Кіріспе

Шабуылдық мылтықтың түрі

ArmaLite AR 18 – газды механизммен жұмыс істейтін, 5.56×45 мм НАТО оқ-дәрісіне арналған шабуылдық мылтық. AR 18 1963 жылы Калифорниядағы ArmaLite компаниясында Артур Миллер, Юджин Стонер, Джордж Салливан және Чарльз Дорчестерлер Colt AR 15 дизайнына балама ретінде жасалған, оның бір түрі АҚШ әскері тарапынан M16 ретінде таңдалып алынған. Кейіннен азаматтық нарық үшін AR 180 деп аталатын жартылай автоматтық нұсқасы өндірілді. AR 18 ешбір елдің стандартты қызметтік мылтығы ретінде қабылданбаса да, оның өндіріс лицензиясы Жапония және Ұлыбритания компанияларына сатылды. Оның көптеген кейінгі қаруларға ықпал еткені айтылады, мысалы, британдық SA80, Сингапурлық SAR 80 және SR 88, жапондық Howa Type 89 және неміс Heckler & Koch G36.

Өмірбаян

1957 жылы 7,62×51 мм НАТО M14 мылтығы қабылданысынан кейін көп ұзамай, АҚШ Армиясының Континенттік армия бас қолбасшылығы (CONARC) әскерилердің қолданыстағы зерттеу бағдарламасы – SALVO жобасы аясында шағын калибрлі, жоғары жылдамдықты (SCHV) мылтықтарды зерттеуді бастады. ArmaLite және Winchester Arms компаниялары CONARC-тан жоғары жылдамдықты .22 калибрлі орталықтан оқ атуға арналған автоматты мылтықтардың прототиптерін ұсынуға шақырылды. ArmaLite AR 15 – 7,62 мм AR 10 мылтығының кішірейтілген нұсқасы болды, ол АҚШ Армиясының қабылдауы үшін M14-ке қарсы күресуге тым кеш пайда болды. Оның бәсекелесі – Winchester .224 Light Rifle, .22 жоғары жылдамдықты оқпен жұмыс істейтін "Carbine" Уильямс прототипінің карабин дизайны, ол .223 Remington (5,56×45 мм) патронымен ұқсас болғанымен, онымен толықтай алмастырылмайтын еді. AR 15 мылтығының АҚШ әскери сынақтары ұзаққа созылған кезде ArmaLite компаниясының иелері Fairchild дизайннан бас тартып, AR 15 өндіріс құқықтарын Colt компаниясына сатты. Fairchild сондай-ақ ArmaLite компаниясын тәуелсіз компания ретінде бөліп шығарды, бұл жаңа иелеріне AR 10 және AR 15 мылтықтарын қоспағанда, компанияның барлық дизайнын сатып алуға мүмкіндік берді. АҚШ әскері AR 15 мылтығын M16 ретінде қабылдағанда, ArmaLite оның қабылдануынан пайда көре алмады. ArmaLite AR 16 мылтығы 1950-ші жылдардың соңында пайда болды. AR 16 – 7,62 мм НАТО калибрлі, таңдамалы атыс режиміне ие мылтық, ол Юджин Стонердің ArmaLite үшін жасаған соңғы дизайны болды. AR 16 және оның алдындағы үлгісі AR 12 кішірек, нашар дамыған елдердің әскери күштерінің талаптарына жауап ретінде жасалды. Олар арзан, бірақ заманауи, таңдамалы атыс режиміне ие әскери мылтықты қалаған. AR 10 және AR 15 мылтықтары сияқты, оны автоматты бұрандалы станоктар, токарлық станоктар және пресс машиналарын қолдана отырып, ауыр калибрлі металл парақтан арзан бағада өндіруге болар еді. AR 12 бастапқыда тікелей газ жүйесімен (DI) жабдықталған, бірақ ArmaLite DI жүйесінің өндіріс құқықтарын Colt Firearms компаниясына сатқаннан кейін AR 16 мылтығында ол қысқа соққылы газ поршенімен ауыстырылды. АҚШ әскерилерінің AR 15 мылтығын қабылдауы оның 5,56 мм патронына заңдылық берді, содан кейін ArmaLite Colt лицензиялық келісімін бұзбастан, 5,56 мм калибрлі бәсекелес үлгіні жасауға тырысты. Стонер кеткеннен кейін AR 16 мылтығын кішірейту туралы шешім қабылданды, ал ArmaLite-тің жаңа бас дизайнері Артур Миллер жобаны жүзеге асырды. Нәтижесінде 1963 жылы 5,56 мм калибрлі үлгі пайда болды және ол AR 18 деп аталды. Миллер 1969 жылы мылтық үшін сыйлық алды.

Құрылыс және жобалау

Жалпы алғанда, жаңа AR 18 мылтығы бұрынғы ArmaLite үлгілеріне қарағанда әлдеқайда дәстүрлі, бірақ ол өзінің алдыңғы үлгісі AR 16-дан салыстырмалы түрде жаңа, штампталған болаттан жасалған конструкцияны пайдаланады. Екінші дүниежүзілік соғыста немістер MP 44 сияқты қаруларда бұл технологияны алғаш қолданғанмен, кейіннен советтік АКМ-де де пайдаланылды. Дегенмен, 1960 жылдардың басында Батыс елдерінде әскери мылтықтарды жасауда штампталған және дәнекерленген металл бөлшектерін қолдану әлі де кең емес еді, оларға дейін дәстүрлі, машинамен өңделген детальдар басым болған. AR 15-тің тегіс сызықтарымен және бөлшектерінің жоғары дәлдігімен салыстырғанда, AR 18 штампталған және дәнекерленген конструкциясы үшін сынға ұшырады. Бірақ, мылтық барлық қашықтықтарда сенімді және өте дәл болып шықты. Оның қарапайым құрылысы өндіріс шығындарын айтарлықтай төмендетуге мүмкіндік берді, сондай-ақ, оны жетілдірілмеген жабдықтармен жергілікті түрде лицензия бойынша өндіруге болатындықтан, шетелдік өндірушілерге тәуелділікті азайтуға септігін тигізді. AR-15-тен айырмашылығы, AR 18-дегі құбырдың тұтқасы тікелей құбыр тасушысындағы ойыққа орналасады және атыс кезінде оның бірге қозғалады, бұл қажет болған жағдайда атушыға құбырды жабуға немесе ашуға мүмкіндік береді. Құбыр тұтқасының ойығында серіппелі қақпақ бар, оны пайдаланушы қабылдағышқа кірмеу үшін жаба алады, ал алғашқы оқ атқаннан кейін құбыр тасушы артқа жылғанда ол автоматты түрде ашылады. Артқы серіппелер қабылдағыштың ішінде орналасқан, бұл AR 15-тен ерекшеленеді, ол өзінің күрделі буферлік механизмін сапта орналастырады. AR 18-дің ықшамдығы бүгілетін саптаманы шарнирлі механизммен (бірақ жеткілікті беріктігі жоқ) пайдалануға мүмкіндік береді. AR 100 сериясын өндіру жоспарлары Elisco компаниясы 1980 жылдардың соңында таратылып, оның активтері сатылғандықтан іске аспады. 1968 жылдың ортасында ArmaLite өзінің Коста-Меса зауытында пилоттық өндірісті бастады, 1969 мен 1972 жылдар аралығында 1171 AR 18 және 4018 AR 180 мылтығын жасады. Howa 1970 мен 1974 жылдар аралығында 3927 AR 180 мылтығын өндірді. Sterling 1979 мен 1985 жылдар аралығында 12 362 AR 180 мылтығын жасады. Барлығы 1969 мен 1985 жылдар аралығында 16 жыл бойында 21 478 AR 180 мылтығы өндірілді.

Операциялық пайдалану

AR 15/M16-дан өзгеше, AR 18 үлкен сатылым сәттілігіне ие болған жоқ және ешбір ел оны стандартты қызметтік мылтық ретінде ресми түрде қабылдаған емес. Мұның себептері нақты белгісіз, бірақ бұл AR 15/M16-ның жоғары сату танымалдығымен және Коста-Месада шығарылған мылтықтарды қосымша сынау және бағалау қажеттігімен байланысты болуы мүмкін, себебі олар әлі де жетілдірілген прототип сатысында болды. AR 18 әртүрлі қарулы күштер бағалау сынақтары үшін сатып алынды, соның ішінде АҚШ (1964) және Ұлыбритания (1966). Бағалау комиссиясы AR 18-дің негізгі дизайны дұрыс екенін, бірақ оны қызметтік мылтық ретінде қабылдауды қарастыру үшін қауіпсіздік пен сенімділікті арттыру үшін қосымша шағын түзетулер мен өзгерістер қажет деп қорытындылады. Свазиленд те осы тізімде. Тағы басқалары Солтүстік Ирландиядағы Уақытша Ирланд Республикалық Армиясы (IRA) сияқты жартылай әскери топтардың қолына тиді (Уақытша IRA қару импортын да қараңыз). ArmaLite мылтығы көп жылдар бойы IRA-ның қол жеткізе алатын ең қауіпті қаруы болды. Осы себепті ол осы қозғалыстың символына айналды. Ирландиялық көтерілісшілердің "Little Armalite" әні Уақытша Ирланд Республикалық Армиясының науқанында AR 18-нің атқарған рөліне арналған. Armalite компаниясы сатушыларына тарату үшін 1000 дана жазба сатып алды деп хабарлады. 1980-ші жылдардағы республикалық саяси стратегия, саяси және жартылай әскери науқандарды қатар жүргізу, "Armalite және дауыс беру стратегиясы" деп аталды.

Нұсқалар

ArmaLite, Howa және Sterling компаниялары жасаған стандартты AR 18 үлгілері тек ұсақ ерекшеліктермен ғана ажыратылады. ArmaLite және Howa мылтықтары сатин сұр түсті фосфатпен жабықталған, ал Sterling мылтықтары екі түрлі бояумен келген: S15001-ден S20000-ға дейінгі сериялық нөмірлері қара, жылтыр эмальмен боялған. S20001 сериялық нөмірінен бастап, қалған өндіріс көк түспен боялды. Мылтықтар әдетте белдік, тазалау жиынтығы (ствол/щетка) және пышақ тәрізді штыкпен жабдықталған. Қосымша иілімді аяқ және қапшасы да болған. AR 180 тек жартылай автоматты түрде атылуға қабілетті және сыртқы түрінен AR 18-ден ешқандай айырмасы жоқ, бір ғана ерекшелігі бар: таңдау тетігінде тек екі жағдай бар, AR 18-дегі үшінші "AUTO" жағдайы алынып тасталған. Үлгілер арасында ұсақ айырмашылықтар бар: Howa мылтықтарында "ОТ" жағдайын таңдау үшін селектор рычагын "ҚАУІПСІЗ" жағдайынан 180 градусқа бұру керек, сонда ол стволға қарай алға бағытталады (селективті атыс мылтығында "AUTO" орнында), ал Sterling мылтықтарында "ЖАРТЫЛАЙ" жағдайы селективті атыс мылтығындағы "ЖАРТЫЛАЙ" жағдайымен бірдей – "ҚАУІПСІЗ" жағдайынан 90 градусқа төмен қарай бұрылған селектор рычагымен. 1972 жылы ArmaLite-тің Коста-Меса шеберханасында AR 180 өндірісінің соңына қарай, кейбір қолданылмаған AR 18 төменгі бөліктері AR 180 жинауға пайдаланылды. "ЖАРТЫЛАЙ" және "AUTO" жағдайлары жойылды, ал "AUTO" жағдайы "ОТ" деп қайта белгіленді. Осы мылтықтардың селектор рычагын "ҚАУІПСІЗ" жағдайынан "ОТ" жағдайына дейін Howa жасаған мылтықтар сияқты 180 градусқа бұру қажет болды. Sterling "Sharpshooter" деп аталатын AR 180 спорттық үлгісін жасады. Ол қара түсті AR 180-ге ұқсас болды, бірақ алдыңғы және артқы бөліктері қара неопренмен жабылған. Алдыңғы жақтау атушыға сенімді ұстауға мүмкіндік берді, ал артқы жақтау жақыннан ату үшін иекке қолайлы жастықшамен жабдықталған. Sterling AR 180 SCS деп аталатын шағын көлемде спорттық үлгілерді өндірді, олардың барлығы 385 данадан ғана жасалды. Онда дәстүрлі үлгілердің артқы бөлігін, тапанша ұстағышын және қол сақшысын алмастыратын үлкен бір бөліктен жасалған ағаштан жасалған саусақ тесігі бар. Металл бөліктерінің айырмашылығы – патрон шығару портының қақпағының болмауы, сериялық нөмірдің PH префиксі және бейімделген қауіпсіздік және патрон ұстағыш басқару элементтері. Sterling AR 18S-тің қысқа нұсқасын да шағын көлемде жасады. Бұл нұсқада негізгі механизм және бүгілетін тырнақ қолданылады, бірақ стволдың ұзындығы және тырнақ созылғандағы ұзындығы өзгеше. Ұзартылған ствол қысқа стволдан туындаған қосымша тұмсық жарығын азайту үшін конус тәрізді жарық сөндіргішпен жабдықталған. Кейбір үлгілерде қол сақшысының астыңғы жағына қосымша тапанша ұстағышы орнатылған. Sterling сондай-ақ стандартты AR 180-ді толықтыру үшін AR 18S-тің пистолеттік нұсқасын, AR 180SP-ді нарыққа шығаруды жоспарлаған. AR 180SP-тің бір ғана прототипі 1982 жылы импортқа жарамдылығын анықтау үшін ATF-ке тапсырылды, бірақ оның импортқа рұқсат етілуі немесе ATF-ке жіберілген жалғыз прототиптен басқа үлгілер импортталғандығы белгісіз. 2,75×20 мм телескопиялық көзқарастырғыш қол жетімді болды, бірақ одан аз сатылды.

Кейінгі дамуы

ArmaLite брендін 1996 жылы Eagle Arms сатып алды, ол АҚШ-тың шағын қару өндірушісі болды және бұл брендті өз компаниясы үшін қабылдады. AR 180-нің жаңартылған моделі 2001 жылы AR 180B ретінде ұсынылды, онда мөрленген болаттан жасалған түпнұсқаның орнына қалыптан жасалған полимер төменгі қабылдағыш қолданылды. Жаңа төменгі қабылдағыш AR 180B-ге бекітілген, ал түпнұсқа AR 18 және AR 180-дегі бүгілетін жақтан иілмелі тұғырының орнына, AR 180B-ге бекітілген тұғырмен (buttstock) біріктірілген. AR 180B-дегі басқа өзгерістерге стандартты AR 15 триггерлік тобы мен артқы көрініс бөліктерін пайдалану, бұрынғы иілген тұтқаның орнына тік тұтқа және тұтқа ұясының бастапқы AR 18/180-дегі серіппелі шаң қорғағышын алып тастау кіреді. Түпнұсқа AR 18-дегі журнал шығару тетігі мен журнал денесіндегі сәйкес келетін ойықтан өзгеше болғандықтан, AR 15 журналын AR 18-ге дұрыс орнату үшін жаңа ойық жасау қажет болды. Осының нәтижесінде AR 180B стандартты AR 15/M16 журналдарын пайдаланады. Пикатинни рельсі бар AR 180B нұсқасын өндіру жоспарланған. 2007 жылы төмен сатылым көрсеткіштеріне байланысты AR 180B өндірісі тоқтатылды. AR 180B-ді жақсартуға арналған қосымша бөлшектер бар. NoDak Spud қара анодталған алюминий қорытпасынан жасалған төменгі қабылдағышты шығарды. StormWerkz осы төменгі қабылдағыш моделімен үйлесімді, тұрақты немесе бүгілетін AR 180B немесе AR 15 тұғырларын пайдалануға мүмкіндік беретін тұғыр адаптерлерінің сериясын жасады. StormWerkz сондай-ақ төрт нұсқада келетін және қабылдағыштың жоғарғы бөлігіндегі күгәршеннің құйрығына орнатылатын Пикатинни рельсін пайдалануға мүмкіндік беретін адаптер жасады. Канадалық Wolverine Supplies компаниясы канадалық қару өндіруші Kodiak Defence компаниясымен бірлесіп, жаңа AR 180 нұсқасын – WK180 C-ді жасады. WK180 C AR 18, AR 180 және AR 180B-нің штампталған болаттан және полимерден жасалған құрылымын алып тастайды, оның орнына жоғарғы және төменгі қабылдағыштар үшін 6061 T6 алюминийін қолданады. Бұл мылтық AR 15 стильіндегі тұғырларды орнатуға арналған адаптермен бірге келеді (және бүктемелі AR15 тұғырымен жабдықталған). Көптеген AR15 тұғырларының тарту ұзындығы (LOP) ұзақ болғандықтан, кейбір пайдаланушылар осы мылтықтарға Cz Vz58 бүгілетін тұғырларын орнатты. Бұл опция жақсы жұмыс істесе де, төменгі темір көзге және оптикалық приборларды пайдалану қажет. 2019 жылы Brownells, Inc. компаниясы AR 180 дизайнының жаңа нұсқасын – BRN 180 толық жоғарғы құрастырылымын шығарды, ол AR 180 қысқа соққылы поршень жүйесіне негізделген. BRN 180 AR-15 төменгі қабылдағыштарына орнатуға арналған және стандартты AR-15-тен айырмашылығы, BRN 180 бүктемелі тұғырмен атуға мүмкіндік береді. BRN 180 реттелетін газ блогымен және еркін жүзетін модульдік қол қорғауышымен және әртүрлі ұзындықтағы стволдармен (barrel) бірге келеді.

Ықпал

AR 18 әзірленген кезде, өздігінен зарядталатын орташа калибрлі мылтықтарда газ және кері соққыны басқарудың сан алуан әдістері болған. Содан бері, өздігінен зарядталатын орташа калибрлі мылтықтар газбен жұмыс істеудің үш негізгі әдісіне тоталды. Олар: AR 15 үлгісіндегі тікелей газ түсуі, AK үлгісіндегі ұзын соққылы газ поршені және AR 18 мылтығында қолданылатын қысқа соққылы газ жүйесі. AK және AR 15 – барлық уақыттағы ең көп өндірілген орташа калибрлі мылтықтар болса, AR 18 газ жүйесі – таңдамалы ату режиміндегі әскери мылтықтарда кездесетін қысқа соққылы газ жүйелерінің көпшілігінің алғашы. AR 18 механизмі – көптеген әскери қызметтегі мылтықтардың негізі. AR 18 газ жүйесінің көшірмесін немесе одан туындаған мылтықтарға: HK G36, HK416, FN F2000, FN SCAR, Steyr AUG, CZ 805 BREN, қытайлық QBZ 95, HOWA Type 89, SAR 88, T 91 және британдық SA80 қару жүйелері жатады. : Малайзия Корольдік Әуе күштері қолданысында.