Кіріспе

Американдық романшы Уокер Перси, OblSB (28 мамыр 1916 жыл - 10 мамыр 1990 жыл) – философия және семиотика саласына қызығушылық танытқан американдық жазушы. Перси Нью-Орлеан және оның төңірегіндегі оқиғаларға негіделген философиялық романдарымен әйгілі; оның тұңғыш романы «Кино көруші» «Көркем әдебиет бойынша Ұлттық кітап сыйлығын» жеңіп алды. Оның туындыларында өмірлік мәселелерге терең үңілу, оңтүстік аймағының ерекшелігі және берік католик дінінің үйлесімі байқалады. Ол жазушы және тарихшы Шелби Футпен өмір бойы достық қарым-қатынаста болды және өмірінің көп бөлігін Луизиана штатының Ковингтон қаласында өткізді, ол 1990 жылы простата қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Ерте өмір және білім

Перси 1916 жылғы 28 мамырда Алабама штатының Бирмингем қаласында Лерой Пратт Перси мен Марта Сьюзан Финизидің үш ұлының ағасы болып дүниеге келді. Оның әкесінің Миссисипидегі протестант отбасындағы туыстарының арасында АҚШ сенаторы болған әкесінің әйелі Лерой Перси, сондай-ақ, Antebellum Америкасындағы құлдыққа жақтас сепаратист және Америка Азамат соғысы кезінде Конфедеративтік Штаттардың алғашқы соғыс министрі Лерой Поуп Уокер болды. 1917 жылдың ақпан айында Персидің әкесінің әкесі өз-өзіне қол жұмсады. 1929 жылы, Перси 13 жасқа толғанда, оның әкесі де өз-өзіне қол жұмсады. Уокер және оның екі кіші інісі Лерой (Рой) мен Финизи (Фин) Миссисипи штатының Гринвилл қаласында тұратын, үйленбеген заңгер және ақын Уильям Александр Персинің қамқорлығына алынды. Перси агностик болып өсті, бірақ формальды түрде теологиялық либералды пресвитериан шіркеуімен байланысты болды. Уильям Перси оны көптеген жазушылар мен ақындармен таныстырды. Перси Гринвилл орта мектебінде және Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хиллдегі бөлімшесінде оқыды, онда химия мамандығын таңдап, Сигма Альфа Эпсилон студенттік қауымдастығының Xi тарауына қосылды. Ол университеттің "Каролина" журналы үшін эсселер мен кітаптарға рецензиялар жазды. 1937 жылы бакалавр дәрежесін алды.

Шелби Футпен достық

1930 жылы Миссисипи штатының Гринвилл қаласына көшіп келгеннен кейін Шелби Фут Персидің өмір бойынағы ең жақын досы болды. Перси мен Фут жас кезінде Миссисипи штатының Оксфорд қаласында Уильям Фолкнерді аралауға шешім қабылдады. Бірақ олар оның үйіне келгенде, Перси әдебиет маймандығына соншалықты тәнті болды ki, сөйлей алмай қалды. Фут пен Фолкнер көңілді әңгіме өрнектеді. Перси мен Фут Гринвилл орта мектебінде де, Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хиллдегі филиалында да бірге оқыды. Футтың еврей тегінің бір бөлігі болғандықтан, оған Персидің студенттік ұйымына қатысуға рұқсат берілмеді, бірақ олар екі жыл бойы жақын дос болып қала берді. Олар бірге демалып, жақын жердегі Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласына ішімдік ішуге және көңіл көтеруге жиі сапар шекті, сондай-ақ семестрлік демалыста Нью-Йорк қаласына барды. Перси 1937 жылы бітіргеннен кейін Фут оқуын тоқтатты және Гринвиллге қайтып келді. 1940-жылдардың соңында Перси мен Фут хат алмасуды бастады, ол Персинің 1990 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Олардың хаттарының жинағы 1996 жылы жарық көрді.

Медициналық оқыту және туберкулез

Перси 1941 жылы Нью-Йорктегі Колумбия университетінің дәрігерлер мен хирургтар колледжінен медицина докторы ғылымының кандидаты атағын алды. Ол психиатр болу ниетімен 1942 жылы Манхэттендегі Беллвью ауруханасында интерн болып жұмыс істеді, бірақ сол жылы Беллвьюде өліктерді қарау кезінде туберкулезге шалдықты. Ауру оған көп ауырсыну сырқатын келтірмесе де, медициналық мансабынан бас тартып, қаладан кетуге мәжбүр болды. Перси бірнеше жыл бойы Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Адирондак тауларында орналасқан Саранак көліндегі Трудо санаториясында ем алып жатты. Ол уақытын ұйықтауға, кітап оқуға және радио тыңдап, Екінші дүниежүзілік соғыс жаңалықтарын тыңдауға арнады. Соғысқа қатысып, шетелде шайқасып жатқан ағаларын қызғанышпен қарады. Осы кезеңде Перси Трюдоның 7000-нан астам кітапты қамтитын Mellon кітапханасын пайдаланды. Ол даниялық экзистенциалистік философ Сорен Кьеркегордың, сондай-ақ Федор Достоевскийдің, Габриэль Марсельдің, Жан-Поль Сартрдың, Франц Кафканың және Томас Маннның еңбектерін оқыды. Ол ғылымның адам өмірінің негізгі сырларын түсіндіру мүмкіндігіне күмән келтіре бастады. Күнде таңертең ерте тұрып, шіркеу қызметтеріне қатыса бастады. 1944 жылдың тамызында Перси Трюдодан кетуге жеткілікті сау деп танылды және босатылды. Ол Нью-Йоркке Колумбия құқық мектебінің деканы және Персидің досы Хугер Джервимен кездесуге барды. Содан кейін ол екі ай бойы Атлантик-Ситиде, Нью-Джерсиде, әскери-теңіз күштерінен демалыста болған інісі Пинмен бірге тұрды. 1945 жылдың көктемінде Перси Колумбияға патологиядан оқытушы ретінде оралды және Хугер Джервимен бірге тұрып қалды. Мамыр айында жасалған рентген суреті бактерияның қайтадан пайда болғанын көрсетті. Осыдан кейін Перси Коннектикут штатының Уоллингфорд қаласына барып, Гейлорд Ферма санаториясында жатты. Перси 1947 немесе 1948 жылы «Чартерхаус» атты роман жазуға кіріскен, бірақ ол жарияланбады және кейін Перси оны жойды. Ол екінші романы «Граммерси жеңімпазы» бойынша жұмыс істеді, ол да ешқашан жарық көрмеді.

Кейінгі мансап

Көп жылдар бойы редактор Стэнли Кауффманмен бірлесіп жазып, қайта жазғаннан кейін Перси өзінің алғашқы романын, "Кинотеатр" атты романын 1961 жылы жариялады. Перси кейінірек роман туралы былай деп жазды: ол "мәдениетті оңтүстік отбасының барлық артықшылықтарына ие болған, ғылым мен өнерге бейімділігі, қыздарға, спорттық көліктерге және мәдениеттің қарапайым нәрселеріне құштарлығы бар, бірақ ескі Оңтүстік пен жаңа Американың екі әлемінен де мүлдем бөтен сезінген жас адамның оқиғасы". Оның кейінгі туындыларында "Соңғы джентльмен" (1966), "Қираған үйінділердегі махаббат" (1971), "Ланселот" (1977), "Екінші келу" (1980) және "Танатос синдромы" (1987) кіретін еді. Персидің жеке өмірі мен отбасылық аңыздары оның шығармашылығына шабыт берді және маңызды рөл атқарды. "Танатос синдромы" романында Персидің туысы Уилл Перси жазған отбасылық жылнамадан алынған, Персинің бір атасы туралы әңгіме бар. Перси сонымен қатар семиотика мен экзистенциализмге деген қызығушылығын зерттейтін көптеген ғылыми еңбектер жариялады, оның ең танымал туындысы – "Космоста жоғалған". 1975 жылы Перси "Бөтелкедегі хабар: Адам қаншалықты ерекше, тіл қаншалықты ерекше және олардың бір-бірімен байланысы қандай?" атты эсселер жинағын шығарды. Перси яһуди-христиандық этика идеясы мен рационалды ғылым және мінез-құлық арасында байланыс орнатуға тырысты. Энн Бертофф және Линда Уитни Хобсон сияқты ғалымдардың пікірінше, Перси анекдоттар мен тілді ерекше қолдану арқылы қарапайым адамның күресін жаңаша көруге мүмкіндік берді. 1987 жылы Перси тағы 21 белгілі автормен бірге Теннесси штатының Чаттануга қаласында Оңтүстік жазушылар қауымдастығын құру үшін бас қосты.

Жеке өмір

Перси 1946 жылғы 7 қарашада медициналық техник Мэри Бернис Таунсендке үйленді. Екеуі де католицизмді оқыды және 1947 жылы Рим-католик шіркеуіне қабылданды. Персидің баласыз болуы мүмкін деген қорқынышпен, олар алғашқы қызы Мэри Праттты асырап алды, бірақ кейіннен екінші қызы, Энн дүниеге келді, ол ерте жасында есітімінен айырылды. Отбасы Жаңа Орлеаннан Поншартрейн көлінен қарсы жатқан Луизиана штатының Ковингтон қаласына қоныстанды. Персидің әйелі мен қыздарының бірі кейіннен кітап дүкенін ашты, онда жазушы көбінесе екінші қабаттағы кеңседе жұмыс істеді.

Көзқарастар

Перси абортқа қатысты өте қатал ұстанымда болды. 1981 жылы ол New York Times газетінде жарияланған мақаласында абортты "тривиальды қасірет" деп атады. Бір сұхбатта Перси былай деді:

Егер мен либералдарға бірдеңе айтсам, онда мен олардың көптеген мәселелерімен келісемін: олардың саяси және әлеуметтік мақсаттары, ACLU, Құдай біледі, сөз бостандығы құқығы, баспанасыз, кедей, аз ұлт өкілдеріне көмектесу, Құдай біледі, афроамерикандықтарға, үшінші әлем елдеріне көмектесу – олардың ниеттері адал. Бірақ мен үшін жұмбақ, таңғажайып нәрсе – олар осы жақсылықтарды қолдайды, бірақ туылмаған баланың өмірін жоюға келгенде көзге шырақ жоқ. Персидің соңғы романы "Танатос синдромы" евгениканы, қарттарды өлтіруді және абортты айыптайды. Эксперименттік емнің салдары денсаулығына зиян келтіргенімен, Перси ракпен ауыратын балаларды күтіп тұрған кезде жаңа түсінікке келді. Ол емделудің нәтижесі басқаларға да пайдалы болуы үшін, мүмкіндігінше ұзақ Мейо клиникасында емделуді жалғастыруға шешім қабылдады. Ол 1990 жылы Ковингтондағы үйінде 74 жасқа толуға он сегіз күн қалғанда простата рагынан қайтыс болды. Ол Луизиана штатының Сент-Бенедикт қаласындағы Сент-Джозеф бенедиктин аббаттығының жерінде жерленген. Ол аббаттықтың монахтар қауымының дүниелік облаттарының бірі болды және 1990 жылдың 16 ақпанында, өліміне үш ай жетпей тұрып, соңғы облатқа айналды.

Ықпал

Персидің кейіпкерлері көбінесе отансыздыққа тап болатын туындылары басқа оңтүстік авторларына әсер етті. Ғалым Фаррел О'Горманның сөзіне қарағанда, Персидің көзқарасы оңтүстік әдебиетіндегі түбегейлі өзгеріске ықпал етті, онда авторлар "шеттелу сезімімен" күресетін кейіпкерлерді пайдалана бастады. Оның шығармалары тарих, дін, ғылым және қазіргі заман элементтерін үйлестіруге тырысатын заманауи оңтүстік жазушыларына үлгі болып табылады. 1985 жылы Персиге Сент-Луис университеті кітапханасының серіктестерінен Сент-Луис әдеби сыйлығы табысталды. 1989 жылы Нотр-Дам университеті Персиге жыл сайын "өнер мен ғылымды дамытқан, шіркеу идеалдарын көрнекті еткен және адамзат мұрасын байытқан" католикке берілетін "Лаэтар медалін" сыйлады. Сондай-ақ 1989 жылы Ұлттық гуманитарлық қор оны гуманитарлық ғылымдар бойынша Джефферсон лекциясының жеңімпазы деп таныды. Ол "Тағдырлы жарық: қазіргі санадағы Сан-Андреас жарығы" атты эссесін оқыды. Лойола университеті (Нью-Орлеан) Персидің өмірі мен шығармашылығына қатысты көптеген мұрағаттық және қолжазбалық жинақтарға ие. 2019 жылы Персинің әдеби еңбегін құрметтеу мақсатында Миссисипи штатының Гринвилл қаласында Миссисипи жазушылары жолының тарихи белгісі орнатылды.

Романдар

Кино көруші. Нью-Йорк: Knopf, 1961; қайта басылған Avon, 1980 — Ұлттық кітап сыйлығының лауреаты.
Соңғы джентльмен. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1966; қайта басылған Avon, 1978.
Қираған жердегі махаббат: Дүние соңына жақындаған шақтағы жаман католиктың басынан өткен оқиғалар. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1971; қайта басылған Avon, 1978.
Ланселот. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1977.
Екінші келу. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1980.
Танатос синдромы. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1987.

Шығармашылық емес

Келесі мәтіндердің бірнешеуі жай ғана кітапшалар, олар "Жұртқа белгі" (ed. Сэмвей) жинағында жарияланған. "Шөлмектегі хабар: Адам қаншалықты ерекше, тіл қаншалықты ерекше және олардың бір-бірімен байланысы". Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1975. "Грузияға қайту". Афина: Грузия университеті, 1978 (сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Олар маған ешқашан сұрақтар қоймады". Нортридж, Калифорния: Lord John Press, 1979 (сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Бурбон". Уинстон-Салем, Солтүстік Каролина: Palaemon Press, 1982 (сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Космоста жоғалған: Соңғы өзін-өзі дамыту кітабы". Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1983. "Оңтүстік және католик болғанына қарамастан американдық романист болудың жолдары". Лафайетт: Оңтүстік-Батыс Луизиана университеті, 1984 (сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Өлілер қаласы". Нортридж, Калифорния: Lord John Press, 1985 (сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Уолкер Персимен әңгімелер". Лоусон, Льюис А. және Виктор А. Крамер, ред. Джексон: Миссисипи университетінің баспасы, 1985. "Қазіргі заманғы жайсыздыққа диагноз қою". Жаңа Орлеан: Faust, 1985. (Сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Апокалиптикалық заманда роман жазу". Жаңа Орлеан: Faust Publishing Company, 1986. (Сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Романның жағдайы: өлі өнер ме, жаңа ғылым ма?". Жаңа Орлеан: Faust Publishing Company, 1988. (Сонымен қатар, "Жұртқа белгі", 1991). "Бейтаныс елдегі жол белгілері". Сэмвей, Патрик, ред. Нью-Йорк: Farrar, Straus, 1991. "Уолкер Персимен тағы да әңгімелер". Лоусон, Льюис А. және Виктор А. Крамер, ред. Джексон: Миссисипи университетінің баспасы, 1993. "Пирс ұрысы: Кеннет Лэйн Кетнер мен Уокер Персидің хаттары". Сэмвей, Патрик, ред. Джексон: Миссисипи университетінің баспасы, 1995. "Шелби Фут пен Уокер Персидің хат алмасуы". Толсон, Джей, ред. Нью-Йорк: Құжаттық зерттеулер орталығы, 1996. "Символ және өмір сүру: Мағынаны зерттеу: Уолкер Персидің адам табиғатын зерттеулері". Ред.: Кетнер, Кеннет Лэйн, Кари Ли Перкинс, Ронда Рене МакДонелл, Скотт Росс Каннингем. Мейкон, ГА: Mercer University Press, 2019. Персидің жұмыс теориясы бойынша бұрын жарияланбаған кітабы.