыда Коулхаус форты 68 фунттық тегіс ұңғылы зеңбіректермен жабдықталуы жоспарланған, бірақ 1874 жылы құрылысы аяқталған кезде олар қолданыстан шығып қалған. Одан күшті бронебойғыш қарулар қажет болды, сондықтан казематтар төрт 12,5 дюймдік және он үш 11 дюймдік RML зеңбіректермен жабдықталды. Олар қолмен басқарылатын механизмдер арқылы көтеріліп, бұрыла алатын металл платформаларға орнатылды. Зеңбіректерді пайдалану елеулі қиындықтар тудырды; 12,5 дюймдік RML зеңбіректері салмағы бір-бірінен, ең көп қашықтыққа оқ ату үшін салмағы снарядты ату үшін салмағы зарядты қажет етті және атылғанда жарты миль қашықтықтағы терезелерді сындырып жіберді. Оларды ату кезінде туындаған жарылыстар мен мұңқайтатын қара түтін бұлттары зеңбірек экипаждары үшін қауіпті болды. Зеңбіректерді басқару шатырдың үстіндегі Батарея Командирінің Постынан жүзеге асырылды, онда дауыс құбырлары арқылы зеңбірек экипаждарына бұйрықтар берілетін. 1890 жылдардың соңында зеңбіректердің нысана алуына көмектесу үшін шатырға үш қалыпты іздеу құрылғысы орнатылды. Жақсы оқытылған экипаж әр зеңбіректен екі минут сайын бір рет оқ атуға қабілетті. Зеңбіректерді бірден атудың орнына, олар жау кемесі өтетін кезде тізбектей оқ ату үшін орналастырылды. Кент жағалауындағы Шорнмид және Клифф форттарының отымен үйлестірілгенде, бұл үш жақтан тұрақты отты қамтамасыз ететін. Сол сияқты батарея Ху түбегіндегі Слау фортында бірнеше шақырым қашықтықта салынды. Сонымен қатар, жаңа қауіп пайда болды – жылдам және маневрлі торпедалық қайықтар. Үлкен зеңбіректер мұндай кемелерге қарсы тиімсіз болды, сондықтан 1893 жылы оңтүстікке қарай салынған жаңа батареямен форт толықтырылды, онда 6 фунттық жылдам ату қарулары орнатылды. Осыған ұқсас батареялар қарсы жағалаудағы Шорнмид және Клифф форттарында салынды. Олар "үлкен оқ атар қарулар" ретінде қолданылатын, егер торпедалық қайықтар басқа қарулардан өтіп кетсе, оларды грапшотпен тоқтату үшін.
1920-1940 жылдар
Соғыс аяқталғаннан кейін 1924 жылы Коулхаус фортын 4 дюймдік зеңбіректермен қайта жарақтандыру ұсынылды, бірақ соғыстан кейінгі қорғаныс кесулері осы жоспардан бас тартуға әкеп соқты. Оның орнына, форт күтімге және техникалық қызмет көрсетуге ауыстырылды, ал Шығыс Тилбери батареясы 1930 жылы таратылды. Артиллерияның атыс күшінің дамуы форттар мен батареялардың өзен бойындағы Темзаның алдыңғы қорғанысына жауапкершілігін арттырды. Грейвсендтегі форттар екінші қорғаныс шебіне жіберілді. Коулхаус форты Екінші дүниежүзілік соғыстың басында жаугершілікке қарсы дайындық кезінде «тәуелсіз» батарея ретінде пайдаланылды. 1941 жылдың шілдесінде 6 дюймдік зеңбіректер 1940 жылдың сәуір айында HMS Hood кемесінде күрделі жөндеуден өткен кезде алынған екі 5,5 дюймдік зеңбірекпен ауыстырылды. Бұл зеңбіректердің ату қашықтығы белгілі болды және олар ескі 6 дюймдік зеңбіректердің орнына орнатылды. Форттың төбесінде зеңбіректерді қорғау үшін темір жабын салынды және олар тормен жасырылды. Шатырдың үстіндегі кірпіштен салынған бақылау пункты қашықтықты анықтауға мүмкіндік берді, ал солтүстік капонирдің төбесінде орнатылған екі қашықтан басқарылатын іздеу шамдары жағалауды жарықтандыра алды. Бұл құрылымдардың мақсаты крейсерлер мен торпедалық катерлердің шабуылдарынан қорғану және Темзаға түсірілген десантқа қарсы тұру болды. 1941 жылға қарай форттың оңтүстігінде мина даласына жақындауды бақылау үшін темірбетті радиолокациялық мұнара салынды, ал 1939 жылдың тамызында Боуатерс шаруашылығының солтүстік-батысында әуе шабуылына қарсы батарея салынды. Ол Лондоның шығыс жағынан жасалатын шабуылдарды қорғауда жиі қолданылды және бірнеше рет бомбаланды. Сыртқа шығып бара жатқан кемелер су астындағы сенсорлар арқылы өтетін, олардың корпусындағы болаттың неміс магниттік миналары үшін жеткілікті демагнетизацияланғанын анықтайтын. Егер олар анықталса, олар қосымша демагнетизациялау үшін қайтарылып алынар еді. HMS St Clement бірлескен операциялар базасына айналды. Онда өзенге, оңтүстік және шығысқа қарай бағытталған жартылай шеңбер пішіндес он екі каземат орналасқан, сондай-ақ оңтүстік-батысқа қараған ашық батарея да бар. Казематтардың сыртқы қабырғалары үлкен гранит тақталармен қапталған және келіп жатқан оқтардан шашыраған сынықтардан зеңбірекшілерді қорғау үшін темір зеңбірек тесіктерімен жабдықталған. Казематтар жылдар бойы өзгеріске ұшыраса да, олардың көптеген бастапқы ерекшеліктері сақталған. Зеңбіректердің ешқайсысы өз орнында қалған жоқ, бірақ олардың жылға қарай жылжуын қамтамасыз ететін темір рельстер әлі де орнында тұр. Казематтар екі бөлікке бөлінген. Жоғары дабыл салынған кезде зеңбірекшілер казематтардың арт жағындағы, «соғыс жағдайы» деп аталатын жерде қаруларының жанында тұратын. Казематтың алдыңғы бөлігі – зеңбірек орнатылған жер, онда оқтарды зарядтау және ату жүзеге асырылды. Әр казематты қорғайтын темір қалқанға екі қалың арқаннан жасалған екі қалқан ілінген. Бұл қалқандар зеңбірекшілерді сынықтар мен түтіннен қорғады. Зеңбірек тесігінің үстіндегі жүк көтеру арқалығы экипажға ауыр снарядтар мен патрондарды зеңбірекке көтеруге мүмкіндік берді. Бұл снарядтар төмендегі қоймалардан екі жақтағы лифттер арқылы жеткізілді. Ашық батареяда орнатылған зеңбіректер казематтардағы зеңбіректерге қарағанда жеңіл болды және жабылмаған, ашық ауада рельстерде жылды. Әр орналасқан жер арасындағы жабық бөлім оқ-дәрілерді көтеру шахтасына алып келетін, онда снарядтар мен патрондар әлі де сақталған лифттерді пайдаланып көтерілді.
Журналдар, казармалар және шатыр
Казематтардың тереңінен орналасқан оқ-дәрі қоймалары алдыңғы жақтағы оқ-дәрі және артқы жақтағы жарықтандыру дәлізі арқылы қол жетімді, бірін-бірі кезектестіретін оқ-дәрі және патрон бөлмелерінен тұрады. Кездейсоқ жарылыс мүмкіндігін азайту үшін ерекше күтім жасалды. Оқ-дәрі қоймасының жұмысшылары ұшқын шығу қаупін болдырмау үшін арнайы киім мен аяқ киім киді, ал патрон қоймаларының едендері ағаш тілімдермен жабылған. Жарықтандыру май шамдарымен қамтамасыз етілді, олар шыны терезелердің артында орналасқан және тек жарықтандыру дәлізінен қол жетімді болды, ол қойманың қалған бөлігінен физикалық түрде бөлінген. Көтеру құралдары жұмысшыларға патрон мен оқ-дәріні казематтарға көтеруге мүмкіндік берді, олар дауыс түтікшелері арқылы байланыса алды. Форттың сыртында кірпіштен салынған, Кент тас тақтатасымен қапталған қорғаныс казармасы орналасқан. Оның сызығы кіші қарудан оқ атуға ыңғайлы болу үшін ойылып жасалған және броньды болат жалюзилері бар тесіктер мен терезелермен жабдықталған. Казарманың бірінші қабатында форттың ішкі ауласына қараған веранда болды, ол шойын бағаналармен тіреліп тұрды. Казарма соғыс кезінде алты офицер мен 180 әскер және сержанттарға жатақ берді, бірақ бейбіт уақытта фортта тек шағын техникалық қызметкерлер орналасты. Сондай-ақ, онда қоймалар мен он науқасқа арналған госпиталь де болды. Казарманың көп бөлігі қазір нашар күйде болса да, екі ас үйдің пештері әлі сақталған және екі бөлмеде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қабырғаларына салынған әскери таңбалар бар. Форттың ортасында иркіліс пішіндес парад алаңы орналасқан, ол казематтарға апаратын еңіс пандуспен бөлінген. Пандустың оң жағында бастапқыда зертхана немесе снарядтарды толтыру орны ретінде пайдаланылған кішкентай кірпіш ғимарат тұр. Форттың кіреберісіндегі жолдың бөліктерімен қатар, пирс қалдықтары да көрінеді. Форттың солтүстігіндегі екі қабатты бетонды құрылыс Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде форттың сыртындағы мина даласын бақылау үшін Ұзартылған қорғаныс офицерінің бекеті ретінде пайдаланылды. Ол баспана ретінде де қызмет ете алатын. Кент жағалауында да осындай бекет болды. Форттың солтүстік-шығысында 45 метр қашықтықта орналасқан шағын бетонды құрылыс электр станциясы болған болуы мүмкін. Мина даласын форттың оңтүстігінде шамамен 396 метр қашықтықта орналасқан алтыбұрышты радар мұнарасы бақылап тұрды, ол радар массивін орнатуға арналған металл каркастағы бетонды құрылыстан тұрды. Бұл ғимарат электр станциясы, электр жабдықтары және персоналға арналған тұрғын бөлмелері орналасқан кірпіш ғимараттың үстінде салынған. Ол 1941-1943 жылдар аралығында қысқа ғана уақыт пайдаланылды және қазір құрылымдық тұрғыдан қауіпті деп есептеледі.
Ағымдағы жағдай
Пайдаланудан шығарылғаннан кейін, Coalhouse Fort жалға беріліп, жақын маңдағы Шығыс Тилберидегі Bata аяқ киім фабрикасын басқаратын Bata Shoes компаниясы қойма ретінде пайдаланды. Ол сондай-ақ демобилизацияланған әскерилер мен олардың отбасыларына арналған уақытша тұрғын үй ретінде де қолданылды. 1959 жылы парад алаңы шахтерлер ереуілі кезінде көмір сақтау орны ретінде пайдаланылды. Тюррок қалалық округтік кеңесі (қазіргі Тюррок кеңесі) 1962 жылы бұл қамалдың иесі болды және осы күнгі күнге дейін оған иелік етеді. Кеңес қамалдың айналасындағы аумақты өзен жағасындағы саябаққа айналдырды, бірақ ғимараттың өзі қараусыздық пен вандализм салдарынан күрт бүлінді. Coalhouse Fort және қамалдың оңтүстігіндегі іргелес артиллериялық қорғаныстары 1962 жылы «қорғаныс құрылыстарының ерекше жиынтығы» ретінде танылғандықтан, ескерткіш ретінде тіркелді. 1985 жылдан 2020 жылға дейін қамал Coalhouse Fort Project деген еріктілер басқаратын мұражайлық қайырымдылық қорына жалға берілді. Аталған жоба қамалдың толыққанды қалпына келтірілуіне және тұрақты түрде ашық есік күндерін өткізуге бағытталды. Қамалдың ішінде 20-шы ғасырға тән әскери техникалар қойылды, ал казематтарда реконструкциялар мен кішкентай әскери мұражайлар орналастырылды. Жоба Британдық археологиялық сыйлықтарында жоғары бағаланды, сондай-ақ BBC-нің «Реставрация» телесериалында және 2005 жылғы «Бэтмен басталады» фильмінде көрсетілді.
Құрылыстың бір бөлігінің нашар күйі және оның баяу ыдырауы 2008 жылы Мұраны қорғау тізіліміне енгізілуіне себеп болды. English Heritage 2009 жылы Тюррок кеңесімен және Warner Bros. компаниясының «Бэтмен басталады» фильмі түсірілімі үшін төленген ақысымен толықтырылған шұғыл грант берді, бұл қақпа үйін жөндеуге 200 000 фунт стерлинг жұмсауға мүмкіндік берді. Жөндеу жұмыстары 2011 жылы аяқталды. Coalhouse Fort пен оның ескі әріптесі Tilbury Fort арасындағы 6,4 шақырымдық өзен жағалауындағы «Екі қамал жолы» деп аталатын жаяу серуен жолы бар, ол «жақсы дене күші бар жаяу жүргіншілер мен тәжірибелі велосипедшілерге қолайлы, қиын маршрут» деп сипатталған. Жаңадан құрылған Historic England (бұрынғы English Heritage) қаржыландырған мұра нысанының сараптамасы 2017 жылдың басында аяқталды және қамалдың су өткізбейтін етіп жөндеу жұмыстары 2017 жылдың соңында басталуы күтілді. 2020 жылдың қаңтар айында Coalhouse Fort Project қамалдың сақталуы мен қалпына келтірілуіндегі табысы үшін тоқтатылды, ал қамалдың болашақ бағыты Тюррок кеңесі мен Heritage Lottery Fund-қа жүктелді.