Кіріспе
Уильям Фолкнердің 1931 жылғы романы «Қасиетті Орын» – американдық автор Уильям Фолкнердің 1931 жылы жазылған романы. Ол, тыйым салу дәуірінде Миссисипи штатындағы жоғары әлеуметтік топқа жататын колледж студенті Темпл Дрейктің зорлануы және содан кейін ұрлануы туралы айтады. Роман Фолкнерге коммерциялық және сындық сәттілік әкелді, оның әдеби беделін нығайтты, бірақ мазмұнымен байланысты көптеген даулар тудырды. Фолкнердің оны тек пайда табу үшін жазылған «жеңіл роман» деп айтқаны бар, бірақ бұл мәселе ғалымдар мен оның жақын достары арасында талқыланды. Роман «Темпл Дрейктің тарихы» (1933) және «Қасиетті Орын» (1961) фильмдеріне негіз болды. Сонымен қатар, ол «Мисс Блэндишқа гүлдер жоқ» романына, осы аттас фильмге және «Мисс Блэндишқа гүлдер жоқ» романынан туындаған «Гриссом тобына» әсер етті. Романның сюжеті 2007 жылғы «Cargo 200» фильмінде де кездеседі. Кейін Фолкнер «Қасиетті Орын» романының жалғасы ретінде «Кешірімсіздікке арналған реквием» (1951) романын жазды.
Sanctuary is a 1931 novel by American author William Faulkner about the rape and abduction of an upper class Mississippi college girl, Temple Drake, during the Prohibition era. The novel was Faulkner's commercial and critical breakthrough and established his literary reputation, but was controversial given its themes. It is said Faulkner claimed it was a "potboiler", written purely for profit, but this has been debated by scholars and Faulkner's own friends. The novel provided the basis for the films The Story of Temple Drake (1933) and Sanctuary (1961). It also inspired the novel No Orchids for Miss Blandish as well as the film of the same title and The Grissom Gang, which derived from No Orchids for Miss Blandish. The story of the novel can also be found in the 2007 film Cargo 200. Faulkner later wrote Requiem for a Nun (1951) as a sequel to Sanctuary.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Романның оқиғасы 1929 жылдың мамыр мен маусым айларында Миссисипи штатының ойдан шығарылған Йокнапатофа округіне орналасқан. 1929 жылдың мамыр айында өмірінен және отбасынан ренжіген адвокат Хорас Бенбоу кенеттен Миссисипи штатының Кинстон қаласындағы үйінен шығып, Йокнапатофа округінің Джефферсон қаласына жолға шығады. Сол жерде оның жесір қалған қарындасы Нарцисса Сарторис ұлымен және марқұм күйеуінің әжесі Дженимен бірге тұрады. Джефферсонға бара жатқанда ол "Ескі француз" қожалығының жанында су ішуге тоқтайды, оны контрабандашы Ли Гудвин иеленеді. Бенбоу Гудвиннің серіктесі Попай есімді қарақшы жігітпен кездеседі, ол оны ескірген сарайға әкеледі, онда ол Гудвинмен және онымен бірге тұратын таңғажайып адамдармен кездеседі. Сол түні Бенбоу Гудвиннің үйінен Джефферсонға дейін жетеді. Ол әпкесімен және Джени ханыммен әйелімен ажырасу туралы дау-дамай жасайды және соңғы уақытта Нарциссамен кездесіп жүрген жергілікті ер адам Гован Стивенспен танысады. Сол түні Бенбоу ата-анасының бірнеше жылдан бері бос тұрған үйіне қайта оралады. Бенбоумен кездескеннен кейін Гован сол түні Оксфордтағы биге барады. Гоуэн Вирджиния университетін бітіргеннен кейін Джефферсонға оралды, онда ол "әдемі адамдай ішуді үйренді". Ол бай отбасынан шыққан және Вирджиния аристократиясының дүниетанымын қабылдағанымен мақтанады. Сол түні оның кездесуі - Миссисипи университетінің студенті Темпл Дрейк ("Оле Мисс"), ол "тезі қыз" деген атақ алады. Темпл Миссисипидегі бай отбасынан шыққан, әрі билік басындағы судьяның қызы. Олар сыртта болған кезде Гоуэн мен Темпл келесі күні таңертең кездесуді жоспарлайды, олар оның сыныптастарымен бірге Старквиллге бейсбол ойынына барады. Бірақ, биден кейін Темплды үйге алып кеткеннен кейін Гован жергілікті тұрғындардан ай шайырын қайдан табатынын біледі және түнді қатты ішіп өткізеді. Ол келесі күні таңертең Темплмен кездесуі тиіс теміржол станциясында көлігінде құлап қалады. Келесі күні таңертең Гоуэн Темплдің пойызынан қалмағанын біледі. Ол оны ұстап алу үшін келесі қалаға жүгіріп барады, Тейлордағы Темплмен кездесіп, оны Старквиллге бірге баруға көндіреді - бұл университеттің жас әйелдер үшін ережелерін бұзу. Жолда әлі де мас болған Гован, алкоголик екені анық, Гудвиннің үйіне барып, тағы да арақ ішуге шешім қабылдайды. Ол өзінің көлігін полиция шабуыл жасайтын болса, Попайдың көшеде кесіп тастаған ағашына соқты. Попай мен Томми, Гудвин үшін жұмыс істейтін жақсы мінезді "жарым ақымақ", апат болған кезде жақын жерде болып, Темпл мен Гоуэнді ескі сарайға алып кетеді. Темпл Гоуэннің мінез-құлқынан және оның өзін алып келген ерекше адамдар мен жағдайлардан қорқады. Гудвиндердің үйіне жеткенде, ол Гудвиннің жұбайы Рубимен кездеседі, ол оған түн түспей кетуді кеңес береді. Гованға тағы да көп арақ ішуге беріледі. Түн түскеннен кейін Гудвин үйге оралады және Гован мен Темплдің сол жерде тұрғанын көріп, ренжіді. Барлығы ішуді жалғастырады; Гоуэн мен Ван, Гудвиннің контрабанда тобының мүшесі, бір-бірін таласып, әшкерелейді. Ван Темплге қарсы қарама-қарсы қадамдар жасайды, мас Гоуанда ол Темплдің ар-намысын қорғауы керек деген сезімді оятады. Осы кезде Темпл қатты күйзеліске ұшырайды. Ол қомақты өнімдерді тарататындардан қорқады, мектептен қашады және отбасының мақұлдамауынан қорқады деп, ашылып қалудан қорқады. Ол құлшынысты, бұл Попайды ашуландырады және Рубидің кеңестеріне қарамастан, ер адамдар ішіп жатқан бөлмеде сот өткізуге тырысады. Тэмпл қорлық көргеннен кейін жасырынып отыратын бөлме табады. Гован мен Ван ақыры шайқасады, Гован нокаутқа ұшырайды. Басқа ер адамдар оны Темплдің жасырынған бөлмесіне алып кіріп, төсекке тастайды. Руби мен Томми ер адамдарды, соның ішінде Попайды да, Темплді мазалаудан сақтайды. Ақыры ерлер түн ортасында виски алып кетеді. Келесі күні таңертең Гован оянып, үйден шым шықпай кетеді. Томи Гудвиннің басқа адамдарынан ұнамай, қорқады, ол Темплды амбардағы жүгері шұңқырына жасырады. Бірақ Попай, әрине, жоспар құрып жүр, оларды тез арада табады. Ол Томмиді бас жағына оқ атып өлтіреді, содан кейін Темплды жүгері ұясымен зорлайды. Кейін ол оны өз көлігіне отырғызып, Мемфиске (Теннеси штаты) апарады. Сол уақытта Гудвин Томмидің денесін астық үйінде табады. Полиция оқиға орнына келгенде, Гудвин қылмыс жасады деп санайды және оны тұтқындайды. Гудвин Попайдың кінәсін біледі, бірақ жазадан қорқып, оны кінәламайды. Джефферсонда Гудвин түрмеде отыр, ал Бенб�...
Негізгі кейіпкерлер
Попай – Қылмыскер, өткені жаман, Гудвинның контрабандалық операциясына қатысқан. Сондай-ақ, Мемфис қылмыстық әлемімен байланысы бар. Оның анасы оны жүкті болғанда сифилиспен ауырған. Ол импотент және түрлі физикалық кемшіліктері бар. Ол Темплді жүгерімен зорлап, Мемфиске алып кетеді және Мисс Ребаның борделінде ұстап тұрады. Хорас Бенбоу – Томиді өлтіргені үшін сотта Гудвин мырзаны қорғайтын адвокат. Ол ізгі ниетті және зиялы, бірақ қиын жағдайға тап болған некесі мен Темплдің жалған куәлігіне қарсы тиімсіз және әлсіз болып көрінеді. Ол 1961 жылғы фильмде көрсетілмейді. Томи – Гудвинның контрабандалық тобының "ақымақ" мүшесі. Ол Темплді қорғауға тырысқанда Попай оны өлтіреді. Ол 1961 жылғы фильмде көрсетілмейді. Темпл Дрейк – Миссисипи университетінің студенті, беделді судьяның қызы, асығыс және ойсыз "жеңіл мінезді" қыз, Попай мен Гудвин контрабандистерімен кездескеннен кейін қиын жағдайға түседі. Ол Попаймен зорланады және ұрланады. Сотта ол Ли Гудвин Томмиді өлтірді деп жалған куәлік береді. Дегенфелдер автордың Темплді романның "тегіс" кейіпкері ретінде бейнелегенін жазды. Рецензент Фолкнердің әйелді осы зұлымдықты бастап, жалғастыратын құрал ретінде қарастыратынын және Темплді пайдалану "Оңтүстіктің абырой кодексіне шабуыл" болғанын қосты. Гован Стивенс – мақтанғақ, өзімшіл, алкогольге тәуелді адам, Темплді Гудвиндер үйіне алып келеді, онда ол виски сатып алуға үміттенеді. Ол мас болып, Ваннан сабақ алып, есінен таяды. Ол келесі күні таңертең үйден жалғыз шығып, Темплді тастап кетеді, содан кейін ол Попайдың қолына түседі. Мисс Реба – Мемфисте Темплдің Попайдың бақылауында тұратын борделінің иесі; ол Попайды жоғары бағалайды, бірақ ол Редті "жақсы" деп әкелгенше, қорқып, ашуланады.
Даму
Фолкнер романды қаржылық пайда үшін жазғанын және ішкі құмарлықпен қозғалмағандығын мәлімдеді. Ол 1929 жылы үш апта ішінде алғашқы нұсқасын жасады, ал кейіннен баспагер түпнұсқаны басып шығаруға ықылымсыздық танытқанда, оның кейбір элементтерін жұмсақ қылып, жаңа нұсқасын жасады. Мюленфельдтің сөзіне қарағанда, бастапқыда Храм басты кейіпкер болмаған, бірақ түзетулер кезінде бұл өзгертілді. Ворстер қалалық мектептерінің Э. Полин Дегенфелдері бұл туынды көбінесе Храм туралы болғанына қарамастан, Темпл, Попай және Хорас – бәрі де басты кейіпкерлер екенін айтты.
Қабылдау
Көптеген сыншылар кітапты қорқынышты деп сипаттады және Фолкнердің өте талантты жазушы екенін айтты. Кейбір сыншылар оның енді бір рет болса да, жағымды нәрсе жазуы керек деп ойлады. 1932 жылдың маусым айында Канаданың Ұлттық кіріс департаменті «Санкьюари» кітабын Канадаға импорттауға тыйым салды. Фолкнер бір кезде скауттар тобын басқарған, бірақ кітап жарық көргеннен кейін әкімшілік оны лауазымынан шеттетіп жіберді. «Time» журналы былай деп мәлімдеді: «Шекспир емтиханындағы сүйікті сұрақтардың бірі – «Үрей мен қорқынышты ажыратыңыз». «Санкьюари» екеуі де бар. Кез келген әуесқой қорқыныш оқиғасының қорқынышы осы жылнаманың қорқынышты реализміне қарағанда сөндіріледі. [ ] Кітапты оқығаннан кейін автор Фолкнердің қасиеттілікке қатысты қандай ойда екенін көресіз. Кітаптағы басты кейіпкер – адал, бірақ нәтижесіз адвокат. Бірақ осы беттерде жиналған зұлымдық барлық батырлықты басып тастайды. Өте ашық, тіпті медициналық деңгейде айтылған «Санкьюари» цензурадан тыс қалдырылуы керек, себебі патологиялық оқырманнан басқа ешкім оны садистік сезімдерге жетелей алмайды».
Басылымдар
1931 жылдың 9 ақпанында «Құтқарылу» кітабы Джонатан Кейп пен Харрисон Смит баспаларынан жарық көрді. Барлық келесі басылымдарда 1931/32 жылғы басылымдардың мәтіні қолданылды; алайда, көптеген баспа қателіктері болды, олардың кейбіреулері кейінгі басылымдарда түзетілді. Клеант Брукс бұл туындыны Дегенфельдердің сөзімен айтқанда, «жамандықтың танылуы» туралы «көңіл күйін бейнелейтін» шығарма деп санады.
Бейімделулер
1933 жылы «Санкьюар» романы Мириам Хопкинс ойнаған «The Story of Temple Drake» фильміне бейімделді, онда зорлаушы «Попай» кейіпкері авторлық құқықтарға байланысты «Триггер» деп өзгертілді. Кинотанушы Уильям К. Эверсонның сөзіне сүйенсек, бұл фильм киноөндіріс кодексінің қауіпті және даулы тақырыптарға қатысты қатаң шаралар қабылдауына ықпал етті. Кейіннен роман, сондай-ақ оның жалғасы «Requiem for a Nun» (1951) 1961 жылы түсірілген «Санкьюар» фильмінің негізі болды, онда Ли Ремик Темпл рөлінде, ал Ив Монтан оны зорлаған адам рөлінде ойнады, ол енді «Кенди Ман» деп аталды. Фолкнер бастапқыда сюжетті «Санкьюар» романының соңында аяқтағысы келгенін, бірақ Дегенфельдердің сөзімен айтқанда, «Темплдің жаңаша түсіндірілуі драмалық және мағыналы болар» деп шешкенін мәлімдеді. Дегенфельдер бұл фильмнің жалғасының идеясын «Дрейк ғибадатханасының тарихы» фильмінен алған болуы мүмкін деп санайды, себебі екі фильмде де ортақ элементтер бар.
Мұра
Филипс романның "оған көпшілік санасында әлі күнге дейін сақталған, жағымсыз готикалық жазушы деген бедел әкелгенін" жазды. Филипстің сөзінше, бұл "Мисс Бландишке арналған орхидеялар жоқ" және "Гриссом тобы" фильмдерінің екеуі де "Санкьюардан" шабыттанды. 2007 жылы 1984 жылғы Ресейде өтетін, ұқсас сюжеті бар "Cargo 200" атты орыс фильмі түсірілді.