Кіріспе
Американдық романшы
Джон Кеннеди Тул (/t//uː//l/; 17 желтоқсан 1937 – 26 наурыз 1969) – Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласында туған американдық романшы. Ол өмірінен кейін жарық көрген «Асқырлар конфедерациясы» романы үшін 1981 жылы көркем әдебиет саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Ол сондай-ақ «Неондық Киелі кітапты» жазған. Әдеби ортадағы көптеген адамдар оның жазу шеберлігін жоғары бағаласа да, Тулдың романдары оның өмірлік кезеңінде жарияланбады. Осы сәтсіздіктердің салдарынан ол паранойя мен депрессияға ұшырап, 31 жасында өз-өзіне қол жұмсады. Тул Нью-Орлеанда орта таптық отбасында дүниеге келді. Кішкентай кезінен анасы Телма оған мәдениетті бағалауды үйретті. Ол өмірінің көп бөлігінде оның істеріне тікелей араласып, кейде олардың арақатынасы қиын болды. Анасының ынтасымен 10 жасында Тул комедиялық пародилер оқып, актерлік өнермен айналысқан сахналық өнерпазға айналды. 16 жасында ол өзінің алғашқы романын – «Неондық Киелі кітапты» жазды, бірақ кейін оны «жасөспірімдік туынды» деп санады. Креолдық Дукоингтер отбасының алғашқы өкілдері 19 ғасырдың басында Франциядан Луизианаға келді, ал Тулдар 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылық кезінде Ирландиядан Америкаға көшіп келді. Тулдың әкесі автомобиль сатушы болып жұмыс істеді, ал анасы күйеуге шыққаннан кейін (дәстүр бойынша) мұғалімдік жұмысынан бас тартып, музыка, сөйлеу және драмалық өнер бойынша жеке сабақтар берді. Тул достары мен туыстары оны өмірінің соңғы айларына дейін «Кен» деп атады, бірақ ол Джон деп аталуын қалады. Тулдың өте мәдениетті анасы, әсіресе ұлына қатысты, қатаң мінезді әйел болды. Әкесі бала тәрбиесіне осылай көп араласпады және кейде баласына қатысты ықпалының жетіспеуінен шағымданатын. Осыған қарамастан, ол әкесімен бейсбол мен автомобильдерге деген ортақ қызығушылықтары арқылы жақын қарым-қатынас құрды. Тулдың анасы оның достық байланыстарын қадағалап, әкесінің туыстары оған лайық емес деп есептеді. Ол бастауыш мектепте жақсы оқып, ерте жасынан академиялық жетістіктерге ұмтылды. Алты жасында IQ тестісін тапсырғаннан кейін бірінші сыныптан екінші сыныпқа көтерілді, содан кейін төртінші сыныпты да өткізіп өтті. Тул он жасқа толғанда анасы «Жас әртүрлі орындаушылар» деп аталатын балалар сахналық тобын құрды. Топтың құрамында әртүрлі жастағы және қабілеттері әртүрлі 50 бала болды, ал Тул оның жұлдызы болды. Олар жақсы қабылданып, ол басқа да ойын-сауық жобаларымен айналысты, мысалы, Нью-Орлеандағы Балалар шеберханасының үш қойылымында басты рөлдерді ойнады, «Telekids» радиошоуын жүргізді, газет жарнамаларына модель болды және «Әлемнің ұлы ғашықтары» атты комедиялық пародилерден жеке шоу жасады. Тул өте жақсы оқушы болғанына қарамастан, орта мектепке (Alcée Fortier High) түскеннен кейін сахналық жұмысын академиялық жұмысына назар аудару үшін азайтты. Ол мектеп газеті «Silver and Blue» үшін жазды, «The Tarpon» жылнамасымен жұмыс істеді және Луизиананы сатып алу және Америка сауда флоты сияқты тақырыптар бойынша бірнеше эссе конкурстарында жеңіске жетті. Ол пікірсайысқа қатысты, бұл дағдысы әкесі орта мектепте оқып жүргенде штаттағы пікірсайыс чемпионатында жеңіске жеткенінен бастау алды. Тул Киуани және Ротари клубтары сияқты қоғамдық ұйымдардың жиналыстарында сөз сөйледі. Орта мектепте Тул көп уақытын сыныптасы Ларри МакГидің үйінде өткізді және МакГидің қарындасы Джейнмен кездесті. Кейінірек Джейн Тулдің үйге қайтуға ешқашан құштар болмағанын және бос уақытының көп бөлігін МакГистерде өткізгенін айтты. МакГистермен бірге Тул әртүрлі ойын-қалжыңдар жасап, Ларри мен оның қатыны Баззбен бірге қос кездесулерге шықты. Олар бос уақыттарын жергілікті бассейнде немесе Тулдың машинасымен серуендеуде өткізді. 1954 жылы, жасөспірім шағында Тул Луизианадан Филадельфияға, Нью-Йоркке және Вашингтонға алғашқы сапарымен шықты. Ол Нью-Йоркті ерекше жақсы көріп, сапарынан алынған суреттермен (Нью-Йорк метросындағы сапарлар, Нью-Йорк портындағы қайықпен саяхат, Бостандық мүсініне, Қытай ауданына, Таймс-скверге бару) және ол көрген «Рокетс» қойылымының бағдарламасымен сүйікті кескін кітапшасын толтырды. Тул мектеп газетінің жаңалықтар бөлімінің редакторы болды және орта мектепте жоғары бағаларын сақтап қалды. Ол Пеликан (қазіргі Луизиана) Бойз штатының съезінде ерекше азамат деп танылды және келесі жылы кеңесші ретінде қызмет етуге шақырылды. Жоғар...
Колледждердегі оқу және профессорлық лауазымдар
Жоғары мектепте Туль мектеп газетінің редакторы ретінде псевдониммен "Балық әңгімелері" атты әңгімелер мен қызықты деректер туралы баған жазды. Тулейнде ол колледж газеті "Хуллабалуда" мақалалар жазып, кітаптарды рецензиялап, карикатуралар салған. Карикатураларының нәзік әрі күрделілігімен ерекшеленген. Осы шақта Туль жергілікті блюз тобымен танысты, ол жоғары мектептерде, Француз кварталында және Ирланд каналында өнер көрсетті. Тульдің сыныптастары мен отбасы Француз кварталын туристерге арналған жер деп, ал Ирланд каналын – жаман адамдар тоғысқан орын деп есептеді, сондықтан Туль ондағы сапарларын құпия сақтады. Оның ең жақын досы – гитарист Дон Стивенс, ол "Стив Ча Ча" деп аталды, олар блюз музыкасы мен бит поэзиясына деген ортақ құмарлықтарымен байланысты болды. Стивенс қала бойынша ыстық тамале сататын арбаны итеріп қосалқы жұмыс істеді, ал ол жұмыс істей алмайтын күндері Туль оны алмастыратын. Стивенстің тобындағы әріптесі Сидни Сноудың айтуынша, Туль тамале жеуді ұнатқан. Кейіннен Туль осы тәжірибелерін "Дұңғырлар конфедерациясы" романы үшін материал ретінде пайдаланды, ондағы басты кейіпкер Игнатиус Джей Рейли қала бойынша хот-дог арбасын итеріп, көбінесе табыстың көп бөлігін жеп қояды. Рейли сияқты, Туль де ерлер киімін шығаратын "Хаспел Брадерс" отбасылық кәсіпорнында жұмыс істеді. Ол Дж. Б. Тонкель үшін жұмыс істеді, ол Хаспелдің қызының біріне үйленген. "Кен Хаспелдердің іскерлік мәмілелерін үлкен қызығушылықпен бақылап, олардың қиындықтары мен интригаларын сезіп, есте сақтады", - деді ол. Ол ағылшын әдебиетін зерттеу үшін Вудроу Уилсон стипендиясымен Нью-Йорктегі Колумбия университетіне түсті. Бір жылдың ішінде магистратураны бітіру үшін көп еңбек етті. Бос уақытында ол Тулейнден келген Рут Катманнмен кездесті, ол Колумбияда журналистиканы оқыды. Олар Розеланд би залына би билеуге баратын, себебі 2 долларлық кіру ақысы оларға түн бойы билеуге мүмкіндік берді және олардың шектеулі бюджетіне сай келді. Туль талантты биші ретінде танымал болды. Олардың никелері туралы әртүрлі пікірлер бар, достары олардың никеленгенін айтса, Катманн Түл одан үйленуге ұсыныс жасағанын, бірақ ол бас тартқанын айтты. Ол Нью-Орлеанға оралғаннан кейін олар сирек кездесті, ал ол басқа біреуге тұрмысқа шықты. Бұл жыл оның өміріндегі ең бақытты жылдардың бірі деп есептеледі. USL-де оқығанда ол Конвент көшесіндегі қарт және эксцентрикті жесір әйелден қираған пәтерді жалға алды. Туль пәтерді достарына "Конрадиан метафорасы" деп сипаттады. Өйткені ол Колумбияға қайтып, докторлық диссертациясын алуға ақша жинап жатқандықтан, USL-де оқыған жылы ол өте қисық болды. Достары оны байқап, үйде той ұйымдастыруға мәжбүр етті. Той сәтті өтті және сол жылы өткізілген ең жақсы той деп есептелді. Осыдан кейін Тульдің анасы келгенде, достары оның мұңайып, жабық болғанын байқады. Оның досы Пэт Рикелс Тельманың "ол өте қатесіз екеніне және әлемнің барлық үміті оған байланысты екеніне толық сенгенін" айтты. "Бұл аналық сезімнің өте экстремалды түрі, онда барлық мақтаныш пен үміт бір адамға байланысты. Ол осы ауыр жүкті көтеріп өсті. Ол өте көрнекті, дауысы қатты, бұйрық беруге жарамды, мақтанатын әйел еді". USL-де Туль Боб Бёрнмен танысты, ол эксцентрикті ағылшын профессоры, Игнатиус Джей Рейли кейіпкеріне шабыттандырған негізгі тұлғалардың бірі. Бёрн ортағасырлық дәуірге маманданған, ол және Туль жиі философ Боэций мен Фортуна дөңгелегі туралы талқылаған, бұл туралы Боэцийдің "Философияның жұбанышы" еңбегінде айтылған. Боэций Игнатиус Джей Рейлидің сүйікті философы болды, ол жиі Фортуна мен "Философияның жұбанышына" сілтеме жасады. Игнатий сияқты, Бёрн де лютняда ойнайтын және елік аулаушы шапанын киетін, ол туралы Туль жиі оны сынап отыратын. Бірнеше рет достарымен бірге оның музыкасын тыңдап жатып, ол жұмбақ түрде: "Франсис Фэй Құдай ма?" деп сұрады. 1960 жылдың мамыр айында Туль Ренессанс әдебиеті бойынша докторлық диссертациясын қорғау үшін үш жылдық стипендияны қабылдады. Алайда, ол Нью-Йорктегі Хантер колледжінде оқытушылық қызметке ие болғанда, Колумбияда оқуға ниеттенгендіктен, ол сонда жұмыс істеуді жөн көрді. 22 жасында ол Хантер тарихындағы ең жас профессор атанды. Колумбияда докторлық диссертациясын қорғағанымен, ол Ph.D. бітіруден баяулады. Алайда ол Флетчерге Хантерді әлі де жақсы көретінін жазды, "негізінен, агрессивті, псевдоинтеллектуалды, 'либералды' студент қыздар үнемі көңіл көтеріп тұрады". Флетчер бұл қыздардан "Дұңғырлар конфедерациясынан" Мирна Минкофф кейіпкері туды деп болжады. Туль, әдетте тек "Рождество мен Пасхада ғибадатханаға баратын" адам болғанымен, "Хантерде лифт есігі ашылған сайын, 20 жұп жанарлы көз, 20 шаш түйреу және әркім қараңғы терілі адамды итеріп алуды күтеді" деді. Екеуінің қарым-қатынасы жақын болмағанын айтты.
Әскери қызмет
Түлдің оқулары 1961 жылы АҚШ армиясына шақырылумен тоқталды. Туль (испан тілін жақсы білетін) Пуэрто-Рикодағы Буканан фортында екі жыл қызмет етіп, испан тілін білетін жаңа сарбаздарға ағылшын тілін үйретті. Ол әскери шендерде тез өрледі. Бір жылдың ішінде сержант шеніне жетіп, көптеген марапаттар мен алғыс қағаздарын алды. Пуэрто-Рикода қызмет еткен кезде ол Кариб теңізінің айналасында жеке немесе бөлімшесімен жиі саяхаттады. Бірақ Туль әскери өмірдің қиындықтарынан және Пуэрто-Риконың ыстығынан көңілі тоңды. Ол өзінің сол жердегі жұмысын досына жазған хатында былай деп сипаттады: Қазан айының соңында келген жаңа сарбаздар мені өте шұғыл қыздырды; мұндағы ағылшын тілі бағдарламаларының «деканы» ретінде мен емтихан нәтижелері мен орташа көрсеткіштердің және армия саясаты мен интригалардың күрделі лабиринтінде жоғалып кеттім. Мен өзімнің кішкентай әлемімде өте күштімін және адамдар мен істерге күмән келтіргеннен де көп бақылауды жүзеге асырамын; жеке телефоным арқылы штабпен байланысып, адамдарды осы жерге, басқа жерге ауыстырып, күтемін, тыңдаймын, жоспарлаймын. Мен осы қызметімнен азаматтық өмірде орнымды таппайтын, ақымақ тиран ретінде кететініме сенімдімін. Пуэрто-Рикода бір жыл өткен соң (25 қарашада), сол жылдың жағымды жақтары жағымсыз жақтарынан басым екенін байқадым. Бұл үлкен клишеге ұқсаса да, мен адамдар мен олардың мінез-құлқы туралы көп нәрсе білдім дей аламын, бұл ақпаратты бұрын білгенімді қалаған едім. Мен өзімнің ерекше жолыммен әскерде «шарықтап» өрледім, бірақ әскери өмірге лайық емес едім; бірақ менің ерекше тапсырмам осыған себеп болды деп ойлаймын. Пуэрто-Риконың ақылсыздығы мен шынайы еместігі әрқашан қызықты болды, бірақ ол маған тым ауыр тимеді. (Бұл сөйлемде келісім қателері болуы мүмкін деп қорқамын). Жазбаңыз. Кен. Ол сонымен қатар аралдағы әскери қызметшілердің сүйікті ойын-сауығына да араласты: алкоголь ішуге. Әскерилер де, нұсқаушылар да алкогольді көп ішті, себебі ол арзан және жеткілікті болды. Туль Флетчерге жазған басқа хатында: «Біз қазір мұнда шіріп жатырмыз. Жобаның тоқтауы маусымнан бері жаңа сарбаздар келмеді дегенді білдіреді, мұндағы белсенділіксіздік және жаңбырлы, ыстық жаздың қалдықтары ағылшын тілі оқытушыларын ішімдік пен жалқаулыққа батырды. Кейде біреулер жағажайға немесе Сан-Хуанға барады, бірақ бұл жердегі мақал: «Тым ыстық». 1961 жылғы желтоқсанда Эмили Гриффин Тульге барып, көргендеріне қатты қайғырды. Туль өте депрессияда болды және жергілікті мейрамханада тамақтанғанда «үстелдің барлық жағындағы терезелерде керемет жаңбырлар пайда болды» деп байқады. Кен қараңғыда, айналасында жарқыраған түсті доғалар тұрды, бірақ ол оларға ешқашан қараған жоқ». Ол үйіне: «Менің осы ақылсыз тау шыңында ішек ауруларынан жараланып, шалдықпағаным таңғаларлық. Бірақ, қандай жағдай болмасын, сақинаның жоғалуы маған қатты әсер етеді». Тульдің әскердегі досы Дэвид Кубак, сондай-ақ болашақ жазушы, оған кеңседе пайдалану үшін швециялық жасыл түсті Халда теріс машинасын сыйлады. Казармада тек колледж бітірген ағылшын тілінің профессорлары болды, бұл оны әдеттегі әскери бөлімшелерден ерекшелендірді. Көптеген әскери казармаларда гейлер өздерінің жыныстық бағдарынан жасырынған, ал бұл казармада гомосексуализм туралы ашық сөйлейтін ерлер болды. Гейлер казарманың бір бөлігін өздеріне бөліп алды және олар гетеросексуалдық нұсқаушыларды ұсынбағандықтан, оларға тыйырмады. Тульдің бұл әрекетке немқұрайлылығы оның казармадағы кейбір адамдардың құрметін жоғалтты. Мәселе бір гей нұсқаушының басқа сарбаздың қарсылығынан кейін АПК (аспирин, фенацетин және кофеин) таблеткаларын шамадан тыс мөлшерде ішіп, өз-өзіне қол жұмсауға тырысуынан туындады. Туль оны тауып алған соң, жарты сағат бойы көмек шақыруды күтті, өзі оянады деп үміттенді. Кейбір әскерилер ашуланып, Тульдің немқұрайлылығы туралы хабарлау керек пе, жоқ па, соны шешуге жиналды. Ақырында олар оның мінез-құлқын хабарламады, әскер де ешқандай айып тақпады, бірақ оның көптеген адамдармен қарым-қатынасы өзгерді. Осы оқиғадан кейін Туль өзін-өзі ұстап, кеңседе көбірек уақыт өткізе бастады, ол ақырында өзінің шеберлігі «Дұңқырлар конфедерациясы» деп аталатын шығарманы жаза бастады. Оның кітап жазып отырғаны құпия емес еді. Түнгі уақытта оның серіктері теріс машинаның пернелерін жиі еститін. Ол басқа адамдардың арасында роман туралы сырлы болса да, Кубакқа кітабының алғашқы бөлімдерін көрсетті, ол оған жағымды пікір білдірді. Кейін ол осы кезеңде «Игнатий сияқты сөйлеп, әрекет ете бастағанын» айтты, өйткені ол кітапты жазуға көбірек берілді. 1963 жылғы 10 сәуірде ата-анасына жазған хатында осы ұқсастықтарды көрсетті: Бүгін генерал Богар (тексерді, емес, ешкім бізге «барады») бізге келді, Кариб теңізінің бас қолбасшысы, Пуэрто-Рикодан бізді қайтаруды қолдайтын мырза. Мен оның сәтті болатынына шын жүректен үміттенемін. Тульдің оқуын бітірген Чарли Фергюсонның [Тульмен бірге оқыған] Жаңа Орлеан туралы мақаладағы атырды көрдім; ол бірнеше жыл бұрын Тулейн құқық мектебін бітірген. Айтқандай, мақала өте жаман жазылған; оның бір бөлігін оқу өте қиын болды. Мен одан жақсы жаза алатынын ойладым. Бірақ Пикаюн Штаттарындағы жазу сапасы біркелкі түрде балаларша және ұсақ. Олар өте нашар өңделген газеттер.
The arrival of the trainees in late October has kept me very busy; as the "dean" of the English programs here, I am lost in test scores and averages and in the maze of painfully intricate Army politics and intrigue. I am quite powerful in my own little way and exercise more control over personnel and affairs in general than I had ever suspected I would; over my private telephone I contact headquarters, switching people here and there, waiting, listening, planning. I'm sure I will leave my duty here a completely mad tyrant whose niche in civilian life will be non existent. In its own lunatic way, this is very entertaining After a year in Puerto Rico (as of 25 Nov), I find that the positive aspects of that year outweigh the negative. Although this seems like a great cliché, I can say that I have learned a vast amount about humans and their natures—information which I would have enjoyed having earlier. In my own curious way I have risen "meteorically" in the Army without having ever been a decent prospect for military life; but I feel that my very peculiar assignment has been responsible. The insanity and unreality of Puerto Rico itself has been interesting at all times that it was not overwhelming. (great agreement errors in this sentence, I fear). Please write. Ken. He also engaged in one of the favorite activities of military personnel on the island: alcohol consumption. Both the soldiers and the instructors at the base drank excessively, as alcohol was cheap and plentiful. Toole remarked in another letter to Fletcher, "We are all rotting here at the moment. The decreased draft has meant no trainees since June the inactivity here, coupled with the remnants of a rainy and enervating summer has (have?) plunged the English instructors into an abyss of drinking and inertia. Occasionally someone will struggle off to the beach or to San Juan, but the maxim here remains, 'It's too hot. When Emilie Griffin paid Toole a visit in December 1961 she was dismayed at what she saw. Toole was notably depressed and while dining at a local hotel she noted that "the windows on all sides of our table were filled with perfect rainbows. Ken was sitting in a pocket of darkness surrounded by these brilliant colored arches and he never looked at them." Disgusted, he wrote home, "It's a wonder I haven't been stabbed yet or paralyzed by intestinal diseases on this insane little geographical mountain top protruding from the Caribbean. However, under any circumstances the loss of the ring affects me deeply." Toole's army buddy David Kubach, also an aspiring writer, lent him a green Swedish made Halda typewriter for use in his office. The barracks consisted solely of college educated English professors, which gave it a different makeup from usual army companies. In contrast to almost all other army barracks where gays kept their sexual orientation a secret, this barracks had a contingent of men who were open about their homosexuality. The gay men reserved a portion of the barracks for themselves and, as they did not proposition any of the straight instructors, they were left alone. Toole's response was to ignore their behavior and it lost him the respect of some of the men in the barracks. The problem came to a head when a gay instructor attempted suicide by overdosing on APC (aspirin, phenacetin, and caffeine) tablets after being spurned by another soldier. When Toole found the man he waited a half hour to call for help, hoping he would awaken on his own. Some of his fellow soldiers were livid and held a meeting deciding whether to report Toole's negligence. Ultimately, they did not report his behavior and the army never filed any charges but his relationships with many of the men were irrevocably changed. After this incident, Toole became withdrawn and began spending more and more time in his office typing what would eventually become his master work, A Confederacy of Dunces. It was not a secret that Toole was writing a book. Late at night, his fellow soldiers could often hear the sound of the typewriter keys. Although he was secretive about the novel among the other men, Toole showed the early portions of it to Kubach who gave him positive feedback. He later commented that he began to "talk and act like Ignatius" during this period as he became more and more immersed in the creation of the book. His letter home to his parents of April 10, 1963, shows these similarities:
This afternoon we were visited here by General Bogart (inspected, rather, no one simply "visits" us), the Commander of the Caribbean, the gentleman most vocal in favor of sending us away from Puerto Rico. I sincerely hope that he succeeds I was surprised to see Charlie Ferguson's [a high school classmate of Toole's] by line on that article about New Orleans; he graduated from the Tulane law school a few years ago. The article, incidentally, was very badly written; some of it was almost painful to read. I thought that he could do better than that. However, the quality of the writing in the Picayune States combine is uniformly childish and clumsy. They are very poorly edited newspapers.
Үйге оралу және Дунцесті аяқтау
Туль ата-анасының қиын экономикалық жағдайдағы күресінен, әкесінің саңыраулығымен күресінен және ақылға сыймайтын қорқыныш пен паранойяның күшеюінен босатылды. Ол үйге оралып, анасымен сөйлесуге асығатын. Бастапқыда ол бұл лауазымды ұнатты, себебі ол аптасына 10,5 сағат қана сабақ беруге мүмкіндік берді және қызметтегі тыныш кезеңдеріндегідей бос уақытты қамтамасыз етті. Факультеттегі монахтар Тульге бірден ғашық болды, оны жақсы мінезді, сыпайы және сүйкімді деп санады. Ол бос уақытын романға арнап, музыкант досы Сидни Сноумен Ирланд арнасындағы Сноудың үйінде және Сноу мен оның тобының The Beatles әндерін орындаған түрлі түнгі клубтарда уақыт өткізді. 1963 жылдың қараша айында Джон Ф. Кеннедидің қазасы Тульді қатты депрессияға түсірді. Ол жазуды тоқтатып, көп ішімдік ішті. 1964 жылдың ақпан айында ол жазуды қайта бастады, содан кейін соңын қосты және қолжазбаны Simon & Schuster-ге жіберді. Бұл кітап ХХ ғасырдың оңтүстік әдебиетінің маңызды туындыларының бірі саналады. Ол Нью-Орлеанның әртүрлі диалектілерін, соның ішінде Ят диалектісін дәл қолданғаны үшін мақтау алды. Кітаптың басты кейіпкері – Игнатиус Джей Райли, жалқау, семіз, өзін-өзі философ деп есептейтін және анасымен бірге тұратын адам. Игнатиус салдарынан Рейли отбасының қаржылық жағдайы нашарлағаннан кейін, ол анасы үй шаруашылығына қаржылай көмектесу үшін әртүрлі жұмыстарға орналасуға мәжбүр болады, ол оған үнемі ренішпен қарайды. Кейіннен ол бірнеше бизнеске кек алады. Ол Леви Пант компаниясында қара жұмысшыларды көтеріліске шақырады, сатқаннан көп хот-дог жейді және стриптиз клубын бұзуға тырысады. Жол бойында ол Мырна Минкофф сияқты әртүрлі кейіпкерлерге тап болады, ол үнемі әдеби хат алмасатын бүлікшіл социалистік зиялы. Рейли Тоулдың эксцентрикалық досы Боб Бёрннің кейіпкері болғанымен, Бёрн және басқалар Рейлидің көп бөлігі Тоулдың өзіне негізделгенін мәлімдеді: Кен Туль ерекше адам болды. Ол сыртқа қарайғыш және жабық болды. Бұл өте қиын. Ол танылуға қатты ниеттенді. Бірақ сонымен қатар, ол өзін оқшауланған сезінді. Осының бәрі Игнатиус Райлиде бар. Кітап ақырында аға редактор Роберт Готлибке жетті, ол сол кездегі белгісіз Джозеф Хеллерден классикалық комик роман "22-ші тұтқынды" аяқтауды сұрады. Готлиб пен Туль роман бойынша екі жылдық хат алмасу мен диалогты бастады, бұл екі жақтың да қатты көңілін қалдырды. Готлиб Тульдің талантты екеніне сенімді болса да, кітаптың түпнұсқалық түріне риза емес еді. Ол оның бірнешеу кемшіліктері бар деп ойлады, оны алғашқы хатында Тульге білдірді: Сіз бұл мәселені – негізгі мәселені – түсінесіз, бірақ соңы оны шеше алады деп ойлайсыз. Алайда, одан да көп нәрсе қажет. Әртүрлі жіптерді шешу ғана емес, оларды ыңғайлы түрде біріктіруге болады. Оларды бірден-бір рет қайталап, содан соң бәрін дұрыс жасады деп ойластыру үшін, оларды бір-бірімен шатастырып, араластырып отырудың орнына, олардың күшті әрі мағыналы болулары керек. Басқаша айтқанда, кітаптағы барлық нәрселердің мәні болуы керек, нағыз мәні, тек өзін-өзі анықтауға мәжбүр болған қызықтылық емес. Бастапқыда Туль романның бұрынғыдай жарияланбауына көңілі қалмаса да, ірі баспагердің оған қызығушылық танытқанына қуанды. Ол Доминикан университетіндегі екінші жылында ең сүйікті жаңа профессорлардың бірі болды. Студенттер оның ақыл-ойына таңғалып, Туль бүкіл сыныпты күлкіге бөлейтін, бірақ ол тіпті бір сөз айтпайтын. Ол ешқашан бір әңгіме немесе әзілді қайталамайтын, оның көптеген қайталап оқитын студенттері болды. Готлиб Тульге "көп жағдайда өте күлкілі, айналасындағылардың бәрінен де күлкілі" екенін айтты. Туль Готлибке қолжазбаны қайтарып беруді жөн көреді, "Біраз өшірулерден басқа, мен кітапқа көп нәрсе жасай алмаймын деп ойлаймын, және, әрине, тіпті түзетулер болса да, сіз қанағаттанбауыңыз мүмкін" деді. Ол Готлибпен жеке кездесу үшін Нью-Йоркке сапар жасады, бірақ ол қаладан тыс болғандықтан, Туль көңілі толып қайтып келді. Ол Готлибтің кеңсе қызметкерлерінің біріне өзінің жағдайын түсіндіруге тырысып, өзін ұятқа қалдырды. Ол үйге оралғанда Готлибке қоңырау шалып, бір сағат телефон арқылы сөйлескенін жазып қалдырды. Бұл әңгімеде Готлиб романды одан әрі қайта қараусыз қабылдамайтынын қайталады. Ол Тульге басқа бір нәрсе жазуға көшуді ұсынды, бірақ Туль бұл идеяны қабылдамады. (Мен осы кейіпкерлерді тастағым келмейді. Басқаша айтқанда, мен кітапты қайтадан жасаймын. Мен қолжазбаны кері алғалы бері оны көре алмадым, бірақ менің жанымның бір бөлігі оның ішінде болғандықтан, оны шіріп кетіруге рұқсат ете алмаймын.) және егер Туль қолжазбаны қайта жіберсе, ол оны "оқып, қайта оқып, түзетіп, мүмкін жариялап, жалпылай көретінмін, сіз менің шаршағанша". Одан артық не айтуға болады?
Ken Toole was a strange person. He was extroverted and private. And that's very difficult. He had a strong desire to be recognized. but also a strong sense of alienation. That's what you have in Ignatius Reilly. The book eventually reached senior editor Robert Gottlieb, who had talked the then unknown Joseph Heller into completing the classic comic novel Catch 22. Gottlieb and Toole began a two year correspondence and dialogue over the novel which would ultimately result in bitter disappointment on both sides. While Gottlieb felt Toole was undoubtedly talented, he was unhappy with the book in its original form. He felt that it had one basic flaw which he expressed to Toole in an early letter:
It seems that you understand the problem—the major problem—involved, but think that the conclusion can solve it. More is required, though. Not only do the various threads need resolving; they can always be tied together conveniently. What must happen is that they must be strong and meaningful all the way through—not merely episodic and then wittily pulled together to make everything look as if it's come out right. In other words, there must be a point to everything you have in the book, a real point, not just amusingness that's forced to figure itself out. Initially, although Toole was disappointed that the novel could not be published as is, he was exuberant that a major publisher was interested in it. He entered his second year of teaching at Dominican as one of the favorite new professors on staff. Students marveled at his wit, and Toole would make entire classes burst into laughter while hardly showing any expression. He never retold a story or joke, and had many repeat students. Gottlieb told Toole they felt he was " wildly funny often, funnier than almost anyone around". Toole decided that it would be best for Gottlieb to return the manuscript, saying "Aside from a few deletions, I don't think I could really do much to the book now—and of course even with revisions you might not be satisfied." Toole made a trip to New York to see Gottlieb in person; however, he was out of town and Toole came back disappointed. He felt that he had embarrassed himself by giving a rambling, uncomfortable speech explaining his situation to one of Gottlieb's office staff. He returned home having left a note for Gottlieb to call him, and they later talked for an hour on the phone. In this conversation Gottlieb re iterated that he would not accept the novel without further revision. He suggested that Toole move on to writing something else, an idea which Toole ultimately rejected. blockquote|I don't want to throw these characters away. In other words, I'm going to work on the book again. I haven't been able to look at the manuscript since I got it back, but since something of my soul is in the thing, I can't let it rot without trying.) and that if Toole were to re submit the manuscript he would continue to "read, reread, edit, perhaps publish, generally cope, until you are fed up with me. What more can I say?"
Соңғы жылдар
Туль кітаптың қалыпты түрінде қабылданбауын зор жеке қайғы ретінде қабылдады. Ол Доминикан университетінде студенттердің сүйіктісі болып қала берді, оның сабақтары ресми тіркеуден бұрын толып кететін. Лекция кезіндегі комедиялық өнерлері ерекше танымал болды. Ол "Жәбірленуші құрт" атты тағы бір роман жазуға тырысты, бұл Эдгар Аллан Поның сол аттас өлеңінде бейнеленген өлімге сілтеме болатын, бірақ үйде тыныштық таба алмады. Тульдің анасы оны Данцесті Гринвиллдегі Delta Democrat Times газетінің журналисі және баспагері ретінде танымал Ходдинг Картерге алып баруға көндірді, ол Тулан университетінде семестрлік оқытушы болып жұмыс істеді. Картер кітапқа қызығушылық танытпады, бірақ оған жоғары баға берді. Бұл тікелей бас тарту Тульді одан да үмітсіздікке түсірді, ол анасына одан әрі ұялғаны үшін ашуланды. Висконсин штатының Мэдисон қаласына әскери досы Дэвид Кубахты көру үшін бірнеше рет сапар жасағаннан басқа, Туль өмірінің соңғы үш жылын үйде немесе Доминиканда өткізді. 1967 жылдың қысында Тульге келген Кубах, оның параноялық сезімі күшейгенін байқады; бірде Жаңа Орлеан маңында жүргенде, Туль оларды қуатынын сеніп, машинаны жоғалтуға тырысты. Отбасы Хэмпсон көшесіндегі үлкен жалға алынған үйге көшті, ал Туль оқытуын жалғастырды, оның студенттері оның өткір тілінің күшейгенін байқады. Ол ішімдік ішуді жалғастырып, көп салмақ қосты, сондықтан оған жаңа киім алуға тура келді. Туль жиі және қатты бас ауруларына шалдықты; аспирин көмектеспегендіктен, ол дәрігерге қаралып емделді. Дәрігердің емдеуі тиімсіз болды, ол Тульге неврологқа қарауды ұсынды, бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартты. Туль қалыпты өмірді сақтауға тырысып, 1968 жылдың күзінде Тулан университетіне Ph.D. дәрежесін алу ниетімен түсті. Ол бұрын Хантерде дәріс оқыған Теодор Драйзерді зерттеу курсына қатысты, және Драйзердің анасымен тығыз қарым-қатынасы мен католикке қарсы көзқарастарына ерекше қызығушылық танытты. 1968 жылы Роберт Кеннеди мен Мартин Лютер Кингтің қазасы оның қайғысын арттырып, параноясын күшейте түсті. Бірнеше дос Тульдің жеке қудаланғаны туралы сезімі күшейгенін байқады. 1968 жылдың тамызында Туль досы Боб Бернге үйіне барып, кітабының жарық көре алмағанына қайғырып, ұялғанын айтты. Туль Бернге адамдар түнде үйінің жанынан өтіп, оған қарсы машинаның дауысын естігенін, студенттер оның артынан сөздерін айтқанын және оған қарсы жоспар құрғанын айтты. Берн онымен сөйлесіп, оны уақытша тыныштандырды. Ол сондай-ақ параноя белгілерін көрсетуге басталды, оның ішінде достарына Simon & Schuster үшін жұмыс істеген деп жаңылысқан әйелдің күйеуі, романист Джордж Део оның кітабын жариялау үшін ұрлауды жоспарлап отырғанын айтты. Тульдің Доминикандағы лекцияларындағы мінез-құлқы бірте-бірте өзгеріп, студенттердің шағымдары көбейді. 1968 жылдың күзгі семестрінің соңында ол демалысқа шығуға мәжбүр болды және Туландағы сабақтарға қатысуын тоқтатты, нәтижесінде ол толық емес баға алды.
Өлім
1969 жылдың қаңтар айында Туль Доминикан университетіндегі лауазымына орала алмағандықтан, оқу орны басқа профессорды жұмысқа алуға мәжбүр болды. Ол келесі күні үйге затын алу үшін тоқтады және Тельма дүкенде болғандықтан әкесімен ғана сөйлесті. Ол соңғы рет үйден шығып, жинаған ақшасынан 1500 доллар (2022 жылы 12500 долларға баламалы) салды. Тельма Тульдің Рикельдер деген достарының қайда екенін білетініне көз жеткізді және олар қайда кеткенін мойындамаса да, оларға қайта-қайта қоңырау шалды. Бұдан кейін ол Нью-Орлеанға қарай жолға шықты. Сапар барысында ол Миссисипи штатындағы Билокси қаласының шетінде тоқтады және 1969 жылдың 26 наурызында машинасының терезесінен шығатын газ шығару құбырына бақша шланғысын жалғап, өз-өзіне қол жұмсады. Оның машинасы да, денесі де таза болды, оны тапқан полицейлер оның бетінде ешқандай қайғының белгісі көрінбегенін хабарлады. Көліктен табылған конвертте "Ата-анама" деп жазылған. Оның анасы конверттегі өлім хатын жойды, кейін оның мазмұны туралы дәйекті емес, түсініксіз мәліметтер берді. Бірде ол оның "оған деген алаңдаушылығын" білдіргенін айтса, кейін Times Picayune газетіне берген сұхбатында хаттың "ерекше және ақылға сыймас, зорлыққа толы, жаман болашаққа ұрынған, мәнсіз, ақылдан безген сөздер" екенін айтты. Ол Нью-Орлеандағы Гринвуд зиратында жерленді. Бірнеше жыл бұрын Туль әскери досы Дэвид Кубакты соңынан өзі-өзіне қол жұмсайтын жерге апарыпты. Ол жер ешқандай ерекшеліктері болмағандықтан, Кубак Туль оны неге сол жерге алып кеткенін түсінбеді. Ол ата-анасына 2000 долларлық өмір сақтандыру полисін (1969 жылы 2000 доллар, қазіргі шақта шамамен <есептелген сома>), бірнеше мың доллар жинақ және машинасынан мұра қалдырды. Доминикан колледжінің студенттері мен оқытушылары Тульдің қазасына терең қайғырып, оқу орны ауласында оның естелігіне арналған рәсім өткізді. Доминиканның басшысы қысқаша сөз сөйледі, бірақ мекеменің діни сенімдеріне байланысты өзін-өзі өлтіру туралы айтпады.
Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері
Тул қайтыс болғаннан кейін Тельма Тул екі жыл бойы депрессиядан зардап шекті, ал «Дунцестің» қолжазбасы оның бұрынғы бөлмесіндегі шкафтың үстінде қалды. Бірақ 1976 жылы ол жазушы Уокер Персидің Нью-Орлеандағы Лойола университетінің факультетіне қосылатынын білді. Персиді қолжазбаны оқып беруге көндіру үшін Тельма телефон соққылары мен хаттар жаза бастады. Перси әйеліне бір ерекше қарт әйелдің онымен байланыс орнатуға тырысқаны туралы шағымданды. Персидің профессорлық мерзімі аяқталуға жақын қалғанда, Тельма оның кеңсесіне кіріп, қолжазбаны оқып беруін талап етті. Басында тартынған Перси, оны мазаламау үшін кітапты оқуға келісті. Ол кітапты бірнеше беттен кейін тастап тастауға үміттенгенін мойындады. Сол кезде ол оқыды. Содан кейін. Біріншіде, одан да нашар болса, тоқтатуға болмайтын сезіммен, содан кейін қызығушылықтың ұшқынымен, содан кейін қызығушылықтың күшеюімен, соңында сенімсіздікпен; әрине, бұл соншалықты жақсы болуы мүмкін емес еді. Перси кітапқа қатты риза болғанына қарамастан, оны жариялау жолы қиын болды. Қабылдау үш жылдан асты; ол бірнеше тарапты қызықтыруға тырысты. 1980 жылы Луизиана мемлекеттік университетінің баспасы «Дунцестің конфедерациясын» жариялады, ал алғы сөзді Перси жазды. Оның ұсынысымен Тульдің кітабының алғашқы нұсқасы минималды редакциялаумен және маңызды түзетулерсіз жарияланды. Алғашқы басылымның саны 2500 дананы құрады, олардың бір бөлігі 20th Century Fox компаниясының басшысы Скотт Крамерге Голливудта таныстыру үшін жіберілді, бірақ кітап бастапқыда көп қызығушылық тудырмады. Алайда, роман әдеби ортада көп назар аударды. Бір жылдан кейін, 1981 жылы, Туль өлімінен кейін көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Кітап 18 тілде 1,5 миллионнан астам данада сатылды. 2019 жылы PBS шоуы «Американың ұлы оқуы» «Дунцесті» Америкадағы ең сүйікті кітаптардың 58-орынына (100-ден) қойды. Тульдің жалғыз романы «Неондық Киелі кітап» 1989 жылы жарық көрді. 1995 жылы Теренс Дэвис түсірген көркем фильмге бейімделді, ол кассада сәтсіздікке ұшырады және сыншылардың аралас пікірлерін алды. 2015 жылы, 11 қарашада дебют жасап, 13 желтоқсанға дейін жалғасқан, «Парктер мен демалыс» телесериалының жұлдызы Ник Оферман Джеффри Хэтчердің адаптациясы бойынша және Дэвид Эсбьорнсонның режиссерлігімен «Дунцестің конфедерациясы» атты театрлық қойылымда ойнады. Қойылым Бостонның Хантингтон театрында қойылды. 2016 жылы Вивиан Нойвирттің Тульдің өмірінен, өлімінен және «Дунцестің конфедерациясының» жариялануынан шабыттанған «Мистер Туль» пьесасы Нью-Йорктегі Мидтаун халықаралық театр фестивалінде дебют жасады. Тельма Тульдің «Дунцестің конфедерациясын» жариялауға тырысуы соншалық, көптеген қолжазбалар таратылды, сондықтан қайсысы «түпнұсқа» екенін анықтау қиын. Лойола университетінің Нью-Орлеан және Тулан университетінің мұрағаттарында қолжазбаның алғашқы нұсқалары сақталған.